Chị Thu có một người chị dâu, từ ngày về làm dâu, hai người không hợp nhau. Chị dâu hay nói những lời khó nghe, hay kể xấu chị Thu với họ hàng, hay giành phần hơn trong chuyện nhà cửa. Chị Thu nhịn nhiều năm. Nhịn đến mức có lúc chị nghĩ, hay là mình cắt đứt luôn, không qua lại nữa cho khỏe. Nhưng rồi chị lại nghĩ đến anh trai, đến cha mẹ già, đến những bữa giỗ chạp cả nhà vẫn phải ngồi chung một mâm. Cắt đứt thì dễ, nhưng cắt rồi, ai là người đau nhất?
Chị Thu không phải là người không biết giận. Chị giận nhiều lắm. Có đêm chị nằm khóc, tự hỏi sao mình sống tử tế mà người ta lại đối xử với mình như vậy. Có lúc chị muốn nói thẳng vào mặt chị dâu tất cả những gì chị đã chịu đựng. Nhưng chị không nói. Không phải vì chị sợ. Mà vì chị biết, nói ra rồi, mọi chuyện sẽ còn tệ hơn. Chị dâu sẽ không nhận lỗi. Chị dâu sẽ kể lại theo cách của chị dâu. Và cả nhà sẽ lại chia phe.
Từ bi với người từng làm mình đau, nghe thì có vẻ cao siêu, có vẻ như mình phải là thánh mới làm được. Nhưng thật ra, nó bắt đầu từ một câu hỏi rất thực tế: mình muốn sống tiếp như thế nào? Mình muốn mang theo cục giận đó đi hết đời, hay mình muốn đặt nó xuống để sống nhẹ nhàng hơn? Câu hỏi đó, không ai trả lời thay mình được. Mình phải tự trả lời.
Trong kho sách Phật giáo, bài Mười Điều Thiện của thầy Phúc Trung có một đoạn nói rất rõ. Khi chúng ta giận hờn những người làm cho ta sanh tâm giận hờn, vì sự ít hiểu biết nên họ mới làm như thế, chúng ta nên thương họ, chỉ có tấm lòng từ mới bao dung, tha thứ được lầm lỗi của kẻ khác. Đọc kỹ thì thấy, câu này không bảo mình phải yêu thương người làm mình đau ngay lập tức. Nó bảo mình hãy hiểu họ trước. Hiểu rằng họ làm vậy, vì họ ít hiểu biết, vì họ cũng đang khổ theo cách của họ.
Người chị dâu của chị Thu, nếu nhìn kỹ, cũng là một người đang khổ. Chị ấy về làm dâu trong một gia đình không phải của mình, phải sống với những thói quen không phải của mình, phải lo toan đủ thứ mà ít ai ghi nhận. Cái cách chị ấy nói xấu, giành phần hơn, có thể là cách duy nhất chị ấy biết để khẳng định mình còn có giá trị trong nhà đó. Hiểu được như vậy, không có nghĩa là mình đồng ý với việc chị ấy làm. Mà có nghĩa là mình không còn thấy chị ấy là kẻ thù nữa. Mình chỉ thấy chị ấy là một người đang loay hoay với nỗi khổ của mình, và vô tình làm khổ thêm người khác.
Bài Giới thiệu đạo Phật của Tỳ kheo Bodhicitto có câu: khi đời sống của họ được hướng về từ bi và trí tuệ, đời sống đó sẽ tạo ra nhiều hạnh phúc và an lành cho chính họ và những người xung quanh. Từ bi và trí tuệ đi chung với nhau. Từ bi mà không có trí tuệ, thì thành nhu nhược, thành chịu đựng vô điều kiện. Trí tuệ mà không có từ bi, thì thành lạnh lùng. Hai thứ phải đi cùng nhau. Mình thương người làm mình đau, nhưng mình cũng phải biết bảo vệ mình.
Bảo vệ mình ở đây nghĩa là gì? Nghĩa là mình vẫn thương, nhưng mình không để người ta tiếp tục làm mình đau như trước nữa. Mình có thể nói không, một cách nhẹ nhàng mà rõ ràng. Mình có thể giữ khoảng cách vừa đủ, để mình không bị tổn thương thêm. Mình có thể không tham gia vào những cuộc nói chuyện mà mình biết sẽ dẫn đến cãi vã. Từ bi không phải là để người ta muốn làm gì mình thì làm. Từ bi là mình không trả thù, không nuôi giận, nhưng mình vẫn biết giữ lấy mình.
Thực tập từ bi với người từng làm mình đau, có thể bắt đầu bằng những việc nhỏ. Mỗi sáng, mình dành một phút để nghĩ về người đó, không phải để giận, mà để chúc họ được yên. Chúc thôi, không cần gặp mặt, không cần nói ra. Chúc trong lòng: mong chị ấy bớt khổ, mong chị ấy được an. Lúc đầu, nói câu đó ra sẽ thấy gượng gạo, thậm chí thấy giả tạo. Nhưng cứ nói, ngày này qua ngày khác. Dần dần, lòng mình sẽ mềm ra. Không phải mềm vì người ta xứng đáng. Mà mềm vì mình xứng đáng được nhẹ lòng.
Có một cách nữa, là nhìn lại chính mình. Trong những lần xung đột với người đó, có khi nào mình cũng góp phần làm mọi chuyện tệ hơn không? Không phải để tự trách mình. Mà để thấy rằng, mâu thuẫn nào cũng có hai phía. Mình thấy được phần của mình, thì mình không còn thấy mình là nạn nhân hoàn toàn nữa. Và khi mình không còn là nạn nhân, mình mới có sức để tha thứ.
Chị Thu sau này kể, chị không còn chờ chị dâu thay đổi nữa. Chị thay đổi cách mình đối xử. Chị vẫn chào hỏi, vẫn mời chị dâu ăn cơm khi có dịp, vẫn giúp khi chị dâu cần. Nhưng chị không còn để lời nói của chị dâu làm mình mất ngủ nữa. Chị bảo, chị làm vậy không phải vì chị dâu tốt lên. Mà vì chị muốn mình được yên. Và lạ thay, khi chị yên rồi, chị dâu cũng bớt khó chịu với chị. Không phải hết hẳn, nhưng bớt đi nhiều. Có lẽ, khi một bên ngừng căng thẳng, bên kia cũng không còn gì để căng thẳng nữa.
Từ bi với người từng làm mình đau, cuối cùng, là món quà mình tặng cho chính mình. Mình tha cho họ, là mình tha cho mình. Mình thương họ, là mình thương lấy mình. Vì người ôm giận, người khổ đầu tiên là mình. Người buông được giận, người nhẹ đầu tiên cũng là mình. Và khi mình nhẹ rồi, mình mới có thể thương được những người khác, thương được cả những người chưa từng làm mình đau, một cách trọn vẹn hơn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư