🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Cái biết hôm qua, hôm nay đã khác: vô thường của trí tuệ

Vô thường – sinh tử · 6 phút đọc

Hồi nhỏ, tôi tin chắc một điều. Rằng mặt trời mọc ở đằng đông và lặn ở đằng tây. Thầy dạy vậy. Sách viết vậy. Cả làng đều nói vậy. Lớn lên, tôi mới biết trái đất quay quanh mặt trời. Mặt trời không mọc, cũng không lặn. Chỉ là mình đứng trên một quả đất đang xoay. Cái điều mình tin chắc hồi nhỏ, hóa ra chỉ đúng một nửa.

Sách giáo khoa cũ cũng vậy. Cuốn sách anh tôi học, đến lượt tôi học thì đã đổi. Bài này bỏ, bài kia thêm. Cái đúng năm xưa, năm nay thành cái sai. Lúc đó tôi mới hiểu. Cái biết của con người không đứng yên. Nó đổi theo từng năm, từng thế hệ.

Người lớn cũng vậy. Cách dạy con ngày xưa khác bây giờ. Cách làm ăn ngày xưa khác bây giờ. Ông bà mình tin rằng con gái học nhiều không để làm gì. Cha mẹ mình tin rằng có một nghề ổn định là đủ sống cả đời. Đến lượt mình, mọi thứ lại khác. Nghề ổn định cũng có thể mất. Học nhiều vẫn có thể thất nghiệp. Điều mình tin đúng hôm nay, ngày mai có thể không còn đúng nữa.

Cái khổ bắt đầu từ chỗ này. Mình bám vào cái biết cũ. Mình cãi nhau với người khác vì ai đúng ai sai. Vợ chồng cãi nhau vì cách dạy con. Cha mẹ cãi nhau với con cái vì chuyện nghề nghiệp. Đồng nghiệp cãi nhau vì cách làm việc. Ai cũng nghĩ mình đúng. Ai cũng quên rằng cái đúng của mình chỉ là cái đúng của ngày hôm nay.

Kinh dạy một điều rất thẳng. Những hiện tượng có điều kiện thì nên được nhìn thấy là vô thường. Nên được khám phá là vô thường. Và nên được nhận biết là vô thường. Cái biết của mình cũng là một hiện tượng có điều kiện. Nó do sách vở, thầy cô, trải nghiệm mà thành. Đổi sách, đổi thầy, đổi trải nghiệm, cái biết cũng đổi theo.

Kinh còn nói thêm một điều nữa. Sắc đẹp, sự học thức, và nhiều thứ khác làm cho con người say sưa. Say sưa mà bỏ lơ những sự thật. Đó là sự thật vô thường, khổ, vô ngã. Người học nhiều dễ say với cái học của mình. Người đẹp dễ say với sắc đẹp của mình. Say rồi thì tưởng cái mình có là bền vững. Tưởng cái mình biết là chân lý cuối cùng. Mà quên mất rằng, tất cả đều đang đổi thay.

Hiểu như vậy không phải để mình ngừng học. Mà để mình học với một cái tâm khác. Học mà không bám. Biết mà không chấp. Nghe người khác nói khác mình, đừng vội cho rằng họ sai. Có thể họ đúng ở góc nhìn của họ. Có thể mình sẽ thấy họ đúng sau vài năm nữa. Cái biết hôm nay chỉ là một bậc thang. Đứng trên bậc thang mà tưởng mình đã lên tới nóc nhà, thì sẽ không bao giờ bước tiếp.

Tôi có một người bạn làm thầy giáo. Anh kể, mỗi năm anh dạy lại cùng một bài, nhưng mỗi năm anh dạy khác đi một chút. Vì mỗi năm anh đọc thêm, nghĩ thêm, và học trò mỗi năm cũng khác. Anh bảo, ngày nào mình còn dạy giống hệt năm trước, ngày đó mình đã ngừng học. Nghe vậy, tôi thấy cái nghề dạy học cũng giống như cái nghề làm người. Ngày nào mình còn tưởng mình biết đủ, ngày đó mình bắt đầu cũ.

Vậy thì làm sao để sống với cái biết luôn đổi thay. Có lẽ là giữ lòng học, đừng giữ cái đúng. Gặp chuyện mới thì hỏi, thay vì phán. Nghe ý khác thì thử hiểu, thay vì cãi. Sai thì nhận, thay vì cố giữ. Cái biết hôm nay rồi cũng sẽ cũ. Nhưng người còn giữ được lòng học thì không bao giờ cũ.

Ngày mai, sẽ có điều mình tin hôm nay bị lung lay. Đừng sợ. Đó không phải là mình dở. Đó là mình đang lớn. Cái biết đổi thay là lẽ thường. Chỉ có người chịu đổi thay cùng với nó mới đi tiếp được. Còn người bám chặt vào cái biết cũ, sớm muộn cũng bị cái biết cũ bỏ lại phía sau.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bộ Kinh Tăng Chi, Quyển 4 (Bhikkhu Bodhi; Lê Kim Kha dịch) — trang 354
• Bộ Kinh Tăng Chi, Quyển 4 (Bhikkhu Bodhi; Lê Kim Kha dịch) — trang 355
Bài liên quanKhi mẹ không còn nhớ tên mình: vô thường trong trí nhớ người thânMột lần đi viếng mộ: vô thường và lòng biết ơnCái bóng của mình cũng đổi thay theo giờ