Trưa nay tôi ăn cơm một mình. Cơm nấu từ sáng, để đến trưa đã nguội. Tôi bới một bát, ăn qua loa cho xong bữa. Đang ăn, bỗng nhớ hồi nhỏ, mẹ nấu cơm, cả nhà quây quần. Cơm nóng, khói bốc lên, tiếng đũa chạm bát lách cách. Bữa cơm ấy ngon không phải vì món ăn. Ngon vì cả nhà còn đủ mặt.
Bát cơm nguội hôm nay làm tôi hiểu ra một điều. Cơm nóng cũng nguội. Người đông đủ cũng sẽ vắng dần. Con cái lớn lên, đi làm xa, đi lấy chồng lấy vợ. Cha mẹ già đi, rồi một ngày không còn ngồi cùng mâm nữa. Bữa cơm gia đình, tưởng là chuyện hằng ngày, hóa ra cũng vô thường.
Trong kinh Pháp Cú có câu: biết thân như bọt nước, ngộ thân là như huyễn. Bọt nước là gì? Là cái bong bóng nổi trên mặt nước, đẹp đó, long lanh đó, mà chạm nhẹ là vỡ. Thân này, bữa cơm này, những gì ta tưởng chắc chắn, đều mong manh như bọt nước. Không phải để ta buồn. Mà để ta biết trân trọng lúc nó còn nguyên vẹn.
Bữa cơm là việc nhỏ nhất trong ngày, mà cũng là việc dễ bỏ qua nhất. Ăn vội, ăn qua loa, vừa ăn vừa xem điện thoại. Có người ăn một mình quen rồi, không thấy buồn nữa. Có người ăn cùng gia đình mà mỗi người một cái điện thoại, không ai nói với ai câu nào. Cơm vẫn nóng, mà lòng đã nguội từ lúc nào.
Tôi nghĩ đến mẹ tôi. Ngày xưa mẹ nấu cơm, lúc nào cũng nấu dư một chút, phòng khi có khách. Mẹ bảo: cơm nguội hâm lại vẫn ăn được, nhưng người đi rồi thì không hâm lại được. Câu nói ấy, hồi nhỏ tôi nghe qua tai. Giờ lớn rồi, mới thấm. Mẹ nói đúng. Cơm nguội còn hâm được. Người đã đi, không gọi về được.
Ăn một bữa cơm cho đàng hoàng, nghe thì đơn giản, làm thì không dễ. Đàng hoàng nghĩa là ngồi xuống, ăn chậm, nếm vị cơm, nhìn người ngồi đối diện. Hỏi nhau một câu: hôm nay của con thế nào? Nghe nhau trả lời cho hết câu. Bữa cơm như vậy, dù chỉ có rau luộc với trứng chiên, cũng ngon hơn một mâm cao cỗ đầy mà ai cũng cắm mặt vào điện thoại.
Trong kinh có câu: các pháp vô thường, các pháp vô ngã. Bữa cơm cũng là một pháp. Nó có mặt nhờ gạo, nước, lửa, bàn tay người nấu, và những người cùng ăn. Thiếu một thứ, bữa cơm đã khác. Hôm nay còn đủ người, hãy ăn với nhau cho trọn. Ngày mai, ai biết được, mâm cơm sẽ vơi đi một người.
Có người hỏi tôi: sao cứ nhắc chuyện cơm nước, nhỏ nhặt vậy? Vì đời sống thật ra toàn chuyện nhỏ nhặt. Không ai sống bằng những sự kiện lớn lao mỗi ngày. Người ta sống bằng bữa cơm, giấc ngủ, câu chào buổi sáng, cái ôm buổi tối. Vô thường cũng nằm trong đó. Ai thấy được vô thường trong bát cơm nguội, người ấy sẽ thấy được vô thường trong cả cuộc đời.
Chiều nay, tôi nấu lại nồi cơm mới. Không phải vì cơm trưa không ăn được. Mà vì tôi muốn ăn một bữa cơm nóng, đàng hoàng, cùng vợ con. Tôi dặn mình: bữa cơm này, không điện thoại. Chỉ có cơm, có canh, có người thân. Ăn chậm thôi. Nói chuyện với nhau một chút. Vì biết đâu, đây là bữa cơm mà sau này mình sẽ nhớ mãi.
Bát cơm nguội buổi trưa đã dạy tôi một bài học lớn. Đừng đợi cơm nguội mới tiếc cơm nóng. Đừng đợi người đi rồi mới tiếc bữa cơm sum họp. Cái gì còn nóng, hãy ăn lúc nó còn nóng. Cái gì còn đủ, hãy trân trọng lúc nó còn đủ. Cơm nguội hâm lại vẫn ăn được, nhưng bữa cơm có đủ người thân thì không phải lúc nào cũng có. Vô thường không lấy đi bữa cơm của ta. Nó chỉ nhắc ta: bữa cơm này, ăn cho trọn đi, vì ngày mai chưa chắc đã còn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư