Ở công ty có một người đồng nghiệp mà ai cũng ngại. Chị hay soi mói, nói móc, chuyện gì cũng chen vào chê một câu. Sáng nào gặp chị, cả phòng tự nhiên nhỏ tiếng lại. Có người nói thẳng: "Tôi ghét chị ấy". Có người im lặng mà trong lòng cũng nghĩ vậy. Mình cũng từng nghĩ vậy, cho đến một hôm tình cờ nghe được chuyện nhà chị: chồng chị bệnh nặng, con chị bỏ học, một mình chị gánh cả nhà. Tự nhiên mình khựng lại. Người khó ưa nhất phòng, hóa ra là người đang khổ nhất phòng.
Mình thường chỉ nhìn thấy cái khó ưa của người ta, mà không nhìn thấy phía sau nó. Một người hay cáu gắt có thể đang sống trong lo âu triền miên. Một người hay soi mói có thể đang sợ mình bị coi thường. Một người nói lời cay độc có thể đã quen với việc bị đối xử cay độc từ nhỏ. Cái khó ưa là lớp vỏ bên ngoài, còn bên trong là một nỗi khổ mà họ không biết nói ra bằng cách nào khác, nên nó bật ra thành sự khó chịu với người xung quanh.
Trong kho sách, bài pháp 039 của Thư viện Phật học BudSas có câu: "hãy luyện tâm Từ vô lượng vô biên, bao trùm tất cả chúng sanh". Vô lượng nghĩa là không có giới hạn, không trừ ai ra. Tâm từ không phải là thứ mình chỉ dành cho người dễ thương, người hợp ý mình. Nếu chỉ thương người dễ thương thì đó mới là một nửa của lòng từ. Nửa còn lại, khó hơn nhiều, là thương được cả người làm mình khó chịu.
Bài pháp 021 trong kho viết tiếp: "Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thương xót tất cả chúng hữu tình". Thương xót tất cả chúng hữu tình, không loại trừ người khó ưa. Câu này nghe thì đẹp, làm thì khó, vì trong lòng mình lúc nào cũng có một danh sách: người này thì thương được, người kia thì không. Phật dạy là xóa danh sách đó đi, thương tất cả như nhau, vì ai cũng đang khổ theo cách của mình.
Nhưng thương người khó ưa không có nghĩa là chịu đựng mãi hay để họ lấn lướt mình. Đây là điều nhiều người hiểu lầm. Từ bi không phải là nhu nhược. Mình có thể nói không với một hành vi sai, có thể giữ khoảng cách với người hay làm tổn thương mình, mà trong lòng vẫn không mang hận. Thương họ là không mong họ gặp chuyện xấu, không hả hê khi họ gặp khó khăn, không mang câu chuyện của họ đi kể xấu khắp nơi. Còn việc bảo vệ mình thì vẫn phải làm, rõ ràng và đàng hoàng.
Có một cách thực tập nhỏ mà ai cũng làm được. Mỗi lần thấy bực với một người khó ưa, thay vì nghĩ "sao người này đáng ghét thế", hãy thử hỏi một câu khác: "Người này đang khổ điều gì mà mình chưa thấy?" Câu hỏi đó không bắt mình phải thích họ ngay, chỉ làm mình dừng lại một nhịp. Một nhịp dừng đó đủ để cơn bực không bùng lên thành lời nói làm đau người khác. Lâu dần, mình sẽ thấy người khó ưa không còn đáng ghét như trước, vì mình đã thấy được phần khổ của họ.
Người được lợi đầu tiên khi mình thôi ghét ai đó chính là mình. Ghét một người giống như mình uống thuốc độc mà mong người kia chết. Cơn ghét nằm trong lòng mình, làm mình mất ngủ, làm mình cau có, làm mình kể xấu người ta khắp nơi rồi tự thấy mình nhỏ nhen. Còn người bị ghét nhiều khi chẳng biết gì, vẫn sống bình thường. Buông được cơn ghét xuống, người nhẹ nhõm là mình trước tiên.
Người khó ưa nhất trong đời mình cũng đang mang một nỗi khổ riêng mà mình chưa nhìn thấy. Thấy được điều đó không làm mình trở thành thánh nhân, chỉ làm mình trở thành người biết thương một cách rộng hơn. Tâm từ vô lượng bắt đầu từ đó, từ việc thương thêm một người mà trước đây mình tưởng không thể thương nổi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư