🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Người thân sa vào nợ nần: từ bi là ở lại, không quay lưng

Từ bi – bố thí · 9 phút đọc

Cách đây không lâu, một người anh họ của tôi làm ăn thua lỗ, vỡ nợ. Tin lan ra nhanh lắm. Người thì bảo anh ấy tham, người thì bảo anh ấy dại, người thì bảo đã cảnh báo rồi mà không nghe. Rồi dần dần, điện thoại của anh ấy ít người gọi đến. Họ hàng gặp nhau thì tránh nhắc tên anh ấy. Có người còn nói thẳng: đừng dính vào, kẻo nó mượn tiền. Tôi nghe mà thấy buồn. Vì tôi nhớ, trước đây khi anh ấy còn khá giả, nhà anh ấy là chỗ cả họ hay tụ họp. Bây giờ anh ấy sa cơ, chỗ tụ họp đó cũng không còn ai đến nữa.

Người sa vào nợ nần thường khổ theo hai lớp. Lớp thứ nhất là nợ tiền: chủ nợ gọi điện, lãi mẹ đẻ lãi con, đi làm bao nhiêu cũng không đủ trả. Lớp thứ hai là nợ tình: bị người đời xa lánh, bị họ hàng dè chừng, bị bạn bè quay lưng. Lớp thứ nhất đã nặng, lớp thứ hai còn nặng hơn. Vì nợ tiền thì còn trả dần được. Còn cảm giác bị mọi người quay lưng thì làm người ta muốn buông xuôi. Nhiều người vỡ nợ không gục vì hết tiền, mà gục vì hết người bên cạnh.

Trong kho sách, hạnh Bố Thí được đặt lên hàng đầu, mà bố thí thì không chỉ có cho tiền. Sách Phật Học Tinh Hoa giảng rằng hạnh đầu tiên của người tu theo hạnh Bồ Tát là Bố Thí Ba La Mật. Bố thí có nhiều cách: cho tiền, cho đồ, cho lời nói lành, cho sự lắng nghe, cho thời gian của mình. Người thân sa vào nợ nần, mình không có tiền cho họ mượn, thì mình cho họ cái khác: cho họ một bữa cơm, cho họ một buổi chiều ngồi nghe họ kể, cho họ một chỗ dựa tinh thần để họ không gục xuống. Những thứ đó không trả được nợ thay họ, nhưng giữ được họ đứng vững để họ tự trả nợ dần.

Giáo lý nhà Phật còn dạy về tinh thần từ bi hỷ xả, khoan dung. Khoan dung ở đây không có nghĩa là dung túng cho cái sai, mà là nhìn người khác bằng con mắt rộng lượng, không hẹp hòi, không khắt khe. Người thân mình sa vào nợ nần, có thể họ đã sai: sai vì tham, sai vì dại, sai vì không nghe lời ai. Nhưng sai rồi thì sao? Mắng họ thêm có làm họ trả được nợ không? Kể tội họ trước mặt họ hàng có làm họ khá lên không? Câu đã bảo rồi, sao không nghe thì chỉ làm họ thêm tủi, thêm muốn trốn tránh. Người đang chìm mà mình còn dìm thêm thì họ chìm luôn. Người đang chìm mà mình chìa tay ra thì họ còn cơ may ngoi lên.

Từ bi với người thân sa vào nợ nần, trước hết là ở lại. Ở lại không có nghĩa là trả nợ thay họ, không có nghĩa là cho họ vay thêm tiền mình không có. Ở lại nghĩa là đừng quay lưng, đừng tránh mặt, đừng coi họ như người xa lạ. Một cuộc điện thoại hỏi thăm. Một bữa cơm mời họ sang ăn. Một lần ghé qua nhà họ ngồi chơi, không hỏi về nợ nần, chỉ hỏi thăm sức khỏe. Những việc đó nói với họ một điều mà họ đang rất cần nghe: anh vẫn là người nhà của em, dù anh đang nợ nần.

Giúp người đang nợ nần cũng phải giúp cho khôn. Đừng cho vay thêm quá sức mình, vì cho vay rồi mình cũng kẹt thì hai người cùng chìm. Đừng đứng ra bảo lãnh khoản nợ mà mình không hiểu rõ, vì bảo lãnh xong thì nợ của họ thành nợ của mình. Giúp bằng cách khác: giới thiệu cho họ một công việc, dù là việc tay chân, việc tạm thời. Chỉ cho họ cách trả nợ dần: trả món nhỏ trước, thương lượng với chủ nợ, cắt giảm chi tiêu. Ngồi với họ tính lại một lần cho rõ: tổng nợ bao nhiêu, thu nhập bao nhiêu, mỗi tháng trả được bao nhiêu. Người đang rối vì nợ thường không tính được. Mình tỉnh táo thì mình tính giúp họ. Tính rõ rồi thì họ bớt sợ, vì sợ nhất là không biết mình nợ bao nhiêu và bao giờ mới hết.

Có một điều nữa: đừng kể chuyện nợ nần của họ cho người khác nghe. Người đang nợ sợ nhất là cả họ cả làng biết mình nợ bao nhiêu. Hôm nay mình kể với người này, mai người kia gặp họ lại hỏi: nghe nói anh nợ nhiều lắm hả? Thì coi như mình đã làm khổ họ thêm một lần nữa. Thương người thì giữ kín chuyện của người ta. Giữ kín không phải là bao che. Giữ kín là để họ còn mặt mũi mà sống, mà làm lại. Người còn mặt mũi thì còn đi làm, còn gặp người, còn trả nợ được. Người mất mặt mũi thì chỉ muốn trốn, mà trốn thì nợ càng chồng thêm.

Còn nếu chính mình là người đang nợ nần thì sao? Từ bi với mình lúc đó là đừng tự trách đến mức buông xuôi. Nợ thì trả dần, việc thì làm lại, ngày thì sống từng ngày. Đừng vay chỗ này trả chỗ kia, vì vay như vậy thì nợ không hết mà còn thêm. Đừng trốn chủ nợ, vì trốn thì họ càng làm căng. Nói thật với họ, xin họ cho mình thời gian, trả dần từng tháng. Người chủ nợ nào cũng muốn lấy lại tiền, họ sẽ nghe nếu mình trả đều đặn, dù ít. Và đừng xấu hổ đến mức không dám gặp ai. Gặp người thân, nói thật tình hình, nhờ họ giúp bằng cách họ giúp được. Người thân nào thương mình thật thì họ không bỏ mình đâu.

Người anh họ của tôi, sau một thời gian, đã xin được việc làm ở một xưởng gỗ. Lương không cao, nhưng đều đặn. Anh ấy trả nợ dần, tháng nào cũng trả một ít. Có hôm anh ấy gọi điện cho tôi, nói: cảm ơn mày vẫn gọi điện cho tao những tháng qua. Tao tưởng cả họ quay lưng hết rồi. Tôi nghe mà thấy lòng mình chùng xuống. Hóa ra, với người đang sa cơ, một cuộc điện thoại hỏi thăm cũng là bố thí. Bố thí bằng sự hiện diện, bằng việc không quay lưng. Từ bi với người thân sa vào nợ nần là vậy: không cần làm gì lớn lao. Chỉ cần ở lại, đừng quay lưng, và giúp bằng những gì mình có thể giúp.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 208: hạnh đầu tiên là Bố Thí Ba La Mật
• Lịch sử Việt Nam tập 02 — trang 549: Tinh thần từ bi hỷ xả, khoan dung của Phật giáo
Bài liên quanTừ bi với người đang khóc giữa chốn đông người: đừng nhìn, hãy lại gầnBố thí bằng cách không lan truyền chuyện xấu của người khácTừ bi với người shipper giữa trưa nắng