🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Bố thí không trụ tướng: cho đi mà lòng không vướng

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Chiều muộn ở chợ, có bà cụ bán rau dọn hàng về. Một người khách quen ghé mua mớ rau cuối cùng, bà cụ nhặt thêm cho mấy cọng hành, miệng nói: "Cho thêm, ăn cho thơm." Người khách trả tiền, bà cụ xua tay: "Thôi, mớ rau ế, cho đó." Chuyện nhỏ như hạt cát. Nhưng người khách đi về, lòng thấy ấm lạ. Không phải vì mấy cọng hành. Mà vì cái cách cho: nhẹ như không, không tính toán, không chờ ai khen.

Trong đời, ai cũng từng cho đi và từng nhận lại. Cho tiền người ăn xin ở ngã tư. Cho bạn mượn ít tiền lúc túng. Cho đồng nghiệp một buổi giúp việc không tên. Nhưng cũng có lúc, sau khi cho rồi, lòng mình lại không yên. Mình nhớ mãi món mình đã cho. Mình chờ người ta cảm ơn. Mình kể lại với người khác, vô tình hay cố ý, để ai cũng biết mình tốt. Rồi một ngày, người ta không nhớ ơn như mình mong, mình buồn, mình giận, mình bảo: "Giúp người mà người ta bạc." Lúc đó, món quà đã biến thành món nợ trong lòng mình.

Sách Phật Học Tinh Hoa của cụ Nguyễn Duy Cần có một đoạn nói về chuyện này, nghe qua tưởng khó, mà ngẫm lại rất đời. Sách viết, bố thí đúng nghĩa là bố thí mà "chẳng thấy có mình là người bố thí, cũng chẳng thấy có người được mình bố thí". Cho mà không dính mắc vào cái hình tướng của việc cho. Tác giả ví như mặt trời chiếu sáng vạn vật mà không hay rằng mình chiếu sáng, cũng không chiếu sáng cho riêng ai. Mặt trời không ghi sổ ai được bao nhiêu nắng. Nó cứ chiếu. Người cho được như vậy thì việc cho trở thành tự nhiên, như hơi thở, như nắng ấm.

Nghe thì cao. Nhưng đem xuống đời thường, nó rất cụ thể. Cho mà không trụ tướng nghĩa là cho xong rồi thôi. Đừng ôm món quà trong lòng mà đi khắp nơi kể. Đừng biến người nhận thành người mắc nợ mình. Đừng đứng chờ một lời cảm ơn rồi mới thấy lòng nhẹ. Mình giúp vì lúc đó mình thấy nên giúp, thấy thương, thấy không thể làm ngơ. Giúp xong, chuyện đó xong. Lòng mình không còn gì vướng víu.

Sách cũng nói thêm một điều rất tinh tế về cách cho. Tài thí đúng nghĩa là cho mà đừng làm mất thể diện của người nhận. Làm thật kín đáo, để người ta nhận một cách tự nhiên, không dè mình đã thọ ân. Nghĩa là người cho phải khéo, phải biết giữ gìn cho người nhận. Có người giúp bằng cách đưa tiền trước mặt đông người, nói to cho ai cũng nghe, người nhận cúi đầu, mặt đỏ lên. Tiền thì nhận được, nhưng lòng tự trọng thì xước. Món quà đó, người nhận cầm mà nặng. Ngược lại, có người giúp lặng lẽ: nhét phong bì vào túi áo lúc không ai thấy, gửi tiền qua người trung gian, trả giúp một khoản nợ mà không để lại tên. Người nhận được giúp mà vẫn ngẩng đầu được. Đó mới là cho trọn.

Nhiều người nghĩ bố thí phải là chuyện lớn, phải có tiền mới cho được. Không phải vậy. Một lời nói đúng lúc, một cái nắm tay, một buổi ngồi nghe người ta kể hết nỗi buồn, cũng là cho. Có người đến thăm người bệnh, không mang gì nhiều, chỉ ngồi bên giường, rót ly nước, hỏi han vài câu. Người bệnh nhớ mãi. Vì lúc đau ốm, người ta cần nhất là cảm giác không bị bỏ rơi. Cái cho đó không đo bằng tiền, mà đo bằng lòng.

Cũng có người cho rất nhiều mà lòng vẫn nghèo. Vì họ cho để đổi lấy tiếng khen, để đổi lấy sự biết ơn, để đổi lấy một vị trí trong lòng người khác. Cho kiểu đó, càng cho càng mệt. Vì người ta không thể biết ơn mình mãi. Hôm nay họ cảm ơn, mai họ quên, mình lại buồn. Món quà trở thành cái bẫy của chính mình. Cho mà không vướng thì khác. Mình cho vì mình thương, vì mình thấy việc đó nên làm. Người ta nhớ hay quên, cảm ơn hay không, đó là chuyện của người ta. Lòng mình vẫn nhẹ.

Tập cho như vậy không phải một sớm một chiều. Ai cũng có lúc cho rồi tiếc, cho rồi chờ đợi. Nhưng mỗi lần như vậy, mình có thể tự hỏi một câu: "Mình cho vì thương người ta, hay vì muốn người ta thương mình?" Hỏi thật lòng, câu trả lời sẽ rõ. Nếu vì thương, thì cho xong là xong. Nếu vì muốn được thương lại, thì món quà đó chưa trọn. Hỏi rồi, lần sau mình cho khéo hơn một chút, nhẹ hơn một chút.

Bắt đầu từ chuyện nhỏ cũng được. Cho đi một món đồ mình không dùng nữa mà không kể công. Giúp một người lạ mà không cần biết tên. Nhường một chỗ ngồi, nhường một lượt xếp hàng. Cho xong, quay đi, đừng ngoảnh lại đếm. Lâu dần, cái tâm cho đi sẽ thành thói quen. Thói quen đó làm lòng mình rộng ra. Người ta vẫn nói, bàn tay cho đi thì lòng bàn tay mở ra. Tay cứ nắm chặt thì không cầm thêm được gì. Tay mở ra, mới đón được nhiều hơn.

Cuối cùng, bố thí không phải là chuyện của người giàu giúp người nghèo. Mà là chuyện của lòng người với lòng người. Ai cũng có thứ để cho. Người giàu cho tiền. Người nghèo cho nụ cười, cho lời nói ấm, cho một bàn tay. Món quà lớn hay nhỏ không quan trọng bằng cái tâm khi cho. Cho mà lòng không vướng, người nhận nhẹ, người cho cũng nhẹ. Cái nhẹ đó, đi theo mình lâu hơn bất cứ món quà nào.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 208 (bố thí mà chẳng thấy có mình là người bố thí, như mặt trời chiếu sáng vạn vật mà không hay rằng mình chiếu sáng)
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 232 (tài thí ba-la-mật: cho mà đừng làm mất thể diện của kẻ thọ, làm rất kín đáo)
Bài liên quanNhẫn nhục trong nhà: thương người thân bằng sự điềm đạmDạy con biết cho đi: hạt giống từ bi gieo từ nhỏCho người ta bớt sợ: vô úy thí, món quà không thấy được