Hai người bạn cùng vào công ty một lúc. Làm cùng phòng, lương ngang nhau. Một năm sau, một người được thăng chức, lương tăng gấp rưỡi. Người còn lại nghe tin, miệng thì chúc mừng, nhưng trong lòng chùng xuống một cái. Tối về, nằm trằn trọc: sao không phải là mình? Mình làm cũng đâu kém gì nó?
Cảm giác đó rất thật. Và rất nhiều người trong chúng ta đã từng có. Thấy người khác hơn mình, lòng mình khó chịu. Thấy người khác vui, mình không vui nổi. Thấy người khác được khen, mình lại nghĩ đến những điều chưa được của mình. Cảm giác đó tên là ghen tị. Nó nhỏ thôi, nhưng nó làm lòng mình nặng.
Trong đạo Phật, có một tâm hạnh đối lại với ghen tị, gọi là hỷ. Hỷ là vui cùng niềm vui của người khác. Người ta thành công, mình vui như chính mình thành công. Người ta hạnh phúc, mình mừng cho họ. Nghe thì đơn giản, nhưng làm được thì không dễ. Vì muốn vui cùng người khác, mình phải buông được cái tôi luôn so sánh: tôi hơn hay kém người ta?
Tâm hỷ là một trong bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả. Trong sách của Thiền sư Thích Nhất Hạnh có giải thích: từ là thương, bi là chia sẻ nỗi khổ, hỷ là vui cùng niềm vui, xả là không loại trừ, không phân biệt. Bốn tâm này đi cùng nhau, thiếu một thì ba tâm còn lại cũng không trọn. Thương người mà không vui được với niềm vui của họ, thì cái thương đó vẫn còn hẹp.
Trong kinh Pháp Hoa có hẳn một phẩm ca ngợi hạnh tùy hỷ, gọi là phẩm Tùy Hỷ Công Đức. Tùy hỷ có nghĩa là vui theo, mừng theo việc lành của người khác. Kinh dạy rằng người biết tùy hỷ công đức của người khác cũng được phước lớn, không kém gì người làm ra việc lành đó. Nghe có vẻ lạ: mình có làm gì đâu, chỉ vui theo thôi mà cũng có phước? Nhưng nghĩ kỹ thì đúng. Vì vui theo việc lành là mình đã gieo một hạt giống lành trong lòng. Còn ghen tị với việc lành của người khác là mình đang gieo hạt giống xấu.
Trong kinh Rừng Sừng Bò cũng có một câu chuyện đẹp. Ba vị tôn giả sống hòa hợp trong rừng, tu tập tinh tấn. Khi dân chúng và chư thiên nhớ đến ba vị với tâm niệm hoan hỷ, thì cả thế giới đều được an lạc, hạnh phúc lâu dài. Chỉ một tâm niệm hoan hỷ thôi mà lan ra lớn như vậy. Niềm vui thật sự không bao giờ chỉ ở trong một người. Nó lan ra như mùi hương.
Vậy làm sao để tập vui cùng niềm vui của người khác? Trước hết, hãy nhận ra cảm giác ghen tị khi nó vừa xuất hiện, đừng giả vờ như mình không có. Mình chúc mừng bạn mà lòng thì chua, cứ thừa nhận với chính mình: à, mình đang ghen tị. Thừa nhận không phải là xấu. Giấu nó đi, để nó âm ỉ trong lòng, mới là xấu.
Thứ hai, hãy thử đổi góc nhìn. Bạn mình được thăng chức, có nghĩa là công ty đang phát triển, phòng mình đang tốt lên. Bạn mình mua được nhà, có nghĩa là mình có thêm một chỗ để đến chơi. Con nhà hàng xóm đỗ đại học, có nghĩa là xóm mình có thêm một niềm tự hào. Niềm vui của người khác không lấy mất phần của mình. Cuộc đời không phải là một cái bánh, người ta ăn nhiều thì mình ăn ít. Niềm vui không chia theo kiểu đó.
Thứ ba, hãy tập nói lời chúc mừng thật lòng, dù ban đầu còn gượng. Nói ra miệng một câu chúc mừng chân thành cũng là đang tập cho lòng mình mở ra. Lời nói và tâm ý ảnh hưởng lẫn nhau. Miệng nói điều lành nhiều lần, lòng cũng dần lành theo.
Thứ tư, hãy nhớ lại những lúc mình vui và có người vui cùng mình. Lúc mình đỗ đạt, có người mừng cho mình, mình cảm thấy ấm áp biết bao. Lúc mình cưới, bạn bè đến chung vui, niềm vui nhân đôi. Mình đã từng nhận được niềm vui từ người khác. Giờ đến lượt mình trao lại.
Có người nói: vui cùng người khác thì dễ khi mình đang vui, khó khi mình đang khổ. Đúng vậy. Lúc mình thất nghiệp mà thấy bạn mua xe mới, khó mà vui nổi. Lúc mình vừa chia tay mà thấy người ta hạnh phúc, lòng càng thêm đau. Những lúc như vậy, không cần ép mình phải vui ngay. Chỉ cần đừng nói lời cay độc, đừng tìm cách hạ thấp niềm vui của họ. Giữ im lặng cũng được. Đừng để nỗi khổ của mình biến thành mũi dao đâm vào niềm vui của người khác.
Hỷ tâm không phải là thứ chỉ có trong chùa. Nó là chuyện đời thường. Là khi đồng nghiệp được khen, mình vỗ tay thật lòng. Là khi em mình đỗ đạt, mình mừng như chính mình đỗ. Là khi người bán hàng rong bán hết gánh hàng sớm, mình thấy vui lây. Những niềm vui nhỏ như vậy gom lại, làm cho lòng mình rộng ra từng ngày.
Người có tâm hỷ sống nhẹ hơn người hay ghen tị rất nhiều. Vì người hay ghen tị lúc nào cũng phải so sánh, lúc nào cũng thấy mình thiếu. Còn người biết vui cùng người khác thì lúc nào cũng thấy đời có thêm niềm vui để mà vui. Cùng một thế giới, một người thấy toàn người hơn mình, một người thấy toàn niềm vui để chung vui. Khác nhau chỉ ở một tâm niệm.
Hôm nay, nếu có ai đó quanh mình vừa gặp chuyện vui, hãy thử mừng cho họ một cách thật lòng. Không cần làm gì lớn. Chỉ một câu chúc mừng, một nụ cười, một cái vỗ vai. Rồi để ý xem lòng mình sau đó ra sao. Có thể mình sẽ thấy nhẹ hơn mình tưởng. Vì niềm vui khi được chia sẻ thì không vơi đi. Nó chỉ lớn lên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư