Chợ đầu mối lúc hai giờ sáng. Đèn vàng sáng rực. Những người bốc vác vai trần, mồ hôi nhễ nhại, khuân từng bao gạo, từng thùng trái cây từ xe tải xuống sạp. Họ làm việc trong lúc cả thành phố đang ngủ. Đến sáng, khi người ta ra chợ mua rau, mua cá, ít ai nghĩ tới những đôi vai đã thức trắng đêm để hàng hóa có mặt kịp buổi sáng. Họ làm xong, ngồi bệt xuống vỉa hè, uống vội chai nước, ăn vội ổ bánh mì, rồi lại tiếp tục.
Người bốc vác đêm làm một công việc nặng nhọc mà ít ai để ý. Họ khuân vác hàng chục ký mỗi lần, đi lại hàng trăm lần một đêm. Lưng đau, vai đau, tay chai sần. Có người làm lâu năm, cột sống đã cong, đầu gối đã yếu, nhưng vẫn phải làm vì không có nghề khác. Họ làm thuê theo chuyến, không có hợp đồng, không có bảo hiểm. Đêm nào có hàng thì có tiền, đêm nào không có hàng thì ngồi chờ. Cuộc sống của họ bấp bênh như chính những chuyến hàng.
Thương người bốc vác đêm, việc đầu tiên là nhìn thấy họ. Đừng coi họ như một phần của cái chợ, như những cái máy khuân vác. Họ là con người, có tên, có gia đình, có con cái đang chờ ở nhà. Một câu chào buổi sáng, một nụ cười, một lời cảm ơn khi họ khuân hàng giúp mình, là đã cho họ biết rằng mình đang được nhìn thấy. Người lao động chân tay, điều họ cần nhất, đôi khi chỉ là được nhìn thấy và được tôn trọng.
Cho đi với họ, không cần gì lớn lao. Một ly nước mát lúc nửa đêm. Một ổ bánh mì nóng. Một chỗ ngồi nghỉ sạch sẽ. Có những tiểu thương trong chợ, mỗi đêm đều để sẵn một thùng nước đá cho anh em bốc vác uống. Việc nhỏ ấy, anh em nhớ mãi. Trong sách Phật Học Tinh Hoa có nhắc: cho tất cả mà không đòi hỏi được đền đáp, đó mới thật là bố thí. Một ly nước cho đi lúc nửa đêm, không ai ghi công, không ai khen ngợi, nhưng người nhận thì ấm lòng cả đêm.
Thương cũng là trả công xứng đáng. Đừng ép giá người bốc vác. Đừng bắt họ khuân thêm hàng nặng mà không trả thêm tiền. Đừng quát tháo khi họ làm chậm vì mệt. Họ làm việc bằng sức lực của mình, và sức lực ấy có giới hạn. Một người chủ thuê bốc vác mà trả công đàng hoàng, cho họ nghỉ ngơi giữa ca, là một người chủ có lòng từ bi. Từ bi nơi chợ búa, bắt đầu từ việc không ép giá người lao động.
Có những người bốc vác đêm là trụ cột của cả gia đình. Tiền họ kiếm được mỗi đêm, là tiền ăn, tiền học của con, tiền thuốc của cha mẹ già. Họ thức đêm để con mình được đi học ban ngày. Họ khuân nặng để người thân mình được nhẹ nhàng hơn. Hiểu được điều ấy, mình sẽ không còn nhìn họ bằng ánh mắt thương hại nữa, mà bằng ánh mắt kính trọng. Lao động chân chính, dù là lao động nặng nhọc nhất, cũng đáng được kính trọng.
Với con cái của người bốc vác, xin đừng để chúng xấu hổ về nghề của cha mình. Hãy dạy con: cha con làm việc vất vả để nuôi con ăn học, đó là điều đáng tự hào. Một đứa trẻ tự hào về cha mình, sẽ lớn lên với lòng tự tin. Một đứa trẻ xấu hổ về cha mình, sẽ lớn lên với mặc cảm. Người lớn xung quanh, bằng lời nói và thái độ của mình, có thể gieo vào đầu đứa trẻ sự tự hào hoặc sự xấu hổ. Hãy chọn sự tự hào.
Cũng cần nói tới những người làm việc đêm khác: người quét rác, người bảo vệ ca đêm, người lái xe tải đường dài, người làm ca đêm trong nhà máy. Họ đều là những người giữ cho thành phố vận hành trong lúc mọi người ngủ. Một xã hội biết thương nhau, là xã hội không quên những người làm việc trong đêm. Một câu cảm ơn với người quét rác buổi sáng, một ly nước cho người bảo vệ ca đêm, là từ bi trong đời sống hằng ngày.
Nếu hôm nay mình gặp một người bốc vác đêm, xin hãy nhìn họ bằng ánh mắt tôn trọng. Trả công đàng hoàng. Cho họ một ly nước. Nói một lời cảm ơn. Những việc nhỏ ấy, với mình thì nhỏ, với họ thì lớn. Vì trong đêm dài, một ly nước mát và một lời cảm ơn, có thể là thứ duy nhất làm cho người ta thấy rằng mình vẫn đang được thương. Từ bi, đôi khi chỉ là một ly nước lúc nửa đêm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư