Anh bạn làm ăn chung với tôi ngày xưa, sau này lừa tôi một vố lớn. Anh ta ôm tiền của chung đi mất, để lại cho tôi một đống nợ. Tôi mất hai năm mới trả hết nợ. Mất thêm một năm nữa mới lấy lại được tinh thần. Tôi đã từng thề sẽ không bao giờ tha thứ cho anh ta. Tôi đã từng mong có ngày anh ta gặp quả báo. Tôi đã từng tưởng tượng cảnh anh ta trắng tay, rồi tôi sẽ đứng nhìn và nói: đáng đời.
Rồi ngày ấy đến thật. Tuần trước, tôi nghe tin anh ta phá sản. Vợ bỏ đi. Nhà cửa bán hết. Anh ta phải về quê sống nhờ nhà cha mẹ già. Nghe tin xong, tôi chờ đợi cảm giác hả hê. Tôi tưởng mình sẽ vui. Nhưng không. Tôi không vui. Tôi thấy trong lòng trống rỗng. Rồi thấy thương hại. Một người từng hại mình, giờ nằm dưới đáy, mình có nên vui không? Tôi ngồi suy nghĩ rất lâu.
Tôi nhận ra một điều: mong người ta gặp quả báo, rồi vui khi họ gặp quả báo, thì lòng mình cũng chẳng hơn gì họ. Họ hại mình vì tham. Mình vui vì họ khổ, thì mình cũng đang nuôi một thứ tham khác: tham sự trả thù. Hận thù không làm mình mạnh hơn. Nó chỉ làm mình nặng hơn. Tôi mang hận thù ấy hai năm rồi. Hai năm ấy, tôi có vui không? Không. Tôi ngủ không ngon. Tôi nghi ngờ mọi người. Tôi làm ăn mà cứ sợ bị lừa nữa. Hận thù không trừng phạt người hại mình. Nó trừng phạt chính mình.
Trong Kinh Pháp Cú Bắc Truyền, Phẩm Song Yếu, có bài kệ mà tôi đọc đi đọc lại: "Hận thù kẻ oán, không sao hết oán. Không oán, hết oán, đường này nên theo." Bốn câu ngắn gọn. Lấy hận thù để diệt hận thù thì không bao giờ hết hận thù. Chỉ có không oán thì mới hết oán. Đó là con đường nên theo. Tôi đọc bốn câu ấy và hiểu ra: tôi không cần phải tha thứ cho anh ta ngay. Nhưng tôi cần dừng việc nuôi hận thù trong lòng mình. Vì hận thù ấy đang làm khổ tôi, không phải làm khổ anh ta.
Từ bi với kẻ từng hại mình không có nghĩa là mình phải làm bạn lại với họ. Không có nghĩa là mình phải giúp đỡ họ. Không có nghĩa là mình quên hết những gì họ đã làm. Từ bi ở đây chỉ có một nghĩa rất nhỏ: khi họ sa cơ, mình không hả hê. Mình không vui trên nỗi đau của họ. Mình không đi kể khắp nơi rằng họ đáng đời. Mình chỉ đứng yên, và để cho nhân quả làm việc của nó. Mình không cần thêm dầu vào lửa nữa.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh dạy: "Chỉ với các phương tiện ái ngữ và lắng nghe bằng tâm từ bi ta mới có thể giải trừ hận thù và bạo động." Giải trừ hận thù không thể bằng đe dọa, trừng phạt và bạo động. Càng dùng những thứ ấy, hận thù càng tăng trưởng. Tôi nghĩ về hai năm qua của mình. Tôi đã dùng hận thù để đối phó với hận thù. Kết quả là gì? Tôi mệt mỏi. Người kia cũng mệt mỏi. Không ai thắng. Chỉ có hận thù là thắng. Nó thắng cả hai chúng ta.
Tôi không liên lạc với anh ta. Tôi cũng không giúp anh ta. Tôi chỉ làm một việc: tôi dừng việc mong anh ta khổ thêm. Tôi dừng việc kể câu chuyện của anh ta với giọng hả hê. Khi có người hỏi tôi về anh ta, tôi nói ngắn gọn: chuyện cũ rồi, tôi không muốn nhắc nữa. Nói xong, lòng tôi nhẹ đi một chút. Không phải vì tôi cao thượng. Mà vì tôi không muốn mang theo một hòn đá nặng nữa. Hòn đá ấy, tôi mang hai năm rồi. Đủ rồi.
Có người sẽ hỏi: như vậy có phải là mình yếu đuối không? Có phải là mình để người ta hại rồi bỏ qua không? Không. Yếu đuối là khi mình không dám đối mặt. Tôi đã đối mặt rồi. Tôi đã trả nợ. Tôi đã đứng dậy. Tôi không bỏ qua những gì anh ta làm. Tôi chỉ không để những gì anh ta làm tiếp tục điều khiển cảm xúc của tôi. Từ bi với kẻ từng hại mình, nói cho cùng, là từ bi với chính mình. Là không để hận thù của người khác biến thành hận thù của mình.
Người từng hại mình giờ sa cơ: từ bi là không hả hê. Không hả hê không có nghĩa là tha thứ ngay. Mà là dừng lại. Dừng việc vui trên nỗi đau của người khác. Dừng việc nuôi hận thù trong lòng mình. Nếu bạn đang mang một mối hận nào đó, tôi mong bạn thử đặt nó xuống một hôm. Chỉ một hôm thôi. Xem lòng mình có nhẹ hơn không. Tôi đã thử. Và tôi thấy nhẹ thật. Nhẹ như vừa đặt xuống một hòn đá mang đã lâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư