Có một câu hỏi mà nhiều người đi chùa hay thắc mắc. Mình cho đi, mình được gì. Người nhận thì rõ rồi, họ được tiền, được gạo, được bữa ăn. Còn mình, người cho, mình được cái gì. Hay là mình chỉ mất.
Câu hỏi này nghe có vẻ tính toán. Nhưng nó thật. Ai cho đi mà không mong nhận lại chút gì, dù chỉ là sự nhẹ lòng. Hôm nay, mình cùng nhìn hai phía của một việc cho. Người cho được gì, người nhận được gì. Và vì sao trong đạo Phật, việc cho đi được coi là một trong những hạnh đầu tiên mà người Phật tử nên tập.
Trước hết, nói về người cho. Trong cuốn sách dạy về người Phật tử chân chánh, có một đoạn nói rất gọn. Người Phật tử nên tập vun trồng lòng từ bi, nên cúng dường, nên bố thí. Việc đó, thứ nhất là tạo phước đức cho chính mình. Thứ hai là tập cho quen tánh buông xả, để đến lúc cuối đời, lòng mình thanh thản, không còn tiếc thương, bận bịu một cái gì.
Phước đức ở đây là gì. Nói theo lời thường, phước là những điều lành mình gieo, rồi nó trở lại với mình bằng những điều tốt đẹp. Không phải là phép màu. Mà là lẽ tự nhiên. Người hay giúp người khác thì đi đâu cũng có người thương. Lúc mình gặp khó, tự nhiên có người chìa tay ra. Không phải vì họ nợ mình. Mà vì mình đã sống như vậy, nên người ta nhớ, người ta quý. Cái đó, người ta gọi là phước.
Còn buông xả là gì. Là tập buông tay. Tay mình cứ nắm chặt tiền bạc, của cải, thì lòng mình cũng cứ khư khư giữ lấy. Cho đi một chút, là tập mở tay ra. Mở tay nhiều lần, lòng mình cũng mở theo. Người tập buông xả từ lúc còn khỏe, đến lúc già, lúc bệnh, lúc sắp đi, lòng sẽ nhẹ hơn người cả đời chỉ biết giữ. Vì họ đã quen với việc buông rồi.
Nhưng người cho không chỉ được phước và được sự nhẹ lòng. Họ còn được một thứ nữa, ít ai để ý. Đó là niềm vui. Niềm vui của người cho, nó khác niềm vui của người nhận. Người nhận vui vì được giúp. Người cho vui vì thấy mình có ích. Có một bà cụ trong xóm tôi, mỗi sáng nấu thêm một nồi cháo, mang ra cho mấy người bán vé số. Bà không giàu. Nhưng bà nói, sáng nào không nấu là sáng đó bà thấy thiếu thiếu. Cái vui của bà không nằm ở tiền bạc. Nó nằm ở chỗ mỗi ngày bà còn làm được một việc tốt.
Bây giờ nói về người nhận. Trong cuốn sách dạy về mười điều thiện, có một câu nói về bố thí rất thực. Đem tiền của, phương tiện của mình để giúp đỡ cho chúng sanh được an vui, ấm no, đó là sự bố thí đáng làm. Người nhận, trước hết, được an vui và ấm no. Cái đói được lấp đầy. Cái lạnh được sưởi ấm. Cái khó trước mắt được gỡ ra. Đó là điều thấy rõ nhất.
Nhưng người nhận còn được một thứ sâu hơn. Đó là niềm tin. Tin rằng trên đời này vẫn còn người thương mình. Có những người nghèo, họ không chỉ thiếu tiền. Họ thiếu cả niềm tin. Họ nghĩ đời bạc bẽo, người ta chỉ biết lo cho mình. Một lần được giúp đỡ đúng lúc, với thái độ tử tế, có thể làm họ tin lại. Mà niềm tin đó, nhiều khi quý hơn cả số tiền họ nhận được. Vì có niềm tin, họ mới đứng dậy được, mới dám làm lại từ đầu.
Cho nên, phước của người cho và người nhận, nó không phải là hai phần tách rời. Nó là một vòng tròn. Người cho gieo hạt lành, người nhận nhận hạt lành đó, rồi một ngày kia, khi người nhận đứng lên được, họ lại trở thành người cho. Cái vòng đó cứ quay. Hôm nay mình cho người ta bữa cơm. Mai kia, người ta lại cho người khác bữa cơm. Phước cứ thế mà lan ra.
Có một điều cần nhớ. Người cho đừng bao giờ nghĩ mình cao hơn người nhận. Mình cho, không phải vì mình hơn người ta. Mà vì hôm nay mình có điều kiện hơn một chút. Ngày mai, biết đâu mình lại là người cần được giúp. Người nhận cũng vậy. Nhận không phải là xấu hổ. Nhận với lòng biết ơn, rồi sau này trả lại cho đời bằng cách khác, thì cái nhận đó cũng là một hạt lành.
Cũng đừng nghĩ người nhận không cho mình gì. Họ cho mình một cơ hội. Cơ hội để mình thực tập lòng từ bi. Cơ hội để mình tạo phước. Cơ hội để mình thấy lòng mình còn ấm. Nếu không có người nhận, thì người cho biết cho ai. Cho nên, người cho và người nhận, ai cũng cần ai. Ai cũng là ân nhân của ai.
Có người hỏi, cho bao nhiêu thì đủ phước. Câu trả lời là không có con số. Phước không tính bằng số tiền. Phước tính bằng tấm lòng. Cho một đồng với lòng thương thật, còn hơn cho một triệu với lòng khoe khoang. Người nhận cũng vậy. Nhận một đồng mà biết ơn, còn quý hơn nhận một triệu mà coi là chuyện đương nhiên.
Vậy nên, lần tới khi mình cho đi một thứ gì, dù nhỏ, mình thử dừng lại một chút và nhìn cho rõ. Mình đang được gì. Người kia đang được gì. Mình được sự nhẹ lòng, được niềm vui, được phước đức. Người kia được ấm no, được an vui, được niềm tin. Một việc cho, mà cả hai cùng được. Đó mới là bố thí đúng nghĩa. Không phải là mất mát. Mà là cả hai cùng đầy lên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư