🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Đứa em út luôn bị so sánh với anh chị: thương bằng cách nhìn thấy riêng em

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Bữa cơm tối, đứa em út ngồi im, vành cơm trong chén. Mẹ gắp thức ăn cho nó, tiện miệng nói: ăn đi con, học hành thì học anh hai con ấy, nó lúc nào cũng đứng nhất lớp. Anh hai ngồi bên cạnh, cười nhẹ, không nói gì. Đứa em cúi mặt xuống, vành cơm chậm hơn. Nó nghe câu này không phải lần đầu. Ở nhà, đi đâu người ta cũng so sánh nó với anh chị. Anh hai học giỏi, chị ba hát hay, còn nó thì học trung bình, hát thì lạc giọng. Nó tự hỏi: sao mình không giống anh chị. Và lâu dần, nó tin rằng mình kém hơn anh chị thật.

So sánh con cái với nhau là thói quen của rất nhiều gia đình. Cha mẹ thường nghĩ so sánh là cách động viên: nói con nhìn anh mà học, là để con cố gắng hơn. Nhưng với đứa trẻ, câu nói đó không nghe như động viên. Nó nghe như một lời kết luận: con không bằng anh. Và một đứa trẻ nghe câu đó đủ nhiều lần sẽ tin là thật. Nó sẽ ngừng cố gắng, vì cố gắng mà vẫn bị so sánh thì cố gắng để làm gì. Hoặc nó sẽ cố gắng trong ấm ức, học không phải vì thích, mà vì muốn thoát khỏi cái bóng của anh chị.

Kinh dạy rằng bà mẹ đối với con có tứ vô lượng tâm, như vị Phạm thiên. Tình thương của mẹ rộng lớn, không đo đếm, không điều kiện. Nhưng tình thương rộng lớn đó không có nghĩa là thương các con giống hệt nhau. Mỗi đứa trẻ là một con người riêng. Thương mỗi đứa là thương theo cách riêng của nó, nhìn thấy riêng nó, chứ không phải dùng đứa này làm thước đo cho đứa kia. Người mẹ có tứ vô lượng tâm là người mẹ thương con út vì nó là nó, không phải vì nó giống hay không giống anh chị.

Vấn đề là nhiều cha mẹ thương con mà không biết cách thể hiện cho từng đứa. Họ thương đứa lớn vì nó ngoan, đứa giữa vì nó khéo, đứa út thì họ thương mà không biết khen nó ở điểm nào. Vì đứa út không có điểm nào nổi bật như anh chị. Nó học trung bình, nó không có tài lẻ, nó chỉ là một đứa trẻ bình thường. Nhưng bình thường không có nghĩa là không có gì đáng thương. Đứa út có thể là đứa biết quan tâm nhất nhà, là đứa nhớ sinh nhật của mọi người, là đứa hay nhường phần ngon cho em nhỏ hơn. Những điều đó không lên bảng điểm, nhưng lại là những điều làm nên một con người tốt.

Kinh dạy về tâm từ cũng có một ý rất hay: khi chúng ta có thể thiết lập chủ ý thương yêu mà không có sự phân chia trong tâm, chúng ta ngừng chia cắt mọi người thành chúng tôi và họ. Áp vào chuyện trong nhà, cha mẹ ngừng chia con cái thành đứa giỏi và đứa kém, đứa đáng khen và đứa đáng chê. Mỗi đứa là một con người riêng, không phải một nửa của đứa kia. Khi cha mẹ ngừng chia như vậy, đứa em út mới có cơ hội được nhìn thấy đúng như nó là.

Vậy cha mẹ nên làm gì. Trước hết, đừng so sánh trước mặt các con. Đây là nguyên tắc đơn giản nhất mà khó làm nhất. Mỗi lần định nói: sao con không được như anh, hãy dừng lại một giây và nói khác đi: hôm nay con làm được gì tốt. Một câu hỏi như vậy mở ra cho đứa trẻ cơ hội kể về mình, thay vì phải nghe về anh chị mình. Đứa trẻ nào cũng có một điều gì đó tốt để kể, nếu người lớn chịu hỏi.

Thứ hai, hãy tìm ra điểm mạnh riêng của đứa em út. Nó vẽ giỏi thì khen nó vẽ. Nó khéo tay thì nhờ nó sửa đồ trong nhà. Nó hiền thì nói với nó rằng nhà mình yên là nhờ có nó. Khen đúng chỗ làm đứa trẻ tin rằng mình có giá trị riêng. Và khi nó tin mình có giá trị, nó sẽ tự tin hơn, học cũng tốt hơn, không phải vì bị ép, mà vì nó muốn làm tốt cho chính mình.

Thứ ba, anh chị trong nhà cũng có vai trò. Anh hai, chị ba đừng dùng mình làm thước đo cho em. Đừng nói: em phải học như anh mới giỏi. Thay vào đó, anh chị có thể nói: em vẽ đẹp thật, anh không vẽ được như em. Một câu như vậy làm em út thấy mình cũng có thứ mà anh chị không có. Trong một nhà, mỗi người có một điểm mạnh khác nhau, và nhà vui là nhà mà mỗi người đều thấy điểm mạnh của mình được nhìn nhận.

Còn đứa em út thì sao. Nếu con đang là đứa em út luôn bị so sánh, hãy nhớ một điều: con không cần phải giống anh chị để có giá trị. Anh chị giỏi theo cách của anh chị, con giỏi theo cách của con. Con có thể học chậm hơn, nhưng con có thể sống tốt hơn, thương người hơn, kiên nhẫn hơn. Những thứ đó không có trong bảng điểm, nhưng lại là những thứ theo con đi suốt đời. Đừng để những lời so sánh của người lớn định nghĩa con là ai. Con là ai, con tự biết, và con tự quyết định bằng cách con sống mỗi ngày.

Một gia đình thương nhau thật sự không phải là gia đình mà đứa nào cũng giống nhau, cũng giỏi như nhau. Mà là gia đình mà mỗi đứa được nhìn thấy riêng, được thương riêng, được khen riêng. Khi đứa em út được nhìn thấy riêng, nó sẽ không còn cúi mặt trong bữa cơm nữa. Nó sẽ ngẩng lên, và kể cho cả nhà nghe về bức vẽ mới nhất của nó, về con chó nó vừa cứu ngoài đường, về những điều nhỏ bé mà nó làm được. Và cả nhà sẽ nhận ra: hóa ra đứa út cũng có cả một thế giới riêng, chỉ là lâu nay không ai chịu nhìn vào.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bốn mươi tám pháp hạnh phúc — Bà mẹ đối với con có tứ vô lượng tâm, như vị Phạm thiên (u-38hanhphuc/04.htm, trang 1)
• Tu dưỡng Tâm Từ bằng Thiền Chánh Niệm (Ajahn Pasanno; Trần Trọng Hiếu dịch) — Khi chúng ta có thể thiết lập chủ ý này mà không có sự phân chia trong tâm, chúng ta ngừng chia cắt bất cứ một ai thành chúng tôi và họ (trang 212)
Bài liên quanVợ con của người đang ở tù: thương cả những người ở ngoài song sắtNgười lạ dắt xe giùm buổi sáng: từ bi không cần quen biếtChia nửa ổ bánh mì: bố thí bắt đầu từ bữa sáng