Anh Tuấn đã cai rượu được một năm. Cả nhà mừng lắm. Vợ anh tin anh đã đổi. Con anh tự hào kể với bạn: "Ba em bỏ rượu rồi." Rồi một hôm, anh đi nhậu với bạn cũ, say khướt, về nhà đập phá. Sáng hôm sau, vợ anh ngồi khóc. Chị nói: "Em đã tin anh rồi. Sao anh lại làm vậy nữa?"
Chị không giận vì anh uống rượu. Chị giận vì anh làm chị thất vọng lần nữa. Thất vọng lần đầu thì còn tha thứ được. Thất vọng lần thứ hai, thứ ba, thì lòng tin mòn dần. Tới một lúc, người ta không còn thất vọng nữa. Người ta hết hy vọng luôn. Mà hết hy vọng thì mới thật sự đáng sợ.
Kinh Pháp Cú có một câu nói về chuyện này, mà ai cũng thuộc lòng. Kệ 5 viết: "Hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu." Dịch ra lời thường thì là: lấy giận mà trả giận, thì giận không bao giờ hết. Chỉ có thương mới làm giận hết được. Câu này nghe thì dễ. Làm thì khó vô cùng. Vì khi người thân làm mình thất vọng lần nữa, cái đầu tiên mình muốn làm là giận. Giận cho hả. Giận cho người ta biết mình đau thế nào.
Nhưng giận cho hả, rồi sao? Anh Tuấn say, vợ giận, hai người cãi nhau, rồi anh lại càng muốn uống. Vòng đó cứ quay. Giận không làm anh bỏ rượu. Giận chỉ làm anh uống nhiều hơn. Vì người say mà bị mắng, thì lại càng muốn say để quên tiếng mắng.
Thương người thân tái phạm, không có nghĩa là tha thứ ngay lập tức, hay giả vờ như không có chuyện gì. Thương có trí tuệ là thương mà vẫn rõ ràng. Vợ anh Tuấn sau đó đã làm một việc rất khó. Chị nói với anh: "Em vẫn thương anh. Nhưng em không chấp nhận chuyện anh uống rượu rồi về đập phá. Anh muốn uống thì uống ở ngoài, đừng về nhà làm con sợ. Anh muốn cai thì em giúp. Anh không muốn cai thì em vẫn sống tiếp, nhưng em sẽ lo cho con trước."
Câu nói đó có hai phần. Phần thương: em vẫn thương anh. Phần rõ ràng: nhưng em không chấp nhận hành vi này. Thương mà không rõ ràng thì thành nhu nhược. Rõ ràng mà không thương thì thành cay nghiệt. Cả hai cùng có, mới là từ bi có trí tuệ.
Còn một điều nữa. Người thân tái phạm, thường không phải vì họ muốn làm mình thất vọng. Mà vì họ yếu. Anh Tuấn không muốn làm vợ thất vọng. Nhưng anh yếu trước bạn bè, yếu trước cơn thèm, yếu trước thói quen cũ. Hiểu được cái yếu đó, mình sẽ giận ít đi một chút. Không phải hết giận. Mà là giận mà vẫn thấy được người kia đang yếu, đang cần giúp, chứ không phải đang cố tình hại mình.
Nhưng hiểu không có nghĩa là chịu đựng mãi. Từ bi cũng có giới hạn. Giúp người tái phạm một lần, hai lần, ba lần, là thương. Giúp mãi mà người ta không chịu thay đổi, mà mình thì kiệt sức, thì phải dừng lại để giữ mình. Vợ anh Tuấn đã đặt ra một giới hạn: chị lo cho con trước. Đó không phải là hết thương. Đó là thương mà vẫn biết giữ mình. Người kiệt sức thì không thương được ai nữa.
Anh Tuấn sau lần đó đã đi cai thật sự. Không phải vì vợ mắng. Mà vì vợ nói một câu: "Em vẫn thương anh." Câu đó làm anh thấy mình còn đáng được thương. Người thấy mình còn đáng được thương, thì mới muốn thay đổi. Người thấy mình đã hết đáng thương, thì buông xuôi luôn.
Thương người thân lại làm mình thất vọng, tóm lại là: giận thì cứ giận, nhưng đừng lấy giận mà trả giận. Nói rõ điều mình không chấp nhận, mà vẫn nói rõ mình còn thương. Hiểu người ta yếu, nhưng cũng giữ giới hạn cho mình. Làm được vậy, thì thất vọng lần nữa cũng không thành oán. Mà oán không thành, thì nhà còn đường quay lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư