🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Cho đi mà không khoe: bố thí kín đáo phước mới bền

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Có một anh bạn làm ăn khá giả, mỗi tháng đều gửi tiền làm từ thiện. Anh gửi đều lắm. Nhưng lần nào gửi, anh cũng chụp hình biên lai đăng lên mạng, kèm theo lời nhắn đầy tự hào. Có lần, người nhận tiền góp ý nhẹ: anh ơi, anh giúp thì em cảm ơn, nhưng anh đăng tên em lên vậy, em ngại lắm. Anh bạn giận: giúp mà còn chê.

Chuyện này nghe quen không? Cho đi là tốt. Nhưng cho đi mà kèm theo khoe khoang, kèm theo đòi hỏi người ta phải biết ơn, phải ghi nhớ, thì cái cho đó đã khác đi rồi.

Trong sách Phật Học Tinh Hoa của cụ Nguyễn Duy Cần có giảng một ý rất sâu. Đại ý là: Bồ Tát bố thí thì không trụ tướng, không thấy có mình là người cho, không thấy có người là kẻ nhận. Không sợ nghèo, không trông trả ơn, cũng không cầu phước báo. Còn người đời bố thí là để cầu phước lợi, nên gọi là bố thí trụ tướng. Tức là bố thí mà còn dính mắc vào cái tướng của việc bố thí.

Nói bằng lời thường thì thế này. Có hai kiểu cho. Một kiểu cho rồi quên. Cho xong là xong. Lòng nhẹ. Người nhận cũng nhẹ, vì không mang nợ. Một kiểu cho rồi nhớ. Nhớ mình đã cho ai, cho bao nhiêu, cho khi nào. Rồi kể lại, nhắc lại, mong người ta nhớ. Kiểu cho thứ hai, người nhận nặng lòng, mà người cho cũng nặng lòng.

Vì sao cho mà không khoe lại khó? Vì trong lòng ta có một nhu cầu rất người: muốn được công nhận. Ta làm việc tốt, ta muốn có người biết. Ta giúp ai, ta muốn người đó nhớ ơn. Nhu cầu đó không xấu. Nhưng nếu để nó lái việc cho đi, thì việc cho sẽ biến thành một cuộc đổi chác. Ta cho tiền, ta nhận lại lời khen, sự ngưỡng mộ. Vậy thì rốt cuộc, ta cho người hay ta cho chính cái tôi của mình?

Cho đi mà không khoe không có nghĩa là phải giấu giếm một cách cực đoan. Có những việc thiện cần công khai để lan tỏa, để nhiều người cùng chung tay. Một chương trình gây quỹ cần minh bạch. Một người nổi tiếng làm từ thiện công khai có thể kéo theo hàng ngàn người khác. Cái đó tốt.

Điểm khác nhau nằm ở tâm. Công khai để kêu gọi thêm người cùng giúp, khác với công khai để khoe mình. Làm sao phân biệt? Hãy hỏi lòng mình một câu thật thà: nếu không ai biết việc này, mình còn làm không? Nếu câu trả lời là còn, thì việc cho đó sạch. Nếu câu trả lời là không, thì có lẽ mình đang cho để được biết tới nhiều hơn là cho để giúp người.

Có một kiểu bố thí kín đáo rất đẹp trong đời thường. Một bà cụ trong xóm mỗi tháng lén bỏ phong bì vào hòm thư nhà người hàng xóm nghèo, không để tên. Một anh công nhân tan ca ghé mua thêm ổ bánh mì treo ở xe bánh mì cho người khó khăn lấy. Một cô giáo đóng tiền học giúp học trò nghèo mà dặn nhà trường đừng nói tên. Những việc đó không ai biết, không ai khen. Nhưng phước của nó bền. Vì nó không dính vào lời khen, nên không mất khi lời khen hết. Nó ở lại trong lòng người cho, như một niềm vui lặng lẽ.

Ngược lại, việc cho mà gắn với khoe khoang thì mong manh. Hôm nay được khen, vui. Ngày mai không ai nhắc tới, buồn. Người nhận quên ơn, giận. Người khác làm từ thiện nhiều hơn mình, ghen tị. Cái cho ban đầu là thiện, nhưng vì dính mắc mà sinh ra đủ thứ phiền não. Cho một mà khổ mười.

Trong kinh dạy, người tụng kinh mà thấu được cái lý không trụ tướng thì mới thật sự tu huệ. Còn tụng đọc chỉ để cầu phước lợi thì chỉ là tu phước. Phước thì có, nhưng mỏng. Huệ thì bền, vì nó thay đổi cách mình sống. Cho đi mà không trụ tướng chính là tu huệ trong đời thường. Không cần lên chùa, không cần tụng nhiều. Chỉ cần cho rồi buông.

Buông ở đây không phải là vô tâm. Buông là sau khi giúp, mình không giữ người ta lại trong lòng mình bằng sợi dây nợ nần. Không bắt người ta phải biết ơn suốt đời. Không dùng việc đã giúp để ép người ta nghe lời mình. Giúp là giúp. Người ta sống tốt lên là đủ rồi.

Có người hỏi: vậy cho mà không ai biết, phước ở đâu? Phước không nằm ở chỗ người ta biết hay không. Phước nằm ở chỗ lòng mình thay đổi thế nào sau khi cho. Người cho rồi quên, lòng sẽ rộng ra. Người cho rồi nhớ, lòng sẽ hẹp lại, vì cứ quanh quẩn với chuyện mình đã cho. Rộng hay hẹp, mình là người cảm nhận rõ nhất.

Cho nên, lần tới khi giúp ai, hãy thử một lần cho lặng lẽ. Không chụp hình. Không kể lại. Không nhắc lại. Cho xong rồi thôi. Rồi xem lòng mình thế nào. Có thể ban đầu sẽ thấy thiếu thiếu, như thiếu một lời khen. Nhưng qua vài lần, sẽ thấy một niềm vui khác. Niềm vui không cần khán giả. Đó mới là niềm vui của việc cho đi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr. 208 (bố thí ba-la-mật; bố thí trụ tướng / vô sở trụ, Kinh Kim Cang)
• Kinh Từ Bi (Metta Sutta) — Tiểu Bộ Kinh 1, tr. 506 (Tâm Từ Vô Lượng, Mai Hiên biên soạn, tr. 7-8)
Bài liên quanTha thứ cho cha mẹ: vết thương cũ trong nhàTừ bi trong lời nói: một câu nói có thể cứu một ngườiNgười nhà mới mất, thương bằng cách nào cho đúng