Có một buổi chiều, tôi đi đường thì thấy một cụ già bị ngã xe giữa đường. Xe cộ qua lại, ai cũng nhìn, mà không ai dừng. Tôi dừng lại, đỡ cụ dậy, dắt xe vào lề. Cụ cảm ơn rối rít, rồi đi tiếp. Chuyện chỉ có vậy, tốn của tôi năm phút. Nhưng trên đường về, tôi cứ nghĩ mãi: nếu hôm đó ai cũng đi qua như không thấy gì, thì cụ sẽ ra sao? Và nếu người ngã đó là cha mẹ mình, mình có mong ai đó dừng lại không?
Câu hỏi đó, chắc nhiều người từng tự hỏi. Gặp người lạ gặp nạn trên đường, giúp hay đi qua? Giúp thì sợ phiền, sợ bị hiểu lầm, sợ bị lừa. Đi qua thì lòng áy náy, tối về ngủ không ngon. Đứng giữa hai bên, nhiều người chọn đi qua, rồi tự an ủi: chắc có người khác giúp, mình bận lắm, mình không giúp được gì đâu.
Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú: bố thí thắng xan tham. Bố thí ở đây không chỉ là cho tiền. Bố thí là cho đi những gì mình có, khi người khác đang cần. Mình có sức thì cho sức, đỡ người ta dậy, dắt xe vào lề. Mình có thời gian thì cho thời gian, ngồi lại với người ta một lúc. Mình có lời nói thì cho lời nói, hỏi thăm một câu. Cái gì mình cho đi được, mà người ta đang cần, thì đó là bố thí.
Sách Khổng Minh Thần Toán cũng có một câu rất thực tế: cứu người độ thế, phải tùy duyên tùy sức mới đặng. Giàu cứu theo phận giàu, nghèo cứu theo phận nghèo. Nghĩa là giúp người không cần phải làm chuyện lớn lao. Giúp trong khả năng của mình là đủ. Mình không có tiền thì giúp bằng tay chân. Mình không có thời gian nhiều thì giúp năm phút. Đừng đợi tới lúc mình giàu, mình rảnh, mình giỏi, rồi mới giúp. Tới lúc đó, người ta đã đi qua cơn nạn rồi, còn giúp gì nữa.
Cụ già bị ngã xe hôm đó không cần tôi làm gì to tát. Cụ chỉ cần có người dừng lại, đỡ cụ dậy, hỏi cụ có sao không. Năm phút của tôi, với cụ, là cả một sự ấm áp. Còn với tôi, năm phút đó không làm tôi mất gì cả. Tôi vẫn về nhà đúng giờ, vẫn ăn cơm tối bình thường. Chỉ khác là tối đó tôi ngủ ngon hơn, vì lòng không còn áy náy.
Nhiều người sợ giúp người lạ vì sợ bị lừa. Sợ đó cũng có lý. Đời này có những kẻ lợi dụng lòng tốt của người khác. Nhưng vì sợ một vài kẻ xấu mà không giúp ai nữa, thì có khác nào vì sợ té mà không dám đi đường. Người khôn ngoan không phải là người không giúp ai, mà là người giúp một cách tỉnh táo. Giúp việc gì rõ ràng, giúp trong khả năng, giúp mà vẫn giữ mình an toàn. Gặp người ngã xe thì đỡ dậy, gọi giúp xe cấp cứu nếu cần. Gặp người xin tiền giữa đường thì có thể cho ít, hoặc không cho, tùy mình. Giúp không có nghĩa là mù quáng.
Có một điều nữa ít ai để ý: giúp người lạ trên đường, cũng là giúp chính mình. Mỗi lần mình dừng lại giúp ai đó, mình đang nhắc mình rằng mình vẫn còn là người tốt. Mình đang gieo một hạt lành vào tâm mình. Hạt đó lớn lên, mình sẽ thấy đời nhẹ nhàng hơn, tin người hơn, vui hơn. Còn mỗi lần mình đi qua như không thấy, mình cũng đang gieo một hạt. Hạt đó là sự lạnh lùng. Gieo hoài, lòng mình sẽ lạnh dần, tới lúc chính mình gặp nạn, mình cũng không còn tin ai sẽ giúp mình nữa.
Tôi nhớ có lần xe tôi hết xăng giữa đường vắng. Một anh chạy xe ôm dừng lại, đẩy xe giúp tôi tới cây xăng, không lấy tiền. Tôi cảm ơn, anh chỉ cười: bữa khác anh giúp lại người khác là được. Câu nói đó, tôi nhớ tới giờ. Anh không giúp tôi vì mong tôi trả ơn. Anh giúp vì anh nghĩ, ai cũng có lúc cần người giúp. Hôm nay anh giúp tôi, mai tôi giúp người khác. Cứ vậy mà đời ấm lên.
Cho nên, lần tới gặp người lạ gặp nạn trên đường, đừng đi qua vội. Dừng lại một chút, nhìn xem người ta cần gì, giúp trong khả năng của mình. Năm phút thôi, một cái đỡ dậy, một câu hỏi thăm, cũng đã là bố thí rồi. Bố thí thắng xan tham, không phải vì bố thí làm mình giàu, mà vì bố thí làm lòng mình rộng ra. Lòng rộng ra rồi, thì đi đâu mình cũng thấy người cần giúp, và thấy mình còn có ích.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư