Đèn đỏ. Xe dừng lại ở ngã tư. Một người đàn ông gõ nhẹ vào cửa kính xe. Tay ông chìa ra. Mắt ông nhìn vào trong, vừa ngại ngùng vừa hy vọng.
Trong xe, mình lưỡng lự. Cho hay không cho? Cho thì sợ tiền không tới đúng chỗ. Không cho thì lòng cứ áy náy mãi. Đèn xanh bật lên. Xe chạy đi. Người đàn ông ở lại phía sau. Và mình mang theo cảm giác khó chịu suốt quãng đường còn lại.
Cảnh này quen lắm. Ai trong chúng ta cũng từng gặp. Không chỉ ở ngã tư. Ở cổng chợ. Ở trước cửa chùa. Ở bến xe. Người xin thì nhiều. Lòng mình thì rối. Cho cũng ngại. Không cho cũng ngại.
Có một điều ít ai để ý. Lúc lưỡng lự đó, mình đang nghĩ về mình nhiều hơn nghĩ về người kia. Mình sợ bị lừa. Mình sợ cho sai chỗ. Mình sợ người ta chê mình keo. Toàn là nỗi sợ của mình. Còn người đang chìa tay ra kia, nỗi khổ của họ thì mình chưa kịp nhìn tới.
Sách xưa có dạy một ý rất đẹp. Giúp người, quan trọng không phải ở chỗ cho nhiều hay cho ít. Quan trọng ở chỗ mình có thật lòng thông cảm với nỗi khổ của họ hay không. Cho ít mà lòng ấm, còn hơn cho nhiều mà mặt lạnh như tiền. Câu này nghe thì đơn giản. Nhưng làm được thì không dễ.
Bố thí, theo lời Phật dạy, là cánh cửa đầu tiên đưa người ta đến với đạo. Không phải vì cho tiền là tu cao. Mà vì lúc cho đi, lòng mình mở ra. Mình thôi chỉ biết có mình. Mình bắt đầu thấy người khác cũng khổ như mình. Cái mở lòng đó mới là quý.
Vậy thì gặp người ăn xin, mình làm sao cho đúng? Trước hết, đừng khinh. Đừng quay mặt đi như người ta không tồn tại. Một cái nhìn tử tế cũng là một món quà. Người ta nghèo, nhưng người ta vẫn có lòng tự trọng. Cái nhìn khinh bỉ làm người ta đau hơn cái đói.
Thứ hai, cho trong khả năng của mình. Không ai bắt mình phải cho nhiều. Mười nghìn, năm nghìn, hay một ổ bánh mì. Miễn là lòng mình thật. Có hôm mình không có tiền lẻ. Có hôm mình cũng đang chật vật. Không cho được thì thôi. Đừng tự dằn vặt. Lòng thương không đo bằng số tiền.
Thứ ba, cho bằng trí tuệ. Nếu thấy đứa trẻ bị bắt đi xin, mình cho tiền có khi lại nuôi thêm cái xấu. Lúc đó, mình có thể cho bằng cách khác. Báo cho người có trách nhiệm. Mua cho đứa trẻ một phần cơm. Hoặc đơn giản là nhớ lấy hình ảnh đó, để sau này mình làm được gì lớn hơn thì làm.
Có người hỏi, cho rồi mà người ta không cảm ơn thì sao? Thì thôi. Mình cho vì lòng mình muốn cho. Không phải để đổi lấy một lời cảm ơn. Người nhận có ơn hay không, đó là việc của họ. Lòng mình nhẹ hay nặng, đó mới là việc của mình.
Cũng có người hỏi, cho mãi mà người ta cứ xin hoài thì sao? Thì mình cứ cho trong khả năng. Phước không nằm ở chỗ người ta thay đổi. Phước nằm ở chỗ lòng mình không chai đi. Sợ nhất không phải là cho nhầm người. Sợ nhất là cho vài lần rồi chán, rồi khép lòng lại, rồi thấy ai xin cũng nghi ngờ.
Người xưa nói, bố thí là phương tiện đầu tiên. Nghĩa là bắt đầu từ việc cho đi. Cho đi rồi mới học được những điều lớn hơn. Nhẫn nhịn. Tha thứ. Thương người. Tất cả đều bắt đầu từ một bàn tay mở ra.
Chiều nay, nếu lại gặp người ăn xin ở ngã tư, mình đừng vội quay mặt đi. Nhìn họ một cái. Mỉm cười một cái. Có thì cho một ít. Không có thì chúc họ một câu lành trong lòng. Như vậy cũng đã là bố thí rồi. Lòng mình nhẹ. Người ta cũng đỡ tủi. Ngã tư vẫn ồn ào như cũ. Nhưng trong lòng mình, có một chỗ vừa yên lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư