Bến sông quê tôi ngày xưa đông vui lắm. Sáng sớm, người ta gánh hàng ra chợ. Trưa, trẻ con tắm sông, cười đùa vang cả khúc sông. Chiều, các bà giặt giũ, nói chuyện rôm rả. Bến sông là nơi cả làng gặp nhau.
Rồi cầu mới xây. Đường nhựa chạy qua làng. Người ta đi chợ bằng xe máy, không cần đò ngang nữa. Bến sông vắng dần. Cỏ mọc um tùm. Cái bến đá ngày xưa giờ chỉ còn vài bậc lởm chởm, chìm trong nước mỗi mùa lũ lên.
Tôi về quê, đứng nhìn bến sông cũ, lòng chợt buồn. Nhưng rồi tôi nhìn dòng nước. Nước vẫn chảy như ngày nào. Không vội, không chậm. Nó chảy qua bến cũ, chảy về phía trước, không bao giờ quay lại. Dòng sông không tiếc nuối bến cũ. Nó cứ chảy.
Trong sách Phật Học Chỉ Nam có một câu rất hay. Chư pháp vô ngã, chư hạnh vô thường. Vạn pháp tuy biến thiên lưu chuyển, nhưng vẫn tuân theo những định luật vĩnh cửu. Mọi thứ trên đời đều biến đổi, trôi chảy, không có gì đứng yên. Nhưng sự biến đổi ấy không phải là hỗn loạn. Nó tuân theo quy luật của nó.
Dòng sông là hình ảnh đẹp nhất cho lẽ vô thường. Nước sông hôm nay không phải là nước sông hôm qua. Từng giọt nước đã trôi đi, từng giọt nước mới lại đến. Bến sông cũng vậy. Nó có thời của nó. Khi người ta còn cần, nó đông vui. Khi người ta không cần nữa, nó vắng vẻ. Không có gì sai. Chỉ là thời đã đổi.
Đời người cũng như dòng sông. Ta đi qua bao nhiêu bến trong đời. Bến tuổi thơ, bến trường học, bến công việc, bến gia đình. Mỗi bến, ta dừng lại một thời gian, rồi lại đi tiếp. Có bến ta nhớ mãi. Có bến ta quên mất. Nhưng không bến nào giữ chân ta mãi mãi.
Người hiểu vô thường sẽ không níu giữ bến cũ. Họ cảm ơn những gì bến cũ đã cho mình, rồi bước lên bờ, đi tiếp. Họ biết dòng sông vẫn chảy, và phía trước còn nhiều bến mới. Buồn một chút thì được, nhưng đừng ngồi mãi bên bến cũ mà khóc.
Ông lái đò ở bến sông quê tôi đã chèo đò hơn bốn mươi năm. Khi cầu mới xây xong, đò không còn khách. Ông nghỉ chèo, về nhà trồng rau. Có người hỏi ông có buồn không. Ông bảo, buồn một chút thôi, rồi thôi. Đò có thời của đò. Cầu có thời của cầu. Người lái đò già rồi, cũng đến lúc nghỉ. Ông nói nhẹ nhàng như nói về thời tiết, không oán trách ai.
Tuổi thơ của tôi gắn với dòng sông ấy. Những buổi trưa tắm sông, bắt cá, mò cua. Những buổi chiều ngồi trên bến nhìn mặt trời lặn. Dòng sông chứng kiến bao nhiêu kỷ niệm của cả một thế hệ. Giờ đây, bọn trẻ trong làng không còn tắm sông nữa. Chúng chơi điện thoại, chơi game. Dòng sông vẫn chảy, nhưng những đứa trẻ bên bờ sông đã khác.
Buông bến cũ không có nghĩa là quên bến cũ. Ông lái đò vẫn ra bến sông mỗi buổi chiều, ngồi nhìn dòng nước. Ông không còn chèo đò, nhưng ông vẫn thương dòng sông. Người hiểu vô thường là người như vậy. Họ không níu giữ những gì đã qua, nhưng họ cũng không quên. Họ giữ kỷ niệm trong lòng, và để cuộc sống tiếp tục chảy về phía trước như dòng sông.
Dòng sông không bao giờ trách bến cũ bỏ mình. Nó cứ chảy, mang phù sa về cho ruộng đồng, mang nước mát cho làng quê. Người sống như dòng sông thì lòng rộng rãi, không oán trách những đổi thay. Cái gì đã qua thì cho qua, cái gì còn lại thì giữ gìn.
Nước sông vẫn chảy, bến cũ không còn. Câu nói ấy nghe buồn, nhưng nó cũng là một lời an ủi. Mọi thứ đổi thay, nhưng dòng chảy của sự sống không bao giờ dừng lại. Bến cũ mất đi, nhưng con sông vẫn còn. Và ta, nếu biết buông, vẫn có thể đi tiếp cùng dòng nước.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư