Tôi để ý thấy một điều lạ. Ra ngoài, tôi nói năng rất lịch sự. Với khách hàng, tôi dạ thưa đàng hoàng. Với bạn bè, tôi nói năng nhẹ nhàng. Với người lạ, tôi còn biết nói cảm ơn, xin lỗi. Nhưng về đến nhà, giọng tôi đổi hẳn. Tôi nói với vợ bằng giọng cộc lốc. Tôi nói với mẹ bằng giọng gắt gỏng. Tôi nói với con bằng giọng ra lệnh. Người nhà làm gì không vừa ý, tôi nói ngay, không kịp nghĩ. Tôi tự nhủ: người nhà thì sao cũng được. Họ hiểu mình mà. Họ sẽ không giận mình đâu.
Cho đến một hôm, tôi thấy con tôi nói với bà nội bằng đúng cái giọng tôi vẫn nói với vợ tôi. Cộc lốc. Ra lệnh. Không có một chữ dạ thưa. Tôi giật mình. Hóa ra con tôi không học từ trường. Nó học từ tôi. Nó nghe tôi nói với mẹ nó như thế nào, nó nói với bà nó như thế ấy. Lời nói trong nhà, tưởng là chuyện nhỏ, hóa ra là bài học lớn nhất mà đứa trẻ học được mỗi ngày.
Trong Kinh Pháp Cú Bắc Truyền, có bài kệ: "Tâm là gốc pháp, tâm chủ tâm sai. Suy nghĩ, nói, làm, theo tâm niệm thiện. Phước lạc đi theo, như bóng theo hình." Tâm là gốc. Lời nói là ngọn. Tâm mình thế nào, lời nói mình thế ấy. Khi tâm mình nóng nảy, lời nói mình sẽ sắc như dao. Khi tâm mình thương người, lời nói mình sẽ mềm như nước. Muốn biết tâm mình ra sao, đừng nhìn lúc mình đi chùa. Hãy nghe giọng mình nói với người thân trong nhà lúc mệt mỏi. Đó mới là tâm thật.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh kể chuyện các giáo sĩ Bà La Môn tranh luận với nhau. Ngài viết: "Lời nói của họ không ái ngữ mà có tính cách độc hại và mũi nhọn." Lời nói độc hại và có mũi nhọn. Tôi đọc câu ấy mà chạnh lòng. Lời nói trong nhà tôi, có những lúc cũng độc hại và có mũi nhọn như vậy. Một câu nói lúc nóng giận, tưởng là xong, nhưng nó đâm vào lòng người thân một vết. Vết ấy không chảy máu. Nhưng nó ở lại rất lâu. Có khi nhiều năm sau người ta vẫn nhớ.
Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy: "Một câu nói đùa có thể tổn thương người, ta không nên nói." Một câu nói đùa thôi mà còn có thể tổn thương, huống gì là một câu nói lúc giận. Người nhà là người gần mình nhất, cũng là người dễ bị mình làm đau nhất. Vì sao? Vì mình không đề phòng với họ. Với người ngoài, mình còn giữ ý. Với người nhà, mình xả hết. Mình xả cơn giận, xả sự mệt mỏi, xả cả những lời mình không dám nói với ai khác. Người nhà thành nơi mình trút hết. Họ có đáng bị như vậy không?
Từ bi bắt đầu từ lời nói, và lời nói bắt đầu từ trong nhà. Không phải từ ngoài xã hội. Vì người nhà là người mình gặp mỗi ngày. Là người nghe giọng mình nhiều nhất. Một lời nói lành trong nhà, nói mỗi ngày, tích lại thành một mái nhà ấm. Một lời nói sắc trong nhà, nói mỗi ngày, tích lại thành một mái nhà lạnh. Mái nhà ấm hay lạnh, không phải do nhà to hay nhỏ. Mà do giọng nói của những người sống trong đó.
Tôi tập một thói quen nhỏ. Mỗi lần sắp nói với vợ hay với mẹ bằng giọng gắt, tôi dừng lại một giây. Chỉ một giây thôi. Tôi tự hỏi: câu này nói với người lạ, mình có nói như vậy không? Nếu không, thì sao mình lại nói với người thân như vậy? Một giây dừng lại ấy cứu được rất nhiều câu nói. Có câu, sau một giây, tôi nói lại bằng giọng khác. Có câu, sau một giây, tôi thấy không cần nói nữa. Im lặng một lúc, mọi chuyện tự qua.
Tôi cũng tập nói cảm ơn và xin lỗi trong nhà. Trước đây tôi nghĩ: vợ chồng với nhau, cảm ơn làm gì. Mẹ con với nhau, xin lỗi làm gì. Giờ tôi nghĩ khác. Cảm ơn không phải vì khách sáo. Mà vì mình ghi nhận việc người ta làm cho mình. Xin lỗi không phải vì mình yếu. Mà vì mình biết mình đã làm người ta buồn. Một câu cảm ơn trong nhà, một câu xin lỗi trong nhà, có sức mạnh hơn trăm câu nói hay ngoài xã hội. Vì nó nói với người quan trọng nhất đời mình.
Nói với người thân trong nhà: từ bi bắt đầu từ giọng nói hằng ngày. Bạn không cần học thuộc kinh nào. Chỉ cần chiều nay về nhà, nói với vợ, với chồng, với mẹ, với con, bằng giọng mà bạn vẫn nói với người bạn quý nhất của mình. Chỉ một buổi chiều thôi. Bạn sẽ thấy nhà mình khác ngay. Từ bi không ở đâu xa. Nó ở ngay trong giọng nói của bạn, mỗi ngày, với những người gần bạn nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư