Trưa nắng, anh xe ôm ghé vào quán cơm bình dân. Anh gọi một dĩa cơm, ngồi ăn vội. Ăn xong, anh trả tiền, nổ máy đi tiếp. Đó là bữa trưa quen thuộc của bao người lao động ngoài đường. Nhưng có một hôm, anh thấy một ông cụ ngồi ở ghế đá trước quán, tay ôm bụng, mắt nhìn vào quán. Ông không gọi món. Ông chỉ ngồi đó. Anh xe ôm đoán ông đói mà không có tiền. Anh quay lại, gọi thêm một phần cơm, mang ra đặt trước mặt ông. Ông cụ cảm ơn, ăn ngấu nghiến.
Một chén cơm cho người lỡ bữa. Với người cho, đó là một phần cơm nhỏ. Với người nhận, đó có thể là bữa ăn duy nhất trong ngày. Người lao động nghèo, người lang thang, người lỡ đường, ai cũng có lúc đói mà trong túi không còn đồng nào. Một chén cơm lúc ấy quý hơn nhiều lần một lời khuyên hay. Vì đói thì phải ăn trước đã. Ăn no rồi mới tính chuyện khác.
Chia sẻ bữa ăn là một trong những cách bố thí xưa nhất của con người. Ngày xưa, nhà nào nấu cơm cũng nấu dư ra một chút, phòng khi có khách lỡ đường ghé qua. Cái dư ấy không phải là thừa thãi. Nó là lòng hiếu khách, là thói quen nghĩ đến người khác. Bây giờ nhà cửa khép kín hơn, người ta ít nghĩ đến chuyện đó nữa. Nhưng thói quen đẹp ấy vẫn còn giữ được, nếu mình muốn.
Trong đạo Phật có dạy về ba loại bố thí: tài thí, pháp thí và vô úy thí. Tài thí là cho đi của cải, tiền bạc, cơm áo. Một chén cơm cho người đói là tài thí. Nghe thì đơn giản, nhưng sách xưa cũng dạy rằng tài thí của người thường dễ vướng vào danh, vào sự khoe khoang. Cho rồi kể công. Cho rồi đợi người ta cảm ơn. Cho rồi mong được tiếng tốt. Như vậy, món cho mất đi một nửa giá trị. Cho đi mà lòng không vướng, mới là cho trọn vẹn.
Cho một chén cơm, làm sao để người nhận không tủi thân? Đó là điều cần học. Đừng cho theo kiểu ban ơn. Đừng nhìn người ta bằng ánh mắt thương hại. Hãy cho như mời một người bạn cùng ăn. Đặt phần cơm xuống nhẹ nhàng. Nói một câu bình thường: tôi gọi dư, anh ăn giúp tôi nhé. Người nhận sẽ thấy mình được tôn trọng, không phải ăn xin. Một chén cơm cho đi đúng cách nuôi cả thân lẫn lòng tự trọng của người nhận.
Có người lo, mình cho rồi người ta lại ỷ lại. Mình cho một lần, họ đến xin mãi thì sao? Nỗi lo ấy không phải không có lý. Nhưng đừng vì sợ người ta ỷ lại mà không cho ai cả. Cho đi là việc của mình. Người ta nhận rồi sống sao, đó là việc của họ. Mình cho với lòng trong sáng, không mong báo đáp, thì dù người nhận có thế nào, hạt lành của mình vẫn còn nguyên. Hơn nữa, một chén cơm không làm ai ỷ lại được. Nó chỉ làm người ta no một bữa. Đừng nghĩ quá xa cho một việc nhỏ.
Chia sẻ bữa ăn cũng là cách dạy con cái về lòng thương. Nhà có khách, mình xới thêm một chén cơm, con nhìn thấy. Nhà có người khó khăn, mình gói thêm một phần mang sang, con nhìn thấy. Trẻ con học bằng mắt nhiều hơn bằng tai. Nghe giảng về từ bi cả buổi, không bằng một lần thấy cha mẹ chia cơm cho người đói.
Bây giờ, nhiều quán cơm có thói quen treo một suất cơm từ thiện. Khách trả tiền trước một phần, người khó khăn đến ăn miễn phí. Đó là một cách hay. Nó giúp người cho không cần gặp mặt người nhận, người nhận cũng không phải cúi đầu xin ai. Một chén cơm treo trên tường, ai đói cứ vào ăn. Lòng tốt được tổ chức khéo léo, không làm ai tủi thân.
Trưa nay, nếu ăn quán, thử gọi dư một phần. Hoặc ghé quán cơm từ thiện, trả trước một suất. Hoặc đơn giản hơn, khi nấu cơm ở nhà, nấu dư ra một chút, mang sang cho người hàng xóm khó khăn. Một chén cơm thôi. Nhưng với người đang đói, đó là cả một buổi trưa được ấm bụng. Và với mình, đó là một ngày sống có ý nghĩa hơn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư