Chị Mai là một người phụ nữ ngoài ba mươi, sống trong một khu tập thể cũ. Một đêm nọ, khu nhà chị bị mất trộm. Kẻ trộm leo qua cửa sổ, lấy đi chiếc xe máy và một ít tiền. May mà không ai bị thương. Nhưng từ đêm đó, chị Mai không ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là chị tưởng tượng có người đang rình ngoài cửa sổ. Chị nghe tiếng động nhỏ cũng giật mình. Chị sợ đến mức không dám ở nhà một mình.
Hàng xóm nghe chuyện, người thì cho chị mượn tiền mua lại xe, người thì khuyên chị lắp thêm khóa cửa. Những giúp đỡ đó đều quý. Nhưng nỗi sợ trong lòng chị thì vẫn còn nguyên. Tiền mua lại được xe, khóa mới làm cửa chắc hơn, nhưng đêm xuống, chị vẫn sợ.
Rồi bác Tám, người đàn ông lớn tuổi ở tầng dưới, làm một việc rất nhỏ. Tối nào bác cũng ngồi ở ghế đá dưới sân đến khuya, đọc báo, uống trà. Bác nói với chị Mai: Cháu cứ ngủ đi, có bác ngồi dưới này. Bác không hứa sẽ bắt được trộm. Bác không hứa nhà chị sẽ an toàn tuyệt đối. Bác chỉ ngồi đó. Và sự có mặt của bác làm chị Mai ngủ được trở lại.
Câu chuyện này nói về một loại bố thí mà ít người nghĩ tới. Trong Phật Học Tinh Hoa, cụ Nguyễn Duy Cần giảng rằng bố thí có ba cách: tài thí, pháp thí và vô úy thí. Tài thí là cho tiền của. Pháp thí là cho lời dạy, cho đạo lý. Còn vô úy thí là cho đi sự không sợ hãi, tức là làm cho người đang sợ được yên lòng.
Sách giảng rõ: Bồ Tát lấy tấm gương vô úy của mình trước vấn đề sinh tử để cảnh tỉnh chúng sinh, đừng vì ham sống sợ chết mà làm những điều ti tiện. Khi gặp tai nạn thì ra tay cứu vớt, khi gặp tật bệnh nguy hiểm thì săn sóc thuốc thang, thường tỏ ra là một bậc đại dũng để trấn an tấm lòng sợ hãi của chúng sinh. Hành vô úy thí giống như các bậc anh hùng hiệp sĩ thời xưa, thi ân mà không cầu báo đáp.
Vô úy thí nghe thì lớn lao, nhưng trong đời thường, nó xuất hiện ở những việc rất nhỏ. Một người mẹ nắm tay con khi con sợ bóng tối. Một người bạn ngồi bên cạnh khi bạn mình chờ kết quả xét nghiệm. Một người đồng nghiệp nói: Có gì khó, cứ nói với tôi, tôi ở đây. Những việc đó không tốn tiền, không tốn nhiều sức, nhưng chúng cho người đang sợ một thứ quý hơn tiền: cảm giác mình không một mình.
Sợ hãi là một nỗi khổ rất thật. Người ta có thể sợ bệnh tật, sợ mất việc, sợ bị bỏ rơi, sợ cái chết. Nỗi sợ làm người ta mất ngủ, mất ăn, mất bình tĩnh. Người đang sợ thường đưa ra những quyết định sai lầm, vì họ chỉ nghĩ đến chuyện chạy trốn khỏi nỗi sợ, không còn nghĩ được gì khác. Một người ở bên cạnh lúc đó, bình tĩnh và vững vàng, có thể là điểm tựa giúp họ đứng lại.
Cho đi sự không sợ hãi không có nghĩa là hứa những điều mình không chắc. Bác Tám không hứa nhà chị Mai sẽ không bị trộm nữa. Bác chỉ hứa bác ngồi đó. Đó là một lời hứa thật, bác làm được. Người cho vô úy thí giỏi là người không hứa hão. Họ không nói: Không sao đâu, mọi chuyện sẽ ổn thôi, khi họ không biết có ổn hay không. Họ chỉ nói: Tôi ở đây. Tôi nghe đây. Tôi cùng lo với anh.
Có những nỗi sợ không thể giải quyết bằng tiền. Một người sắp mổ, sợ đến run người, tiền không làm họ hết sợ. Một đứa trẻ lần đầu đi học xa, sợ đến khóc, tiền không làm nó hết sợ. Một người già sợ chết một mình trong đêm, tiền không làm họ hết sợ. Những lúc đó, thứ họ cần là một bàn tay nắm lấy tay họ, một giọng nói bình tĩnh bên cạnh, một sự hiện diện vững vàng.
Vô úy thí còn có một mặt khác: dạy người ta bớt sợ bằng cách mình sống không sợ hãi. Người lúc nào cũng hoảng loạn thì khó trấn an được ai. Người bình tĩnh trước khó khăn thì tự nhiên làm người xung quanh cũng bình tĩnh theo. Bình tĩnh là một thứ lan truyền. Sợ hãi cũng vậy. Mình chọn lan truyền thứ nào, đó là trách nhiệm của mình.
Trong gia đình, vô úy thí rất cần. Con cái sợ thi trượt, cha mẹ đừng dọa thêm. Vợ chồng gặp khó khăn, đừng đổ lỗi cho nhau làm nỗi sợ lớn thêm. Người thân bị bệnh, đừng hoảng loạn trước mặt họ. Sự bình tĩnh của mình là món quà lớn nhất mình có thể cho người đang sợ.
Bác Tám ngồi ghế đá dưới sân được một tháng thì chị Mai ngủ ngon trở lại. Chị lắp thêm khóa cửa, nuôi thêm một con chó nhỏ. Chị cảm ơn bác. Bác chỉ cười: Có gì đâu, bác già rồi, khó ngủ, ngồi dưới này cho mát. Bác nói vậy, nhưng ai cũng biết bác ngồi đó vì chị Mai. Bác cho chị một thứ mà tiền không mua được: một giấc ngủ yên.
Bố thí vô úy, suy cho cùng, chỉ là một việc: khi người khác đang sợ, mình đừng bỏ đi. Mình ở lại. Mình ngồi xuống bên cạnh họ. Mình không cần nói gì hay ho. Chỉ cần sự có mặt của mình đủ vững vàng để họ tựa vào. Người đang sợ không cần một anh hùng. Họ chỉ cần một người không bỏ rơi họ trong đêm tối.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư