Anh Minh bị liệt một chân từ nhỏ. Anh đi khập khiễng. Hồi đi học, bạn bè trêu anh. Có thầy giáo thương anh, cho anh ngồi bàn đầu, không bắt anh chạy thể dục. Lớn lên, anh đi xin việc, nhiều nơi từ chối. Người ta nhìn chân anh trước, rồi mới nhìn hồ sơ. Anh bảo: "Người ta thấy cái chân của mình trước, thấy mình sau."
Anh Minh sau đó học sửa điện thoại. Anh mở một tiệm nhỏ. Tay anh khéo, sửa nhanh, giá phải chăng. Khách tới đông. Có người hỏi: "Sao anh không đi làm thuê cho khỏe?" Anh cười: "Làm thuê người ta nhìn chân mình. Làm chủ, người ta nhìn tay mình."
Thương người khuyết tật, khó nhất là ở chỗ này. Người ta thường thương bằng cách nhìn vào cái thiếu. Nhìn cái chân không đi được. Nhìn đôi mắt không thấy được. Nhìn đôi tay không cầm được. Nhìn cái thiếu, rồi thương hại. Thương hại nghe thì giống thương. Nhưng thật ra khác nhau rất xa. Thương là thấy người ta là một con người. Thương hại là thấy người ta là một cái thiếu.
Lịch sử Việt Nam có ghi một câu về tinh thần từ bi hỷ xả của đạo Phật. Sách viết: tinh thần từ bi hỷ xả, khoan dung của Phật giáo không có nghĩa là dẫn dắt người ta ủy mị, mà ngược lại, rất có sức mạnh. Dịch ra lời thường thì là: thương thật thì không làm người ta yếu đi. Thương thật làm người ta mạnh lên. Thương hại thì làm người ta yếu đi. Vì thương hại nói với người ta rằng: anh thiếu, anh tội nghiệp, anh cần người ta thương. Thương thật nói với người ta rằng: anh còn nhiều thứ khác, anh làm được nhiều việc, anh là một con người đầy đủ.
Anh Minh không cần ai thương hại cái chân của anh. Anh cần người ta thấy cái tay khéo của anh. Khách tới tiệm anh, không ai nói: "Tội nghiệp anh quá." Khách chỉ nói: "Anh sửa giúp em cái điện thoại." Câu đó, đối với anh Minh, quý hơn mọi lời thương hại. Vì câu đó nói: anh là thợ sửa điện thoại. Không phải anh là người khuyết tật đi sửa điện thoại.
Có một điều mà người khỏe mạnh hay làm sai khi gặp người khuyết tật. Đó là giúp những việc người ta không cần giúp. Thấy anh Minh đi khập khiễng, có người chạy tới đỡ. Anh Minh phải nói: "Cảm ơn, tôi đi được." Thấy người mù, có người nắm tay dắt đi mà không hỏi. Người mù phải nói: "Tôi tự đi được, cảm ơn." Giúp mà không hỏi, không phải là giúp. Đó là mình làm cho mình thấy mình tốt, chứ không phải làm cho người ta tốt.
Thương đúng là hỏi trước khi giúp. "Anh có cần giúp không?" Câu đó ngắn. Nhưng nó nói với người ta: tôi thấy anh là người tự quyết được. Người khuyết tật không thiếu lòng tự trọng. Họ chỉ thiếu cơ hội để chứng tỏ mình. Hỏi trước khi giúp, là cho họ cơ hội đó.
Còn một điều nữa. Đừng khen người khuyết tật một cách quá mức. Đừng nói: "Anh giỏi quá, khuyết tật mà còn làm được vậy!" Câu đó nghe thì khen. Nhưng thật ra nó nói: tôi không ngờ anh làm được, vì anh khuyết tật. Người khuyết tật làm việc giỏi, thì khen việc họ làm giỏi, như khen bất kỳ ai khác. Đừng thêm chữ "khuyết tật mà" vào câu khen. Chữ đó làm câu khen thành câu thương hại.
Anh Minh bây giờ có hai người thợ phụ. Tiệm anh sửa điện thoại cho cả xóm. Có người hỏi anh: "Anh có buồn vì cái chân không?" Anh nói: "Hồi nhỏ thì buồn. Giờ thì không. Vì giờ người ta tới tiệm không phải vì thương cái chân của anh. Người ta tới vì cái tay của anh." Câu đó, anh nói với một nụ cười. Nụ cười của người được nhìn thấy khả năng của mình, chứ không phải cái thiếu của mình.
Thương người khuyết tật, tóm lại chỉ có một việc: nhìn thấy khả năng. Đừng nhìn cái thiếu rồi thương hại. Nhìn cái làm được rồi trân trọng. Hỏi trước khi giúp. Khen việc làm, đừng khen kiểu thương hại. Làm được vậy, là đã thương đúng rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư