Có những tối mình làm việc tới khuya, mắt díu lại, lưng đau ê ẩm, đầu óc quay cuồng mà vẫn cố ngồi thêm. Điện thoại báo đã hơn mười hai giờ đêm, mình tắt đi, tự nhủ làm nốt việc này rồi ngủ. Làm xong việc này lại có việc khác. Đến khi nằm xuống, người rã rời mà đầu vẫn chạy, sáng dậy lại tự trách mình sao ngủ ít, sao làm việc chậm, sao mình kém cỏi thế. Mình thương được cả thiên hạ, chỉ quên thương chính mình.
Người kiệt sức thường không nhận ra mình đang kiệt sức. Họ quen gồng lên, quen nói "không sao", quen coi nghỉ ngơi là lười biếng. Họ thương con, thương cha mẹ, thương đồng nghiệp, thương cả người xa lạ, nhưng với bản thân thì khắt khe vô cùng. Mệt thì ráng, đau thì chịu, buồn thì giấu. Đến một ngày cơ thể không chịu nổi nữa, ngã bệnh, lúc đó mới giật mình. Nhưng giá của sự giật mình đó thường rất đắt.
Trong kho sách, bài pháp 017 của Thư viện Phật học BudSas có câu: "Tâm từ bi như Phật. Thường làm lợi ích yên ổn cho chúng sanh". Tâm từ bi là tâm làm cho chúng sanh được yên ổn. Mà chúng sanh đầu tiên, gần mình nhất, chính là mình. Nếu mình không yên ổn, mình lấy gì làm cho người khác yên ổn. Người mẹ mất ngủ triền miên thì khó mà dịu dàng với con. Người cha kiệt sức thì dễ nổi nóng với vợ. Thương mình trước không phải là ích kỷ, mà là điều kiện để thương người khác cho bền.
Sách Đạo Bụt Nguyên Chất của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, trong kho sách cổ, giảng về Tứ vô lượng tâm, từ-bi-hỷ-xả, và nhấn mạnh rằng xả có nghĩa là không loại trừ. Không loại trừ ai khỏi lòng từ bi, kể cả chính mình. Nhiều người hiểu từ bi là thương người khác, quên mất rằng mình cũng là một chúng sanh, cũng biết đau, biết mệt, biết sợ. Loại trừ mình ra khỏi lòng thương, đó không phải là từ bi, đó là tự làm khổ mình mà tưởng là hy sinh.
Từ bi với chính mình không phải là nuông chiều bản thân. Nuông chiều là muốn gì cũng chiều, mệt một chút đã bỏ cuộc, khó một chút đã buông xuôi. Còn từ bi với mình là biết lắng nghe cơ thể, biết dừng lại khi cần, biết cho mình nghỉ ngơi để đi đường dài. Người chạy marathon không chạy hết tốc lực từ đầu, họ giữ sức, uống nước, thở đều, để về đến đích. Cuộc đời cũng vậy, ai cũng cần về đến đích, không phải gục ngã giữa đường vì kiệt sức.
Có những dấu hiệu cho thấy mình cần thương mình ngay. Mất ngủ nhiều đêm liền. Hay quên, làm việc gì cũng khó tập trung. Dễ nổi nóng với người thân vì những chuyện nhỏ. Thấy mệt mà vẫn không cho phép mình nghỉ. Khi những dấu hiệu đó xuất hiện, đừng cố gồng thêm. Cơ thể đang nói với mình bằng thứ ngôn ngữ rõ ràng nhất: dừng lại đi, tôi cần được nghỉ.
Muốn tập, hãy bắt đầu từ những việc rất nhỏ và cụ thể. Ngủ đủ bảy tiếng, đừng coi giấc ngủ là phí thời gian. Ăn đúng bữa, đừng bỏ bữa vì bận. Dành một buổi chiều trong tuần không làm việc, chỉ đi dạo, uống trà, làm điều mình thích. Nói không với một việc mình không kham nổi, đừng sợ người ta nghĩ mình ích kỷ. Những việc đó nghe thì đơn giản, nhưng với người quen gồng, chúng khó hơn bất cứ việc gì.
Khi mình đầy lại, lòng thương người khác tự nhiên trở lại. Người được ngủ đủ giấc sẽ kiên nhẫn hơn với con. Người được nghỉ ngơi sẽ dịu dàng hơn với cha mẹ. Người không còn kiệt sức sẽ lắng nghe đồng nghiệp bằng cả tấm lòng, thay vì nghe cho qua. Thương mình và thương người không phải là hai việc đối nhau, mà là một dòng chảy. Mình đầy thì dòng chảy đó mới chảy tới người khác được.
Khi kiệt sức, hãy thương mình trước đã. Không phải đợi đến lúc ngã bệnh mới được phép nghỉ. Nghỉ ngơi không phải là phần thưởng sau khi làm xong việc, mà là điều kiện để làm việc cho tốt và sống cho lâu. Người biết thương mình là người biết giữ cho ngọn đèn trong lòng mình luôn cháy, để còn soi sáng cho người khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư