Anh Hùng mở cửa hàng được hai năm thì phải đóng cửa. Hàng tồn chất đống, tiền thuê mặt bằng vẫn phải trả, nợ nần chồng chất. Đêm nào anh cũng nằm trằn trọc, trong đầu chỉ có một câu: "Mình thật vô dụng." Người nhà an ủi thì anh gạt đi. Bạn bè hỏi han thì anh tránh mặt. Anh không giận ai, anh chỉ giận chính mình.
Nhiều người trong chúng ta cũng vậy. Thi trượt thì tự mắng mình dốt. Làm ăn thua lỗ thì tự chửi mình ngu. Nói một câu lỡ lời thì day dứt cả tuần. Mình đối xử với chính mình khắc nghiệt hơn với bất kỳ ai. Người khác làm sai, mình còn có thể tha thứ. Mình làm sai, mình không tha cho mình.
Nhà Phật dạy về lòng từ bi, về sự khoan dung, về việc thương yêu muôn loài. Nhưng có một điều ít người để ý: từ bi phải bắt đầu từ chính mình. Người không thương được mình thì khó thương được người khác cho trọn vẹn. Như cái ly rỗng thì rót cho ai được. Như người kiệt sức thì dìu ai đi xa được.
Sách cổ nói rằng tinh thần từ bi, khoan dung của nhà Phật không làm người ta trở nên ủy mị, mà ngược lại, làm người ta rất bản lĩnh. Thương mình không phải là nuông chiều mình, không phải là viện cớ cho sự lười biếng. Thương mình là nhìn rõ mình đang đau ở đâu, đang thiếu ở đâu, rồi chăm sóc chỗ ấy. Như người làm vườn thấy cây héo thì tưới nước, chứ không đứng mắng cây.
Thất bại làm mình đau. Đau là thật, đừng chối. Nhưng đau không có nghĩa là mình vô dụng. Một lần thất bại chỉ nói lên một việc không thành, không nói lên cả con người mình. Anh Hùng đóng cửa hàng, nhưng anh vẫn là người đã dám mở cửa hàng, đã thức khuya dậy sớm hai năm trời, đã học được bao nhiêu điều về buôn bán. Những thứ ấy không mất đi chỉ vì một lần đóng cửa.
Tự trách mình có ích không? Một chút thì có. Nó giúp mình nhìn lại sai lầm. Nhưng trách mãi thì hại. Trách mãi làm lòng mình nặng trĩu, đầu óc mù mịt, chẳng còn sức mà làm lại. Người ta không thể vừa tự đánh mình vừa bước tiếp được. Muốn đứng dậy thì chân phải vững, mà chân vững thì lòng phải yên.
Thử đổi cách nói với chính mình. Thay vì nói "Mình thật vô dụng", hãy nói "Việc này mình chưa làm được, mình học lại". Thay vì nói "Mình ngu quá", hãy nói "Mình thiếu kinh nghiệm ở chỗ này, lần sau mình cẩn thận hơn". Lời nói với chính mình cũng như lời nói với người khác. Nói nặng thì đau, nói nhẹ thì đỡ. Mình ở với mình cả đời, sao lại nói với mình bằng những lời cay độc nhất?
Thương mình khi thất bại cũng có nghĩa là cho mình nghỉ ngơi. Ngủ một giấc cho đủ. Ăn một bữa cho tử tế. Đi dạo một vòng cho đầu óc thoáng ra. Nhiều người thất bại rồi lao vào làm ngay, làm như điên, như để chứng minh mình vẫn còn giá trị. Nhưng người mệt mỏi thì làm việc cũng sai nhiều hơn đúng. Nghỉ ngơi không phải là bỏ cuộc. Nghỉ ngơi là để lấy sức mà đi tiếp.
Cũng nên nhớ rằng ai cũng thất bại. Người thành công mà mình ngưỡng mộ, hỏi kỹ ra thì ai cũng có những lần ngã đau. Khác nhau chỉ ở chỗ họ ngã rồi đứng dậy, còn mình ngã rồi nằm luôn vì tự mắng mình quá nhiều. Thất bại không phân biệt người giỏi hay người dở. Nó đến với tất cả. Người bản lĩnh không phải là người không bao giờ thất bại, mà là người thất bại rồi vẫn đối xử tử tế với chính mình.
Từ bi với chính mình còn là biết chấp nhận mình chưa hoàn hảo. Mình có điểm yếu, có sai lầm, có những ngày làm không tốt. Điều ấy không làm mình trở thành người xấu. Nó chỉ làm mình trở thành người bình thường, như bao người khác. Chấp nhận sự chưa hoàn hảo của mình, lòng mới nhẹ được.
Nếu hôm nay bạn đang thất bại, đang buồn, đang tự trách mình, thì hãy dừng lại một chút. Đặt tay lên ngực, thở một hơi sâu, và nói với mình một câu nhẹ nhàng: "Không sao đâu. Mình đã cố gắng rồi. Mai mình làm lại." Câu nói ấy không xóa được khó khăn, nhưng nó mở ra một cánh cửa. Từ cánh cửa ấy, mình mới bước tiếp được. Thương mình một chút, không phải là yếu đuối. Đó là bước đầu tiên để mạnh mẽ trở lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư