Xóm tôi có một người đàn ông, cứ chiều chiều là say. Say rồi thì nói to, chửi bới, có khi đập đồ trong nhà. Vợ con anh sợ lắm. Hàng xóm thì lắc đầu: thằng đó say xỉn, hết thuốc chữa. Ít ai hỏi: sao anh ta lại say? Ít ai biết anh ta từng là thợ giỏi, mất việc rồi buồn, uống một ly cho quên, rồi thành quen, rồi thành nghiện. Cơn say không phải là bản chất của anh ta. Cơn say là cái vỏ bọc cho một người đang không biết làm sao với đời mình.
Người say khổ, mà người sống cùng người say còn khổ hơn. Vợ con sống trong sợ hãi. Cha mẹ già sống trong lo lắng. Hàng xóm sống trong bực bội. Cơn say của một người làm khổ cả một vòng người xung quanh. Vì vậy mà người ta hay ghét người say. Ghét là phải. Nhưng ghét rồi thì sao? Ghét có làm người ta bớt say không? Ghét có làm nhà họ yên hơn không? Thường thì không. Ghét chỉ làm người say thêm cô đơn, mà cô đơn thì lại càng say.
Nhà Phật có năm giới cho người tại gia. Một trong năm giới đó là cố ý tránh xa sự dễ duôi uống rượu và dùng các chất say. Câu này nằm trong nghi thức thọ ngũ giới mà người Phật tử nào cũng từng đọc. Điều đáng chú ý là chữ dễ duôi. Giới không chỉ cấm uống rượu. Giới cấm sự dễ duôi, tức là buông thả, mất tỉnh táo, để mình trượt đi lúc nào không hay. Uống một ly rồi mất kiểm soát, nói những lời làm đau người thân, làm những việc mà tỉnh lại thì hối hận, đó chính là dễ duôi. Người say không chỉ hại mình. Người say hại cả những người thương mình nhất.
Thương người trong cơn say, trước hết phải nhớ một điều: lúc họ say, họ không còn là chính họ nữa. Rượu làm mất kiểm soát. Lời họ nói lúc say, việc họ làm lúc say, chưa chắc đã là lòng thật của họ. Cho nên đừng cãi nhau với người say. Đừng phân xử đúng sai lúc họ say. Đừng mong họ hiểu lúc họ say. Lúc đó, điều cần nhất là an toàn. An toàn cho họ, an toàn cho mình, an toàn cho con cái trong nhà. Nếu họ hung hăng, hãy tránh xa. Đưa con đi chỗ khác. Đừng đối đầu. Đợi họ tỉnh rồi hãy nói chuyện.
Thứ hai, nói chuyện lúc họ tỉnh. Lúc tỉnh, người say thường hối hận. Hối hận vì đã làm vợ con sợ. Hối hận vì đã làm mất tiền, mất việc, mất mặt. Lúc đó, đừng chửi thêm. Chửi thêm chỉ làm họ thêm xấu hổ, mà xấu hổ thì lại tìm đến rượu. Hãy nói bằng giọng nhẹ nhàng: anh có biết hôm qua anh làm cả nhà sợ lắm không? Em không ghét anh, em chỉ sợ anh cứ như vậy mãi. Một câu nói nhẹ lúc tỉnh táo có giá trị hơn mười trận cãi nhau lúc say.
Thứ ba, giúp họ cai, không giúp họ say thêm. Giúp cai không phải là cấm đoán, rình rập, tịch thu chai rượu. Cấm thì họ uống lén. Rình thì họ giấu. Cách giúp bền nhất là giúp họ có một lý do để tỉnh. Một việc làm để họ thấy mình còn có ích. Một người để họ thấy mình còn được thương. Nhiều người cai được rượu không phải vì sợ, mà vì thương. Thương vợ, thương con, thương cha mẹ già. Thương làm người ta tỉnh. Sợ chỉ làm người ta trốn.
Thứ tư, thương cả gia đình của người say. Vợ con họ đang sống trong sợ hãi mỗi ngày. Họ cần được thương không kém gì người say. Một câu hỏi thăm với người vợ: chị có ổn không? Một lời động viên với đứa con: con học giỏi lắm, đừng buồn. Những câu đó nhỏ thôi nhưng ấm lắm. Gia đình người say thường xấu hổ, không dám kể với ai. Mình hỏi thăm nhẹ nhàng, không soi mói, họ sẽ thấy mình không đơn độc.
Kinh Từ Bi dạy: như mẹ hiền thương yêu con một, dám hy sinh bảo vệ cho con, với muôn loài ân cần không khác, lòng ái từ như biển như non. Thương như mẹ thương con một, nghĩa là thương không điều kiện, không chọn lựa. Người say cũng nằm trong muôn loài đó. Thương họ không có nghĩa là chấp nhận cơn say của họ. Thương họ có nghĩa là nhìn thấy con người đằng sau cơn say, và tin rằng con người đó vẫn có thể quay lại.
Cũng cần nói rõ một ranh giới: thương người say không có nghĩa là chịu đựng bạo lực. Nếu người say đánh đập vợ con, đó không còn là chuyện thương hay không thương nữa. Đó là chuyện phải bảo vệ người yếu thế. Phải can thiệp, phải báo chính quyền, phải đưa người bị hại đi nơi an toàn. Từ bi không phải là đứng nhìn người khác bị đánh. Từ bi là bảo vệ người đang bị hại, và cũng là ngăn người say làm thêm điều mà tỉnh lại họ sẽ hối hận cả đời.
Người trong cơn say, nói cho cùng, là người đang lạc. Lạc trong rượu, lạc trong buồn, lạc trong sự mất kiểm soát. Thương người lạc đường không phải là đi theo họ vào con đường đó. Thương là đứng ở đầu đường, đợi họ quay lại, và khi họ quay lại thì đón họ bằng một vòng tay, không phải bằng một lời chửi. Ai cũng có lúc lạc. Hôm nay mình tỉnh, mình thương người say. Ngày mai mình lạc, sẽ có người khác thương mình. Từ bi là như vậy: thương người đang mất kiểm soát, để đến lượt mình mất kiểm soát, vẫn còn có người thương.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư