Bạn có để ý không, một năm có bốn mùa, mà đời người cũng có bốn mùa. Xuân, hạ, thu, đông. Lúc nhỏ, mình là mùa xuân. Lớn lên, mình là mùa hạ. Trung niên, mình là mùa thu. Già đi, mình là mùa đông. Bốn mùa, mùa nào cũng đến, mùa nào cũng đi. Không mùa nào ở lại mãi. Và cũng không mùa nào là vô ích.
Sách Kinh Dịch dạy, ta có thể lồng tứ tượng vào chu kỳ biến hóa của bốn mùa trong một năm, bốn lứa tuổi trong một đời người, bốn giai đoạn biến hóa trong chu kỳ vũ trụ. Xuân là thiếu niên, là lúc dương khí bắt đầu vươn lên từ lòng đất. Hạ là thanh niên, là lúc dương khí tới thời toàn thịnh, phát huy vạn vật. Thu là thành niên, là lúc âm khí thu liễm vạn vật. Đông là lúc cất giữ, nghỉ ngơi. Bốn mùa, bốn lứa tuổi, nối tiếp nhau như một vòng tròn.
Kinh Dịch Diễn Giảng còn nói rõ hơn. Một năm cũng vậy, một ngày cũng vậy, một đời người cũng vậy, đó là quy luật sáng, trưa, chiều, tối, đó là quy luật sinh trưởng thu tàng, sinh lão bệnh tử. Sinh là sinh ra. Trưởng là lớn lên. Thu là thu lại. Tàng là cất giữ. Bốn chữ đó, là cả một đời người. Sinh ra, lớn lên, thu hoạch, rồi cất giữ. Không ai chỉ sinh mà không trưởng. Không ai chỉ trưởng mà không thu. Quy luật là vậy.
Mùa xuân của đời người, là tuổi thơ, tuổi trẻ. Lúc đó, mình như cây non, vươn lên, học hỏi, tò mò về mọi thứ. Mùa xuân đẹp vì nó tràn đầy hy vọng. Nhưng mùa xuân cũng non nớt. Cây non dễ gãy. Người trẻ dễ sai. Sai không sao. Mùa xuân là để sai, để học, để lớn.
Mùa hạ của đời người, là tuổi thanh niên, trung niên. Lúc đó, mình như cây đang ra hoa, kết trái. Làm việc, dựng nhà, nuôi con. Mùa hạ nắng gắt. Nắng gắt thì mệt, nhưng cũng là lúc cây cho nhiều trái nhất. Người ở mùa hạ, bận rộn, áp lực, nhưng cũng là lúc làm được nhiều nhất. Đừng trách mùa hạ nắng gắt. Nắng gắt mới có trái ngọt.
Mùa thu của đời người, là tuổi thành niên, tuổi bắt đầu nhìn lại. Lúc đó, mình như cây thu hoạch. Lá bắt đầu vàng. Quả đã chín. Người ở mùa thu, bắt đầu hiểu, cái gì quan trọng, cái gì không. Bắt đầu buông những thứ không cần thiết. Bắt đầu sống chậm lại. Sách thiền có câu, thấy thu tàn mà vào chân đạo. Tức là, nhìn lá thu rơi, mà hiểu ra đạo lý vô thường. Lá rơi, không phải là hết. Lá rơi, là để cây chuẩn bị cho mùa đông, rồi mùa xuân lại đến.
Mùa đông của đời người, là tuổi già. Lúc đó, mình như cây cất giữ nhựa sống trong thân, đợi xuân về. Mùa đông lạnh, cây trơ trụi, nhìn như đã chết. Nhưng bên trong, nhựa sống vẫn còn. Người già cũng vậy. Nhìn bề ngoài, yếu đi, chậm đi. Nhưng bên trong, là cả một đời kinh nghiệm, cả một kho chuyện, cả một tấm lòng. Mùa đông không phải là hết. Mùa đông là để nghỉ ngơi, để chuẩn bị.
Có một câu chuyện trong sách xưa rất hay. Mùa xuân thì cày ruộng, mùa hè thì cuốc đất, mùa thu thì thu hoạch, mùa đông thì cất giữ. Trải qua bốn mùa là đã hoàn thành sứ mệnh, nên tất cả bốn mùa đều tự nhiên rời đi. Đời người cũng vậy. Mỗi mùa có sứ mệnh của mùa đó. Hoàn thành sứ mệnh rồi, thì rời đi một cách tự nhiên. Không tiếc, không níu. Vì mùa sau sẽ đến, và vòng tròn lại tiếp tục.
Vậy mình đang ở mùa nào? Dù ở mùa nào, hãy sống đúng với mùa đó. Đang xuân, thì học hỏi, vươn lên, đừng sợ sai. Đang hạ, thì làm việc, cống hiến, đừng sợ mệt. Đang thu, thì thu hoạch, nhìn lại, buông bớt, đừng sợ mất. Đang đông, thì nghỉ ngơi, kể chuyện, truyền lại, đừng sợ hết. Mùa nào cũng đẹp, nếu mình sống trọn với mùa đó.
Và đừng so sánh mùa của mình với mùa của người khác. Người ta đang xuân, mình đang thu, không có nghĩa là mình thua. Mỗi người có bốn mùa của riêng mình. Có người xuân dài, có người hạ dài. Có người thu đến sớm. Không ai giống ai. Chỉ cần, mùa của mình, mình sống cho trọn.
Một đời người qua bốn mùa. Bốn mùa qua đi, nhưng vòng tròn còn đó. Xuân đi, xuân lại về. Người đi, người khác lại đến. Hiểu được như vậy, mình sẽ bớt sợ cái mất đi, và biết quý cái đang có. Đang xuân, quý mùa xuân. Đang thu, quý mùa thu. Đang đông, quý mùa đông. Mùa nào cũng chỉ đến một lần trong đời. Sống trọn mùa đó, là sống trọn một đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư