Sáng nào chợ cũng ồn ào như thế. Người mua chen nhau, người bán rao hàng. Một mớ rau muống mười ngàn, có người trả xuống năm ngàn rồi bỏ đi, để lại bà bán rau ngồi nhìn theo, thở dài một cái rồi lại cười với khách sau.
Mười ngàn một mớ rau. Bà bán lãi được bao nhiêu? Trừ tiền vốn, tiền xe, tiền sạp, có khi chỉ còn một hai ngàn. Người mua trả xuống một nửa, tưởng mình khôn, mình thắng. Nhưng cái thắng ấy lấy đi từ bữa cơm của người khác.
Mặc cả không phải là xấu. Đi chợ thì phải trả giá, đó là chuyện thường tình. Người bán nói thách, người mua trả xuống, hai bên gặp nhau ở một cái giá vừa phải. Như thế là vui cả hai.
Chỉ khi nào mình ép giá đến mức người bán phải bán lỗ, thì chuyện đã khác. Mình không còn đang mua bán nữa. Mình đang lấy đi miếng cơm của người ta, chỉ để khoe với người nhà rằng hôm nay mình mua rẻ.
Có một hình ảnh trong kinh mà tôi rất thích. Kinh dạy rằng người tu đi khất thực thì giống như con ong hút mật. Con ong chỉ lấy nhụy hoa, mà chẳng làm tổn hại hương sắc của hoa. Lấy vừa đủ để sống, không phá hoại cái mình nhờ vào.
Người mua hàng cũng vậy. Mình cần mớ rau, bà bán cần đồng lãi. Mua bán đàng hoàng thì cả hai cùng sống được. Còn ép cho bằng được, lấy cho bằng hết, thì hoa tàn, ong cũng chẳng còn mật mà hút nữa.
Tôi từng thấy một chị khách quen ở chợ. Chị mua rau của một bà cụ già, lúc nào cũng trả đúng giá bà cụ nói, có khi còn đưa dư một hai ngàn rồi bảo thôi khỏi thối. Người ta hỏi sao chị dại thế. Chị cười, bảo bà cụ bán từ sáng tới trưa mới được mấy chục ngàn, mình bớt của bà vài ngàn thì mình giàu lên được bao nhiêu đâu.
Chị ấy không giàu có gì. Chị cũng là người lao động. Nhưng chị hiểu một điều giản dị: đồng tiền mình tiết kiệm được bằng cách ép người nghèo, cầm trong tay cũng không thấy vui.
Ngược lại, có những người mua rất sành sỏi. Họ trả giá giỏi, mua rẻ được đủ thứ, rồi về nhà khoe khắp xóm. Nhưng người bán nhìn thấy họ từ xa đã ngán. Cái rẻ hôm nay đổi bằng cái nhìn không thiện cảm của bao nhiêu người. Có đáng không?
Từ bi nơi chợ búa không phải là chuyện lớn lao. Nó nằm ở những việc nhỏ như thế này. Trả giá vừa phải. Không chê bai hàng của người ta thậm tệ để ép giá. Không cầm món hàng lên rồi bỏ xuống bừa bãi, làm dập nát rồi không mua.
Nếu người bán là người nghèo, người già, người khuyết tật, thì càng nên nhẹ tay. Họ không có nhiều lựa chọn. Mình trả đúng giá, với họ đó đã là một sự giúp đỡ. Mình đưa dư một chút, với họ đó là một niềm vui cả buổi.
Có người bảo, buôn bán thì phải sòng phẳng, ai thương ai làm gì. Đúng, sòng phẳng là tốt. Nhưng sòng phẳng không có nghĩa là phải lấy cho bằng hết phần của người ta. Sòng phẳng là mình được món hàng tốt, người bán được đồng lãi xứng đáng. Cả hai cùng vui, mai lại gặp nhau.
Còn một điều nữa. Người bán hàng cũng là con người, cũng có lúc mệt, lúc bực. Mình nói một câu nhẹ nhàng, cười một cái, thì cả buổi chợ của họ cũng dễ chịu hơn. Một câu nói lành, có khi quý hơn vài ngàn tiền bớt.
Ngày mai đi chợ, bạn thử làm khác một chút. Gặp bà cụ bán rau, trả đúng giá bà nói. Gặp người bán hàng rong dưới nắng, mua một món, không cần mặc cả nhiều. Rồi để ý xem trong lòng mình có nhẹ hơn không.
Con ong hút mật mà không làm hại hoa. Người mua hàng khôn ngoan là người mua được món mình cần, mà người bán vẫn còn cười được. Như thế, chợ vẫn là chợ, mà lòng người thì ấm hơn một chút.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư