Cuối tháng, tiền trong túi còn mỏng. Lương chưa về, tiền nhà sắp tới hạn, con thì xin đóng thêm tiền học. Vậy mà trên đường về, mình gặp một bà cụ ngồi co ro bên lề đường, trước mặt là cái nón lá úp ngược, trong đó lèo tèo vài đồng lẻ.
Mình dừng lại một chút. Trong đầu có hai tiếng nói cãi nhau. Một tiếng nói: mình còn khó, lo cho mình chưa xong, giúp ai bây giờ. Tiếng còn lại nói: bà cụ còn khó hơn mình nhiều, mình vẫn còn mái nhà để về, vẫn còn bữa cơm nóng để ăn.
Cảnh này, chắc ai cũng từng gặp. Không phải chỉ ngoài đường. Có khi là người đồng nghiệp mượn đỡ vài trăm ngàn tới kỳ lương. Có khi là người hàng xóm sang xin chén gạo, xin mớ rau. Có khi là một người bạn cũ nhắn tin nhờ giúp một khoản nhỏ. Lúc nào mình cũng nghĩ: để khi nào mình khá hơn đã, khi nào dư dả đã, rồi mình sẽ cho.
Nhưng cái ngày dư dả đó, nhiều khi chờ hoài không tới. Vì cuộc sống cứ thế. Hôm nay lo tiền nhà, mai lo tiền học cho con, mốt lo cái xe hư. Ai cũng có nỗi lo của riêng mình. Nếu đợi đến lúc mình hết khó mới chịu chia sẻ, thì có khi cả đời mình chẳng bao giờ mở tay ra được.
Trong sách Phật có một lời dạy rất nhẹ mà thấm. Đại ý là: sự giúp đỡ nhiều hay ít không quan trọng. Quan trọng là mình có thật sự hiểu và thương nỗi khổ của người kia hay không. Giúp của ít mà lòng mình ấm, còn quý hơn giúp nhiều mà lòng lạnh lạt, vô tình. Câu này nằm trong cuốn sách dạy về bổn phận của người Phật tử tại gia, phần nói về việc làm từ thiện.
Nghe thì đơn giản. Nhưng nghĩ kỹ mới thấy nó gỡ cho mình một nút thắt lớn. Từ lâu mình cứ tưởng bố thí là chuyện của người giàu. Phải có nhiều tiền mới gọi là bố thí. Còn mình nghèo, mình khó, thì mình đứng ngoài cuộc. Lời dạy này nói ngược lại. Bố thí không đo bằng số tiền. Nó đo bằng tấm lòng. Một người có mười đồng mà cho một đồng với lòng thương thật, có khi còn nặng hơn người có mười triệu mà cho một triệu cho xong chuyện.
Chia sẻ không nhất thiết phải là tiền. Mình khó, nhưng mình vẫn có thứ để cho. Một chén cơm thừa mà nhà mình không ăn hết, mang sang cho người đói hơn. Một buổi chiều rảnh, mình chở người hàng xóm già đi khám bệnh. Một lời hỏi han thật lòng với người đang buồn. Một chút thời gian ngồi nghe người ta kể hết nỗi lòng. Những thứ đó không tốn tiền, mà người nhận thì nhớ rất lâu.
Có người nói: cho đi khi mình đang khó, có phải là dại không. Mình còn chưa lo xong cho mình, lại lo cho người khác. Câu hỏi này chính đáng. Nhưng hãy nhìn lại. Khi mình chia sẻ một chút, mình có mất mát gì lớn không. Một chén cơm, một trăm ngàn, một buổi chiều. Đổi lại, lòng mình nhẹ đi. Mình thấy mình vẫn còn có ích. Mình thấy mình không phải là người chỉ biết nhận, mà còn là người biết cho. Cái cảm giác đó, tiền không mua được.
Người ta hay nghĩ người khó thì chỉ biết nhận. Nhưng thật ra, chính người từng khó mới hiểu nỗi khó của người khác nhất. Người chưa bao giờ đói thì khó mà hiểu cảm giác đói. Người từng chắt chiu từng đồng mới biết một trăm ngàn lúc ngặt nghèo quý tới mức nào. Cho nên, sự chia sẻ của người khó, nó có một cái thật mà người giàu khó có được. Đó là sự đồng cảm.
Tất nhiên, chia sẻ cũng cần chừng mực. Trong sách cũng nhắc một điều rất thực tế. Làm việc thiện là tốt, nhưng đừng để việc thiện làm khổ gia đình mình. Có người đem hết tiền trong nhà đi cho, đi cúng, để vợ con ở nhà thiếu thốn, đói khát. Việc đó, sách nói thẳng, là không nên. Phước của mình làm ra nhỏ, mà nỗi khổ mình gây ra cho người thân lại lớn. Chia sẻ là chia phần mình có thể chia, không phải chia tới mức nhà mình cũng ngã theo.
Vậy nên, cách làm vừa sức là thế này. Trước hết, lo cho gia đình mình đủ ăn, đủ mặc. Sau đó, phần dư ra, dù ít, mình chia. Hôm nay chia được một chén cơm thì chia một chén cơm. Mai chia được một lời động viên thì chia một lời động viên. Không cần đợi tới lúc giàu. Không cần đợi tới lúc dư nhiều. Cứ bắt đầu từ cái mình có trong tay ngay lúc này.
Có một điều lạ. Người hay chia sẻ, dù ít, thường không cảm thấy mình nghèo. Vì trong tay họ lúc nào cũng có thứ để cho. Còn người chỉ biết giữ, dù có nhiều, vẫn cứ thấy thiếu. Cái nghèo hay giàu, nhiều khi không nằm ở số tiền trong túi. Nó nằm ở chỗ lòng mình có mở ra hay không.
Chiều nay, nếu gặp lại bà cụ bên lề đường, hay người hàng xóm sang xin chén gạo, mình thử dừng lại một chút. Không cần nghĩ nhiều. Chỉ cần hỏi lòng mình một câu: mình có thể chia được chút gì không. Nếu được, thì chia. Một chút thôi cũng được. Vì giúp của ít mà lòng mình ấm, thì vẫn là giúp thật. Và người nhận, họ sẽ nhớ mãi cái ấm đó, chứ không nhớ mình đã cho bao nhiêu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư