🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Từ bi với người phạm tội: thương mà không dung túng cái sai

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Có một người đàn ông đi tù về sau ba năm. Ngày về, xóm làng nhìn ông bằng ánh mắt khác. Người ta xì xào sau lưng. Chủ quán không muốn bán chịu. Có người dặn con mình đừng chơi với con ông. Ông đi xin việc, chỗ nào nghe nói có tiền án cũng lắc đầu. Ông muốn làm lại cuộc đời, nhưng hình như cả xã hội không cho ông cơ hội.

Rồi có một đứa trẻ trong xóm ăn cắp tiền của mẹ đi chơi game. Mẹ nó đánh nó một trận, mắng nó là đồ hư, đồ trộm cắp. Đứa trẻ vừa khóc vừa sợ. Từ hôm đó, nó ít nói hẳn. Nó không dám nhìn thẳng vào mắt mẹ nữa.

Hai câu chuyện khác nhau, nhưng cùng một câu hỏi: khi một người đã lỡ phạm sai lầm, chúng ta đối xử với họ ra sao? Đóng dấu họ là người xấu suốt đời? Hay cho họ một đường quay lại?

Trong sách Bước Đầu Học Phật, Hòa thượng Thích Thanh Từ viết về pháp sám hối. Ngài ví người phạm lỗi giống như người mắc bệnh ung nhọt làm mủ trong thân. Người bệnh cần gan dạ mời thầy thuốc mổ ra, cạo rửa cho sạch thì bệnh mới chóng lành. Nếu hèn nhát không dám cho mổ, cứ ấp ủ mãi, ung nhọt có thể nguy hiểm đến tính mạng. Cũng như vậy, người lỡ phạm tội lỗi, nếu gan dạ đến trước bậc đức hạnh, thành tâm phát lộ sám hối thì tội lỗi chóng sạch. Ngược lại, kẻ cứ một bề che giấu, tội lỗi càng ngày càng trầm trọng, đến mai kia có thể sa đọa không thể cứu.

Ngài còn nói rõ: chúng ta là phàm phu, là kẻ đang tập tu, không sao tránh khỏi những điều sai lầm tội lỗi. Chỉ quý ở chỗ có lỗi biết thành tâm sám hối, không dám tái phạm, khiến tội lỗi sạch dần cho đến ngày nào đó hoàn toàn thanh tịnh.

Đọc đoạn này, chúng ta thấy hai điều. Thứ nhất, phạm lỗi là chuyện của con người, ai cũng có thể lỡ. Thứ hai, điều quý không phải là chưa từng sai, mà là biết sai và quyết không tái phạm.

Từ bi với người phạm tội bắt đầu từ cách nhìn này. Nhìn người phạm lỗi không phải như một kẻ xấu bẩm sinh, mà như một người đang bệnh, đang cần được chữa. Người ăn trộm có khi vì nghèo quá, vì túng quá. Người lừa đảo có khi vì tham, vì bị lôi kéo. Người gây tai nạn rồi bỏ chạy có khi vì hoảng sợ, vì không biết phải làm gì. Hiểu như vậy không có nghĩa là tha hết tội cho họ. Pháp luật vẫn phải xử. Cái sai vẫn là sai. Nhưng con người thì vẫn còn cơ hội sửa.

Có một ranh giới rất quan trọng ở đây: thương người phạm tội không có nghĩa là dung túng cái sai. Thương không phải là bao che. Nếu con mình ăn cắp, thương con không phải là giấu giếm cho con, mà là bắt con trả lại, xin lỗi, chịu trách nhiệm. Nếu người thân mình làm sai, thương họ không phải là chạy chọt cho họ thoát tội, mà là giúp họ đối diện, chịu trách nhiệm, rồi làm lại từ đầu.

Ngược lại, trừng phạt không có nghĩa là chà đạp. Pháp luật xử phạt để răn đe và để người ta sửa mình, không phải để hủy hoại một con người vĩnh viễn. Một người đã trả xong án, đã chịu trách nhiệm, thì xã hội nên mở cho họ một cánh cửa. Nếu cứ đóng hết mọi cửa, họ không còn đường nào khác ngoài quay lại con đường cũ. Lúc đó, lỗi không chỉ ở họ, mà còn ở cách chúng ta đối xử với họ.

Trong gia đình cũng vậy. Đứa trẻ ăn cắp tiền, nếu mẹ chỉ đánh mắng và dán cho nó cái nhãn đồ trộm cắp, nó sẽ tin rằng mình đúng là kẻ trộm, rồi sống đúng như cái nhãn đó. Nhưng nếu mẹ bình tĩnh hỏi: con lấy tiền làm gì? Con có biết làm vậy là sai không? Con trả lại và xin lỗi được không? Thì đứa trẻ học được rằng sai lầm có thể sửa, và người ta vẫn thương mình dù mình đã sai. Bài học đó theo nó cả đời.

Từ bi với người phạm tội cũng là từ bi với chính mình. Vì ai trong chúng ta cũng từng làm điều sai. Có người sai nhỏ, có người sai lớn. Có sai lầm người khác biết, có sai lầm chỉ mình mình biết. Nếu mình mong người khác tha thứ cho mình, thì mình cũng phải học cách tha thứ cho người khác. Không ai có thể sống cả đời mà không cần một lần được tha thứ.

Sám hối trong đạo Phật không phải là nghi thức cho có. Sám hối là ăn năn hối cải thật lòng. Những tội đã làm, mình hổ thẹn, ăn năn, không dám tái phạm. Những tội đang làm và sẽ làm, mình hứa sửa đổi, không làm nữa. Không phạm tội cũ, không tạo lỗi mới, đó là chủ yếu của pháp sám hối. Người phạm tội mà thật lòng sám hối, thì dù quá khứ có đen tối đến đâu, tương lai vẫn còn sáng.

Chúng ta không thể quyết định thay cho pháp luật. Nhưng chúng ta có thể quyết định cách mình nhìn một người đã lỡ sai. Nhìn họ bằng ánh mắt khinh bỉ, hay bằng ánh mắt thương mà vẫn rõ ràng? Đóng sập cánh cửa trước mặt họ, hay chỉ cho họ thấy cánh cửa vẫn còn mở, với điều kiện họ phải bước qua bằng sự thành tâm sửa đổi?

Người xưa dạy: đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại. Người đã quay đầu, đã muốn làm lại, thì xã hội, gia đình, xóm làng nên cho họ một cơ hội. Không phải vì họ xứng đáng một cách hoàn hảo. Mà vì cho người khác một đường quay lại, cũng chính là giữ cho lòng mình còn từ bi, còn niềm tin rằng con người có thể thay đổi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bước Đầu Học Phật — Sám hối (HT Thích Thanh Từ) (u-hocphat/05-samhoi.htm)
Bài liên quanVui cùng niềm vui của người khác: hỷ tâm trong đời thườngTừ bi với người hay nói xấu sau lưng mìnhThương thân thể đang bệnh: từ bi bắt đầu từ chính mình