Sáng sớm, bà Tư gói mười gói xôi đem ra đầu hẻm. Bà dặn con cháu, ai đi ngang đói thì lấy một gói, đừng ngại. Có người ăn xong quay lại cảm ơn, bà cười. Có người lấy rồi đi thẳng, bà cũng cười. Bà nói, đã cho thì thôi, nhớ làm gì cho mệt.
Nhưng không phải ai cũng cho được như bà Tư. Nhiều người cho xong lại cứ nghĩ hoài. Cho người ta vay ít tiền, rồi đếm từng ngày người ta trả. Giúp người ta một việc, rồi kể đi kể lại cho cả xóm nghe. Cho rồi mà lòng vẫn cột chặt vào món đã cho. Món quà đã ra khỏi tay, mà tâm thì chưa ra khỏi món quà.
Sách Phật Học Tinh Hoa có nhắc tới một hạnh đầu tiên trong sáu hạnh của người tu theo con đường Bồ Tát. Đó là bố thí ba la mật. Ba la mật nghĩa là đi tới bờ bên kia, làm cho trọn vẹn. Bố thí ba la mật là cho đi một cách trọn vẹn, không vướng mắc.
Sách giảng rằng phần đông chúng ta làm một thứ bố thí còn trụ tướng. Trụ tướng nghĩa là tâm còn bám vào hình tướng của việc cho. Bám vào người nhận, bám vào món cho, bám vào lời cảm ơn. Cho rồi mà còn tính toán, còn so đo, còn chờ người ta nhớ ơn. Việc cho như vậy vẫn tốt, nhưng lòng thì chưa nhẹ.
Bố thí ba la mật thì khác. Người cho không coi mình là người ban ơn. Người nhận không bị coi là người mang nợ. Món cho chỉ là một nhịp cầu nối hai con người với nhau. Cầu đã qua thì thôi, không ai đứng giữa cầu mà đòi tiền qua cầu.
Nghe thì đơn giản, làm thì khó. Vì cái tôi của mình thích được ghi nhận. Mình giúp ai một việc, mình muốn người ta nhớ. Mình cho ai một món, mình muốn người ta biết ơn. Cái muốn đó không xấu, nó rất người. Nhưng chính nó làm cho việc cho trở nên nặng nề.
Có một cách tập rất nhỏ. Lần sau khi giúp ai, thử không kể lại với người thứ ba. Không phải vì giấu giếm, mà vì muốn xem lòng mình có nhẹ hơn không. Nếu không kể mà thấy bứt rứt, thì biết là mình còn đang cột vào món cho. Nếu không kể mà thấy bình thường, thì lòng đã nhẹ được một chút.
Cũng có thể tập bằng cách cho những thứ không ai thấy. Một lần nhường đường cho người vội hơn mình. Một lần lặng lẽ trả giúp phần tiền lẻ cho người mua hàng thiếu vài nghìn. Một lần dọn giúp đống rác trước cửa nhà hàng xóm mà không nói gì. Những việc này không ai khen, không ai nhớ. Nhưng chính chúng dạy cho mình biết cho mà không cần được thấy.
Bố thí không chỉ là tiền bạc. Một lời khuyên đúng lúc là bố thí. Một lần ngồi nghe hết câu chuyện của người buồn là bố thí. Một lần tha thứ cho người đã làm mình đau cũng là bố thí. Sách xưa xếp bố thí đứng đầu trong sáu hạnh, vì nó mở cửa cho mọi hạnh khác. Người biết cho đi thì lòng mới rộng ra, mới học được nhẫn nhục, mới giữ được giới.
Nhưng cho thế nào mới gọi là trọn vẹn? Sách dạy ba điều không nên bám. Không bám vào mình là người cho. Không bám vào người là người nhận. Không bám vào món là vật cho. Ba cái không bám đó nghe như triết lý cao xa. Nói bằng lời thường thì là: cho rồi thì thôi, đừng nhắc, đừng kể, đừng chờ trả ơn.
Có người hỏi, cho như vậy thì mình được gì? Câu hỏi đó chính là cái bẫy. Vừa hỏi được gì là lòng đã quay về tính toán. Người xưa nói, phước của việc cho không nằm ở chỗ người ta trả ơn. Nó nằm ở chỗ lòng mình sau khi cho có nhẹ nhàng, có rộng rãi hơn không. Nếu cho xong mà lòng nhẹ, thì đó đã là quả rồi. Nếu cho xong mà lòng nặng, thì món cho có lớn mấy cũng chưa trọn.
Bà Tư đầu hẻm không đọc sách Phật Học Tinh Hoa. Bà cũng không biết ba la mật là gì. Nhưng mỗi sáng bà gói xôi, đem ra, rồi quên. Người lấy có cảm ơn hay không, bà đều cười như nhau. Đó là bố thí ba la mật trong đời thường. Không cần tên gọi, chỉ cần lòng không cột.
Hôm nay, nếu bạn có dịp cho đi một điều gì, dù nhỏ, hãy thử cho theo cách của bà Tư. Cho xong rồi thôi. Đừng kể, đừng nhắc, đừng chờ. Để món quà đi hết con đường của nó, còn lòng mình thì ở lại nhẹ nhàng. Cho được như vậy, việc cho mới thật sự là của mình, và phước của việc cho mới thật sự ở lại với mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư