Có một lần, tôi vào bệnh viện thăm người quen. Hành lang bệnh viện dài, mùi thuốc sát trùng nồng nặc. Người nằm la liệt. Có người rên vì đau. Có người nằm im, mắt nhìn lên trần nhà. Có người thân ngồi bên cạnh, tay nắm tay người bệnh, không nói gì. Tôi đứng đó và nghĩ: đây mới là bộ mặt thật của đời sống. Không phải những bức ảnh đẹp trên mạng. Mà là nơi này. Nơi mà sinh, lão, bệnh, tử hiện ra rõ ràng nhất.
Trong một cuốn sách giảng về thiền Vipassana, tôi đọc được một câu rất thẳng: sinh lão bệnh tử, già bệnh chết là khổ. Có thấy khổ không? Ăn ngủ ngon quá đâu có thấy khổ? Ngồi thiền mới thấy. Câu này làm tôi giật mình. Đúng thật. Khi khỏe mạnh, ta không thấy khổ. Ta ăn ngon, ngủ yên, đi lại nhanh nhẹn, ta tưởng đời là như vậy mãi. Chỉ khi bệnh đến, ta mới thấy: hóa ra thân này có thể đau đến thế. Hóa ra khổ luôn ở đó, chỉ là ta chưa nhìn thấy.
Bệnh đến, ai cũng sợ. Sợ đau. Sợ tốn tiền. Sợ trở thành gánh nặng. Sợ chết. Nhưng tôi đã gặp những người bệnh mà lòng họ rất an. Có một bà cụ tôi quen, bị bệnh tim mấy năm nay. Mỗi lần gặp, bà vẫn cười. Bà nói: bệnh nó đến thì mình tiếp nó. Nó ở thì mình sống chung với nó. Nó đi thì mình mừng. Cứ vậy thôi, có gì đâu mà sợ.
Tôi hỏi bà làm sao mà an được như vậy. Bà nói: tôi nghĩ đơn giản lắm. Thân này như cái nhà. Nhà cũ thì dột, thì nứt, thì phải sửa. Sửa được thì sửa. Sửa không được thì ở tạm, chờ ngày dọn đi. Cái nhà không phải là mình. Mình là người ở trong nhà. Nhà có dột, người vẫn có thể bình an.
Câu nói của bà làm tôi nhớ đến lời dạy trong Kinh Pháp Cú: nhờ trí tuệ quán chiếu, thấy các hành vô thường, thế là chán đau thương, đây chính đường thanh tịnh. Khi ta thấy rõ thân này vô thường, bệnh tật là một phần của vô thường, thì ta sẽ không còn đau khổ vì bệnh như trước nữa. Không phải là hết đau. Đau vẫn đau. Nhưng cái khổ trong lòng thì nhẹ đi rất nhiều.
Bệnh tật có một điều hay: nó bắt ta dừng lại. Khi khỏe, ta chạy không ngừng. Chạy theo tiền, theo việc, theo đủ thứ. Bệnh đến, ta phải nằm lại. Nằm lại, ta mới có thời gian nhìn lại mình. Nhìn lại những gì mình đã sống, đã làm, đã bỏ lỡ. Nhiều người nói với tôi: nếu không có lần bệnh đó, tôi đã không bao giờ dừng lại để nghĩ về đời mình.
Tôi có một người bạn, sau một cơn bệnh nặng, đã thay đổi hoàn toàn. Trước đây, anh làm việc mười bốn tiếng một ngày, không có ngày nghỉ. Sau khi khỏi bệnh, anh làm tám tiếng, dành buổi tối cho vợ con, cuối tuần đi chùa, đi từ thiện. Anh nói: bệnh dạy tôi một điều. Tiền kiếm được nhiều mà không có sức khỏe để hưởng, thì tiền đó để làm gì? Tôi nghe mà thấm.
Vậy thì, khi bệnh đến, tâm ta nên ở lại thế nào? Tôi nghĩ, có ba điều. Thứ nhất, đừng oán trách. Đừng hỏi tại sao lại là mình. Bệnh không chọn người xấu hay người tốt. Bệnh chỉ đến khi đủ duyên. Oán trách chỉ làm tâm thêm khổ, mà thân thì không khỏe lên được.
Thứ hai, hãy chăm sóc thân cho tốt. Nghe lời bác sĩ. Uống thuốc đúng giờ. Ăn uống điều độ. Nghỉ ngơi đầy đủ. Thân đang cần ta giúp. Đừng bỏ mặc nó, cũng đừng hành hạ nó bằng lo lắng.
Thứ ba, hãy giữ tâm cho an. Tâm an không có nghĩa là không sợ. Sợ là bình thường. Tâm an có nghĩa là sợ mà vẫn thở được, vẫn ngủ được, vẫn cười được với người thân. Là biết rằng bệnh rồi sẽ đi, như mọi thứ khác trong đời. Không có gì ở mãi, kể cả bệnh tật.
Bạn ơi, nếu bạn đang bệnh, tôi xin gửi đến bạn lời chúc bình an. Hãy nhớ: bệnh đến rồi đi, nhưng tâm bạn thì ở lại. Tâm bạn quyết định những ngày bệnh sẽ trôi qua như thế nào. Khổ hay an, phần lớn là do tâm. Hãy giữ tâm cho nhẹ, cho sáng, cho vững. Và nếu bạn đang khỏe, hãy biết ơn sức khỏe của mình, giữ gìn nó, đừng đợi đến lúc mất mới tiếc.
Bệnh đến rồi đi, tâm ở lại thế nào, là do chính ta quyết định. Quyết định hôm nay, ngay lúc này, rằng ta sẽ sống với bệnh tật bằng một tâm thế bình an. Đó là bài học khó, nhưng là bài học quý nhất mà vô thường dạy cho ta.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư