Hai nhà hàng xóm ở quê tôi cãi nhau suốt ba tháng, chỉ vì một thước đất.
Chuyện là thế này. Nhà ông Ba xây lại hàng rào. Nhà bà Tư nói hàng rào lấn sang đất nhà bà một thước. Ông Ba nói đất này nhà ông mua từ đời cha, giấy tờ rõ ràng. Bà Tư nói giấy tờ thì giấy tờ, nhưng cái mốc cũ nằm chỗ khác. Hai bên lời qua tiếng lại. Ban đầu chỉ là cãi nhau. Rồi thành chửi nhau. Rồi thành không nhìn mặt nhau. Con cháu hai nhà đi ngang cũng cúi mặt tránh.
Một thước đất. Rộng chừng một gang tay. Đủ để làm gì? Không đủ để trồng thêm một cây rau. Không đủ để kê thêm một cái ghế. Nhưng nó đủ để hai gia đình từng thân thiết như ruột thịt trở thành người dưng.
Tôi đến thăm ông Ba, ông kể với giọng đầy ấm ức: tôi sống ở đây bốn mươi năm, chưa từng tranh với ai một tấc đất. Giờ bà ấy nói tôi lấn đất, tôi nuốt không trôi. Tôi sang thăm bà Tư, bà cũng kể y như vậy: tôi sống tử tế cả đời, giờ ông ấy bảo tôi tham đất, tôi nuốt không trôi.
Cả hai đều nói mình đúng. Và có lẽ cả hai đều đúng một phần. Đất đai vốn là thứ khó phân rõ tuyệt đối. Mốc cũ mờ đi theo năm tháng. Giấy tờ đo bằng tay ngày xưa, sai lệch một chút là thường. Nhưng cái làm hai nhà đau không phải là thước đất. Cái làm họ đau là cảm giác bị coi là kẻ tham lam, kẻ gian lận. Họ không tranh đất. Họ tranh cái tiếng.
Trong kinh Trường Bộ, bài kinh dạy về cách đối xử với bạn bè, Đức Phật nói đến bốn cách giữ người bên mình: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Lợi hành là làm điều có ích cho người. Đồng sự là cùng sống, cùng làm với người. Hàng xóm với nhau, chính là đồng sự mỗi ngày: cùng một con hẻm, cùng một giếng nước, cùng một cơn mưa ngập. Sống chung như vậy mà tranh nhau một thước đất, thì lợi hành ở đâu, đồng sự ở đâu?
Từ bi trong chuyện đất đai không có nghĩa là ai cũng phải nhường đất cho xong. Đất là tài sản, là mồ hôi của cha ông. Giữ đất của mình là đúng. Nhưng giữ bằng cách nào, đó mới là chỗ từ bi hiện ra. Giữ bằng cách ngồi lại, đo đạc cùng nhau, mời người có uy tín trong xóm làm chứng, nói với nhau bằng lời lành. Hay giữ bằng cách chửi nhau qua hàng rào, kiện nhau ra tòa, để cả xóm phải nghe, con cháu phải xấu hổ?
Sách dạy rằng: gặp người đau khổ, nên đặt mình vào hoàn cảnh của họ để cùng thông cảm nỗi khổ của họ. Ông Ba đặt mình vào chỗ bà Tư, sẽ thấy bà cũng sợ mất đất như ông. Bà Tư đặt mình vào chỗ ông Ba, sẽ thấy ông cũng sợ mang tiếng xấu như bà. Cả hai đều sợ. Cả hai đều khổ. Hiểu được vậy, lời nói sẽ nhẹ đi một nửa.
Có một cách giải quyết mà người xưa hay dùng: lùi một bước. Không phải lùi vì mình sai. Lùi vì tình làng nghĩa xóm đáng giá hơn một thước đất. Ông Ba lùi nửa thước, bà Tư lùi nửa thước, giữa hai nhà thành một lối đi chung. Lối đi ấy không thuộc về ai, mà thuộc về cả hai. Con cháu hai nhà đi chung lối ấy, lại chơi với nhau như trước. Có phải như vậy tốt hơn là thắng một thước đất mà mất một người hàng xóm?
Tôi không nói ai đúng ai sai trong chuyện của ông Ba và bà Tư. Tôi chỉ thấy tiếc. Tiếc vì hai người từng bưng cho nhau bát canh khi ốm, từng trông con giúp nhau khi bận, giờ vì một thước đất mà không nhìn mặt nhau. Cái mất lớn nhất không phải là đất. Cái mất lớn nhất là tình.
Đất đai tranh chấp, từ bi là không để mất tình vì một thước đất. Là nhớ rằng đất thì còn đó, người thì đi qua đời nhau có hạn. Là khi ngồi vào bàn nói chuyện, mình nói để tìm cách sống chung, không phải để thắng. Là khi mình đúng, mình vẫn nói nhẹ, vì người kia cũng có cái lý của họ.
Nếu nhà bạn đang tranh chấp đất với hàng xóm, hãy thử một việc nhỏ: sang nhà họ, pha một ấm trà, nói rằng mình muốn nghe họ kể từ đầu. Chỉ nghe thôi, chưa cần đồng ý. Nghe hết câu chuyện của họ, bạn sẽ thấy họ cũng có nỗi khổ như mình. Và từ nỗi khổ chung ấy, may ra tìm được một lối đi chung.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư