Bạn hai mươi lăm tuổi, khỏe mạnh, chạy bộ mỗi sáng, thức khuya vẫn dậy sớm đi làm được. Bạn nghĩ, vô thường là chuyện của người già. Chết là chuyện của người khác. Bệnh là chuyện của người khác. Mình còn trẻ, còn khỏe, còn nhiều thời gian. Nói chuyện vô thường với mình, giống như nói chuyện mùa đông giữa mùa hè. Nghe thì biết, nhưng không thấy liên quan.
Nhưng sách xưa nói, người đời không hiểu rõ thân này là hư ảo, đó chỉ là tứ đại giả hiệp mà thôi. Một kiếp người qua mau như bọt nước, như lửa xẹt trong đá, bừng lên rồi tắt ngay. Thân này, dù trẻ hay già, đều là bốn chất giả hợp lại: chất đặc như thịt xương, chất lỏng như máu, mồ hôi, chất nóng như nhiệt độ, chất động như hơi thở. Bốn chất đó hợp lại thì thành thân. Tan ra thì hết. Trẻ hay già, đều tan như nhau. Chỉ là sớm hay muộn.
Có một câu chuyện, một người trẻ, khỏe mạnh, đi làm về, ngủ một giấc, rồi không dậy nữa. Không bệnh gì trước đó. Không dấu hiệu gì. Chỉ là tim ngừng đập. Người nhà không tin. Bạn bè không tin. Sao có thể như vậy được? Người đó còn trẻ như vậy, khỏe như vậy. Nhưng vô thường không hỏi tuổi. Vô thường không hỏi sức khỏe. Vô thường đến, là đến. Sống nay chết mai, sách viết vậy. Không phải để dọa người trẻ. Mà để nhắc người trẻ: đừng tưởng mình còn nhiều thời gian.
Hiểu vô thường khi còn trẻ, không phải để sợ hãi, để sống rụt rè. Mà để sống tỉnh táo. Người trẻ hiểu vô thường, sẽ sống khác. Sẽ không phí tuổi trẻ vào những cuộc cãi nhau vô ích. Sẽ không phí sức khỏe vào những đêm thức khuya vô bổ. Sẽ không phí thời gian vào những người không trân trọng mình. Vì biết thời gian quý, nên dùng nó cho đáng.
Sách dạy một cách thực tập rất đơn giản, mà người trẻ nào cũng làm được. Đó là thở. Quán vô thường, tôi sẽ thở vô. Quán vô thường, tôi sẽ thở ra. Hít vào, biết mình đang hít vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Mỗi hơi thở là một lần nhắc mình: mình còn sống đây. Còn sống là còn cơ hội. Cơ hội để học, để làm, để thương. Người trẻ, mỗi sáng thức dậy, còn thở được, là đã có một ngày mới. Một ngày mới, là một cơ hội mới.
Có người hỏi, trẻ mà nghĩ đến vô thường, có bi quan quá không? Không. Bi quan là nghĩ đời vô nghĩa, rồi không làm gì. Hiểu vô thường là nghĩ đời ngắn, nên phải làm điều có nghĩa. Hai thứ đó khác nhau. Người bi quan nằm dài, không làm gì. Người hiểu vô thường dậy sớm, làm việc, thương người, sống đàng hoàng. Vì biết ngày mai chưa chắc đã đến, nên hôm nay phải sống cho ra hôm nay.
Tuổi trẻ có một cái bẫy. Bẫy đó tên là để sau. Để sau rồi học. Để sau rồi làm. Để sau rồi thương cha mẹ. Để sau rồi xin lỗi. Để sau rồi sống tử tế. Nhưng để sau, sau là bao giờ? Không ai biết. Sách thiền nói, chỉ bốn chữ hãy đợi ngày mai là sai lầm một đời. Người trẻ mà đợi, thì đợi hết cả tuổi trẻ. Đến lúc nhìn lại, thấy mình đã già, mà chưa làm được gì mình muốn. Lúc đó, tiếc cũng muộn.
Vậy người trẻ nên làm gì với vô thường? Trước hết, hãy giữ gìn thân mình. Thân này là thứ duy nhất mình mang theo suốt đời. Ăn uống cho đàng hoàng. Ngủ cho đủ. Đừng thức khuya quá. Đừng làm việc quá sức. Thân khỏe, thì mới làm được nhiều việc. Thân là tứ đại giả hợp, mong manh lắm. Giữ gìn nó, là giữ gìn cơ hội sống của mình.
Thứ hai, hãy thương cha mẹ ngay bây giờ. Đừng đợi thành công mới về thăm. Đừng đợi giàu mới báo hiếu. Cha mẹ già đi mỗi ngày, mà mình không để ý. Hôm nay gọi một cuộc điện thoại, cuối tuần về ăn một bữa cơm. Những việc nhỏ đó, làm được ngay, đừng đợi.
Thứ ba, hãy làm việc có nghĩa. Không phải việc lớn. Việc có nghĩa là việc mà tối về, mình thấy lòng yên. Là việc giúp ai đó. Là việc học thêm một điều mới. Là việc sống tử tế với người bên cạnh. Những việc đó, làm từ lúc trẻ, thì cả đời mình sẽ khác.
Trẻ khỏe là một phước. Nhưng phước nào cũng vô thường. Sức khỏe hôm nay, ngày mai có thể mất. Tuổi trẻ hôm nay, ngày mai sẽ qua. Hiểu được như vậy, người trẻ sẽ không phí phước của mình. Sẽ dùng tuổi trẻ để sống cho đáng. Để đến lúc già, nhìn lại, mình có thể nói: tuổi trẻ của tôi, tôi đã sống hết mình. Không tiếc. Như vậy, đã là đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư