Dọn tủ của cha, tôi tìm thấy một cuốn sổ tiết kiệm cũ. Sổ mở năm 1995, số tiền gửi là năm triệu đồng. Bên cạnh, cha ghi chú bằng bút chì: "Để dành cho con ăn học". Năm 1995, năm triệu là một số tiền lớn. Nó mua được mấy chỉ vàng, đủ đóng học phí cho tôi mấy năm. Cha làm thợ hồ, dành dụm từng đồng, gửi vào sổ, hy vọng con mình học hành nên người.
Bây giờ, năm triệu đồng chẳng mua được bao nhiêu. Một tháng tiền nhà, một chiếc điện thoại tầm trung, vài bữa ăn ngoài. Số tiền trong sổ vẫn là năm triệu, không mất đi đồng nào, nhưng giá trị của nó đã đổi thay. Tiền vẫn đó, mà tiền không còn là tiền xưa nữa. Cha tôi dành dụm cả đời, tưởng rằng mình đã để lại cho con một khoản lớn. Nhưng thời gian đã lấy đi giá trị của nó, lặng lẽ, không ai hay.
Tôi cầm cuốn sổ, chợt thấy buồn. Không phải buồn vì tiền mất giá. Mà buồn vì cha tôi đã đặt niềm tin vào một thứ không giữ được. Cha tin rằng tiền dành dụm sẽ lo được cho con. Nhưng tiền cũng vô thường như mọi thứ khác. Nó đổi thay theo thời gian, theo vật giá, theo đời sống. Hôm nay nó lớn, mai nó nhỏ. Hôm nay nó đủ, mai nó thiếu. Bám vào tiền để an tâm cũng giống như bám vào bọt nước để nổi — không bền.
Kinh Kim Cang dạy: mọi pháp hữu vi đều như mộng, như huyễn, như bọt nước, như sương mai, như tia chớp. Tiền bạc là pháp hữu vi. Nó có hình có tướng, nó đổi thay từng ngày. Sáng nay tỷ giá khác, chiều nay giá vàng khác, năm nay vật giá khác năm xưa. Người ta tích góp cả đời, tưởng mình đã chắc chắn, rồi một cơn lạm phát, một lần mất giá, bao nhiêu công sức vơi đi một nửa. Không phải vì mình làm sai, mà vì tiền vốn dĩ là vậy: mong manh như sương mai.
Nhưng tôi nghĩ lại: cha tôi dành dụm, có thật là vô ích không? Không. Năm triệu trong sổ có thể mất giá, nhưng việc cha dành dụm đã dạy tôi một điều lớn hơn tiền: biết lo xa, biết dành dụm, biết nghĩ cho con. Cái đó không mất giá. Tiền trong sổ vơi đi, nhưng bài học của cha thì còn nguyên, và càng ngày càng rõ. Tôi vẫn dành dụm như cha, vẫn lo cho con như cha, không phải vì tôi tin tiền sẽ giữ nguyên giá trị, mà vì tôi tin cách sống đó là đúng.
Trong sách có câu: vạn vật trong thế gian đều bị vô thường thôn tính. Tiền bạc cũng bị vô thường thôn tính. Nhà cửa, vàng bạc, sổ tiết kiệm — không thứ nào thoát được. Nhưng có những thứ vô thường không thôn tính được: sức khỏe, nghề trong tay, tình thân, lòng tốt. Cha tôi mất rồi, tiền của cha mất giá rồi, nhưng nghề thợ hồ cha dạy cho anh tôi vẫn còn, căn nhà cha xây vẫn còn, và cách cha sống vẫn còn trong anh em chúng tôi. Những thứ đó không nằm trong sổ tiết kiệm, nên vô thường không lấy được.
Tôi không nói rằng đừng dành dụm. Dành dụm là cần, là khôn ngoan. Cha tôi dành dụm là đúng. Nhưng đừng đặt hết niềm tin vào tiền. Tiền là phương tiện, không phải là chỗ dựa. Chỗ dựa thật sự là sức khỏe của mình, nghề trong tay mình, người thân bên cạnh mình. Tiền mất giá thì kiếm lại được. Sức khỏe mất đi, tình thân rạn nứt, thì tiền nào mua lại được?
Tôi giữ cuốn sổ tiết kiệm của cha trong hộp kỷ vật. Không phải vì số tiền trong đó, mà vì dòng chữ cha ghi: "Để dành cho con ăn học". Dòng chữ ấy không mất giá. Nó càng ngày càng quý. Năm triệu đồng năm 1995 đã thành năm triệu đồng hôm nay, nhỏ bé. Nhưng tình thương của cha trong dòng chữ ấy thì không nhỏ đi chút nào. Nó vẫn lớn như ngày cha viết ra. Tiền thì vô thường, nhưng lòng cha thì không. Và đó mới là thứ cha thật sự để lại cho tôi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư