Có một câu nói rất nặng mà ai cũng từng nói với mình: tôi là người như vậy đó. Tôi là người nóng tính. Tôi là người không may mắn. Tôi là người thất bại. Nói xong câu đó, mình như tự đóng khung mình lại. Mình tin rằng mình mãi mãi là như vậy, không đổi được nữa. Và từ đó, mình sống đúng như cái khung mình tự đóng.
Nhưng có thật là mình mãi mãi như vậy không? Người nóng tính hôm nay, có khi ngày mai lại hiền. Người thất bại hôm nay, có khi năm sau lại thành công. Mình của hôm nay đã khác mình của mười năm trước rất nhiều. Vậy mà mình cứ khư khư giữ câu tôi là, như giữ một cái áo chật, mặc vào thì khó thở, mà cởi ra thì tiếc.
Trong Kinh Phật Tự Thuyết có dạy: phải tu tập tưởng vô thường để nhổ lên kiêu mạn tôi là. Với ai có tưởng vô thường, tưởng vô ngã được sanh khởi. Lời dạy này nghe thì cao, mà thật ra rất gần. Nó nói rằng: khi mình thấy rõ mọi thứ đều đổi thay, thì cái tôi mà mình tưởng là cứng nhắc, là mãi mãi, cũng sẽ lung lay. Và khi cái tôi lung lay, lòng mình sẽ nhẹ đi rất nhiều.
Cái tôi là, nó nặng ở chỗ nào? Nặng ở chỗ mình phải bảo vệ nó. Ai chê mình một câu là mình giận, vì chạm vào cái tôi. Ai hơn mình một chút là mình ghen, vì cái tôi bị thua. Ai không nghe lời mình là mình bực, vì cái tôi bị xem thường. Cả ngày mình mệt, không phải vì việc nhiều, mà vì phải giữ cái tôi cho nguyên vẹn. Giữ riết, mệt riết, mà cái tôi có bao giờ nguyên vẹn đâu.
Có anh bạn kể: anh từng rất tự hào vì mình giỏi, mình hơn người. Đi đâu anh cũng phải nói, phải chứng tỏ. Rồi một lần anh thất bại lớn, mất hết. Anh bảo: lúc đó tôi tưởng mình chết rồi, vì cái tôi của tôi chết rồi. Nhưng lạ là, sau khi cái tôi chết, anh thấy nhẹ hẳn. Anh không còn phải chứng tỏ gì nữa. Anh làm việc bình thường, sống bình thường, mà vui hơn trước nhiều. Anh cười: hóa ra buông cái tôi là, nhẹ như bỏ được bao đá trên lưng.
Buông cái tôi là không có nghĩa là buông xuôi, mặc kệ đời, không cố gắng nữa. Buông cái tôi là là buông cái khung cứng nhắc mình tự đóng cho mình. Mình vẫn cố gắng, vẫn làm việc, vẫn thương người, nhưng không còn bắt mọi thứ phải đúng như ý mình, không còn bắt người ta phải công nhận mình. Làm vì việc đáng làm, thương vì người đáng thương, chứ không phải làm để chứng tỏ tôi là ai.
Tưởng vô thường giúp mình buông cái tôi như thế nào? Khi mình thấy rõ thân này đổi thay, lòng này đổi thay, hoàn cảnh đổi thay, thì mình sẽ hiểu: cái tôi mà mình bám chặt cũng chỉ là một dòng chảy, không phải một tảng đá. Hôm nay mình là người này, mai mình có thể là người khác, tốt hơn. Hiểu như vậy, mình sẽ dám đổi. Dám nhận mình sai, dám học cái mới, dám xin lỗi người mình làm tổn thương. Người dám đổi là người tự do, người không dám đổi là người bị cái tôi nhốt.
Có bà mẹ kể: bà từng nghĩ mình là người mẹ hoàn hảo, con phải nghe lời bà mới đúng. Tới khi con lớn, con cãi, bà giận lắm, bà bảo: tôi là mẹ, tôi nói thì phải nghe. Rồi bà nghe pháp, hiểu về vô thường, bà chợt thấy: con đã lớn, đã đổi, mình cũng phải đổi theo. Bà bắt đầu lắng nghe con, nói chuyện với con như hai người lớn. Mẹ con hòa thuận lại. Bà bảo: buông câu tôi là mẹ, tôi mới thật sự làm mẹ được.
Buông cái tôi là cũng giúp mình thương người khác dễ hơn. Khi mình không còn khư khư giữ cái tôi, mình sẽ thấy người ta cũng như mình, cũng khổ, cũng sợ, cũng muốn được thương. Người làm mình giận, có khi họ cũng đang khổ. Thấy được như vậy, giận sẽ nhẹ đi, thương sẽ lớn lên. Lòng mình rộng ra, như căn nhà mở cửa sổ, gió mát ùa vào.
Hôm nay, bạn thử nhé. Mỗi khi câu tôi là nổi lên trong đầu, hãy dừng lại một chút, thở một hơi, và hỏi mình: có thật mình mãi mãi là như vậy không? Có thật mình không đổi được không? Hỏi xong, bạn sẽ thấy cái tôi lung lay, như tảng đá bắt đầu nứt. Nứt rồi thì ánh sáng lọt vào. Và lòng mình, từ từ, sẽ nhẹ lại.
Buông cái tôi là cho nhẹ lòng. Nhẹ rồi mới đi xa được, mới thương được, mới sống an được. Đó là món quà mà lời kinh để lại: thấy vô thường, nhổ được kiêu mạn tôi là, lòng sẽ nhẹ như mây, như gió, như mặt hồ sau cơn mưa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư