Chiều nay, tôi đi ngang qua cái chợ gần nhà lúc nó sắp tan. Mới hồi sáng, chỗ này còn ồn ào lắm. Người bán rau gánh hàng ra từ lúc trời chưa sáng. Người bán cá dội nước lên sạp cho cá tươi. Tiếng mặc cả, tiếng xe máy, tiếng dao chặt thịt, tất cả chen nhau trong một khoảng sân nhỏ.
Đến chiều, mọi thứ đổi khác. Sạp rau chỉ còn vài mớ héo. Sạp cá còn trơ cái thớt và mùi tanh. Bà bán rau ngồi gói lại mấy cọng hành còn sót, bỏ vào túi nilon mang về. Không ai còn mặc cả nữa. Ai cũng chỉ muốn về nhà cho kịp bữa cơm.
Tôi đứng nhìn một lúc. Buổi sáng, cái chợ này giống như một cơ thể đang khỏe. Buổi chiều, nó giống như một cơ thể đã mệt. Cùng một chỗ, cùng những con người đó, chỉ vài tiếng đồng hồ thôi mà đã khác hẳn. Không có gì trong chợ là đứng yên. Hàng hóa vơi dần. Người thưa dần. Tiếng ồn nhỏ dần rồi tắt.
Có lần tôi hỏi bà bán rau quen: "Bà bán từ mấy giờ tới mấy giờ?" Bà cười: "Từ khi gà chưa gáy tới khi chợ tan. Ngày nào cũng vậy. Rau mà để qua đêm là héo, cá để qua đêm là ươn. Buôn bán là vậy, không bán được hôm nay thì mai lại gánh ra, mà mai chưa chắc đã bán được."
Câu nói đó nghe qua thì bình thường. Nhưng ngẫm lại, nó là cả một bài học. Cái chợ dạy mình rằng mọi thứ đều có lúc họp rồi lúc tan. Sáng họp, chiều tan. Mùa này rau rẻ, mùa khác rau đắt. Hôm nay đông khách, ngày mai có thể vắng hoe. Người bán ở chợ không ai dám chắc ngày mai ra sao. Họ chỉ biết làm hết việc của hôm nay.
Trong kinh có câu nói rằng mọi thứ được tạo thành đều như mộng, như bọt nước, như cái bóng, như sương buổi sớm, như tia chớp. Nghe thì cao xa, nhưng nhìn cái chợ chiều là thấy ngay. Mớ rau buổi sáng còn xanh mướt, buổi chiều đã héo. Sương buổi sớm còn đọng trên lá, nắng lên một lúc là hết. Tia chớp lóe lên rồi tắt. Cái chợ cũng vậy. Nó đến rồi nó đi, mỗi ngày một lần, không ngày nào giống ngày nào.
Có người nghe tới đây sẽ buồn. Ồ, vậy thì mọi thứ đều tạm bợ, cố gắng làm gì? Nhưng không phải vậy. Chính vì chợ chiều nào cũng tan, nên buổi sáng người ta mới quý. Chính vì rau sẽ héo, nên người bán mới dậy sớm, mới chăm chút từng mớ rau. Cái biết rằng mọi thứ sẽ đổi thay không làm người ta bỏ cuộc. Nó làm người ta sống thật hơn với ngày hôm nay.
Lời dạy cuối cùng của Đức Phật cũng là như vậy. Ngài dặn rằng mọi thứ được tạo thành đều vô thường, nên hãy tinh tấn, đừng buông lung. Tinh tấn ở đây không phải là lao vào làm việc đến kiệt sức. Tinh tấn là đừng hẹn ngày mai mới sống tử tế. Đừng đợi chợ tan rồi mới tiếc buổi sáng. Đừng đợi đến khi mất rồi mới thấy quý.
Tôi về nhà, nhìn mâm cơm chiều. Cơm còn nóng. Người thân còn đủ mặt. Ngoài kia, chợ đã tan. Nhưng bữa cơm này thì đang còn. Nó cũng sẽ qua thôi, như mọi bữa cơm khác. Nhưng chính vì nó sẽ qua, nên mình ăn chậm lại một chút, nói chuyện với nhau nhiều hơn một chút, đừng cắm mặt vào điện thoại nữa.
Ngày mai, chợ lại họp. Rau lại xanh. Tiếng rao lại vang. Rồi chiều đến, chợ lại tan. Vòng đó cứ lặp lại. Ai hiểu được vòng đó thì không còn hoảng hốt khi mọi thứ đổi thay. Người đó chỉ lặng lẽ làm tốt việc của mình trong lúc mọi thứ còn đang có mặt.
Chiều nay, nếu bạn đi ngang một cái chợ đang tan, hãy đứng lại nhìn một phút. Nhìn sạp hàng đang dọn, nhìn người bán đang đếm tiền lẻ, nhìn nắng chiều đang rút khỏi mái chợ. Rồi nhớ rằng đời mình cũng như vậy. Không có gì ở lại mãi. Và chính vì thế, những gì đang ở lại lúc này mới đáng quý đến vậy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư