Cô giáo Thu dạy lớp ba đã mười năm. Năm nay lớp cô có một học trò tên Nam, nổi tiếng là hư: hay đánh bạn, hay nói leo, có hôm còn xé vở của bạn cùng bàn. Các phụ huynh khác xì xào, bảo thằng bé này hư từ trong trứng, phải cho nó nghỉ học mới yên. Cô Thu không nghĩ vậy. Cô để ý thấy Nam hay đánh bạn vào những lúc cả lớp ồn ào, hay nói leo khi cô hỏi một bạn khác, và mỗi lần bị mắng, mắt nó lại đỏ hoe nhưng không khóc. Cô Thu nghĩ, đứa trẻ này không hư, nó đang cần được thương mà không biết nói ra.
Người lớn hay dán nhãn cho trẻ con rất nhanh: hư, lì, khó dạy, không cứu được. Một khi đã dán nhãn, người ta đối xử với đứa trẻ theo cái nhãn đó, và đứa trẻ dần dần tin rằng mình đúng là như vậy. Nhưng thử hỏi: có đứa trẻ nào sinh ra đã muốn làm người xấu? Đứa trẻ đánh bạn có thể vì ở nhà nó cũng bị đánh. Đứa trẻ nói leo có thể vì ở nhà không ai nghe nó nói. Đứa trẻ phá phách có thể vì đó là cách duy nhất nó biết để được người lớn chú ý. Hành vi xấu là thật, nhưng đằng sau hành vi đó thường là một nhu cầu chưa được đáp ứng.
Trong kinh Từ Bi, Đức Phật dạy hãy thương muôn loài như mẹ hiền thương yêu con một, dám hy sinh bảo vệ cho con. Người mẹ thương con một không phải vì con ngoan, mà vì đó là con mình. Đứa trẻ hư cũng cần được thương như đứa trẻ ngoan, có khi còn cần hơn. Vì đứa trẻ ngoan đã được thương rồi, còn đứa trẻ hư thì càng ngày càng bị đẩy ra xa, càng xa càng hư thêm. Thương ở đây không phải là nuông chiều, mà là nhìn xuyên qua hành vi xấu để thấy đứa trẻ đang cần gì.
Thương đứa trẻ hư không có nghĩa là không kỷ luật. Nam đánh bạn thì vẫn phải xin lỗi bạn, vẫn phải chịu phạt, vẫn phải hiểu rằng đánh người là sai. Nhưng cách kỷ luật mới là điều quan trọng. Có cách kỷ luật làm đứa trẻ sợ, có cách kỷ luật làm đứa trẻ hiểu. Cô Thu không quát Nam trước mặt cả lớp. Cô gọi Nam ra ngoài, hỏi nhỏ: hôm nay con đánh bạn vì sao? Nam im lặng một lúc rồi nói: vì bạn ấy cười con đọc sai. Một câu nói đơn giản vậy thôi, mà giải thích tất cả. Nam không đánh bạn vì nó ác, nó đánh bạn vì nó xấu hổ, vì nó sợ bị cười. Khi hiểu được điều đó, cô Thu không còn thấy Nam là đứa trẻ hư nữa, mà là đứa trẻ đang sợ hãi.
Cha mẹ cũng vậy. Nhiều cha mẹ thấy con hư thì đánh, mắng, so sánh con với con nhà người ta. Đánh xong, mắng xong, con có ngoan hơn không? Có khi nó sợ mà ngoan được vài ngày, rồi lại hư như cũ, mà còn hư hơn vì trong lòng nó đã thêm một nỗi oán giận. Người xưa dạy, dạy con bằng tình thương thì con nghe, dạy con bằng roi vọt thì con sợ, mà sợ thì chỉ nghe khi có mặt người lớn, vắng mặt là lại làm. Muốn con thật sự thay đổi, phải cho con thấy mình được thương, được tin, được hiểu. Khi đứa trẻ cảm thấy an toàn, nó mới dám bỏ cái vỏ xù xì của mình xuống.
Cũng đừng quên rằng trẻ con học từ bi bằng cách nhìn người lớn. Cô Thu thương Nam, các bạn trong lớp nhìn thấy, dần dần cũng bớt xa lánh Nam. Cha mẹ thương con bằng sự kiên nhẫn, con sẽ học được kiên nhẫn với người khác. Còn cha mẹ cứ nóng giận, quát tháo, thì con cũng sẽ nóng giận, quát tháo với bạn bè. Đứa trẻ là tấm gương phản chiếu người lớn. Muốn con hiền, người lớn phải hiền trước.
Cuối năm học, Nam không còn là đứa trẻ hay đánh bạn nữa. Nó vẫn còn vụng về, vẫn còn nói leo đôi lúc, nhưng nó đã biết xin lỗi khi làm sai, biết giúp bạn khi bạn gặp khó. Cô Thu nói với mẹ Nam một câu: con chị không hư, nó chỉ cần thêm một chút kiên nhẫn. Mẹ Nam khóc, vì lần đầu tiên có người nói với chị như vậy. Bao năm nay chị chỉ nghe người ta chê con mình.
Đứa trẻ hư hay đứa trẻ đang cần được thương, câu trả lời thường là vế sau. Không phải đứa trẻ nào cũng thay đổi được ngay, có đứa cần nhiều thời gian, nhiều kiên nhẫn hơn. Nhưng một điều chắc chắn: đứa trẻ được thương thì còn cơ hội thay đổi, đứa trẻ bị bỏ rơi thì gần như không còn cơ hội nào. Vậy nên, lần tới khi thấy một đứa trẻ hư, hãy khoan dán nhãn cho nó. Hãy hỏi một câu: đứa trẻ này đang cần gì mà nó không nói ra được? Câu hỏi đó có thể thay đổi cả cuộc đời một đứa trẻ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư