🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Tất cả đang cháy: mắt, tai và lòng mình

Vô thường – sinh tử · 8 phút đọc

Đêm khuya, cả nhà đã ngủ. Chỉ còn một mình mình, nằm trên giường, mắt vẫn dán vào điện thoại. Màn hình sáng xanh, ngón tay lướt mãi. Lướt qua một tin, lại thêm một tin. Biết là khuya rồi, biết là mai phải dậy sớm, nhưng mắt không rời được. Trong lòng có một cái gì đó nóng nóng, bứt rứt, muốn xem thêm, muốn biết thêm. Đến lúc đặt điện thoại xuống, mắt cay, đầu nặng, lòng trống rỗng. Mình vừa làm gì vậy? Mình vừa để cho mắt mình cháy cả một đêm.

Trong kinh, Đức Phật nói một câu nghe giật mình: tất cả đang cháy. Tất cả là gì? Là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Là những gì mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân chạm, ý nghĩ. Tất cả những cảm giác vui, buồn, dễ chịu, khó chịu sinh ra từ đó, tất cả đều đang cháy. Cháy vì cái gì? Cháy vì lửa tham, lửa sân, lửa si. Cháy vì lửa sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não. Một bài kinh ngắn, mà nói hết về đời người.

Hãy nhìn mắt mình. Mắt thấy cái đẹp thì muốn có. Thấy nhà người ta to thì muốn nhà mình to. Thấy người ta mặc đẹp thì muốn mình cũng đẹp. Thấy một món đồ thì muốn mua. Mắt thấy, lòng muốn. Muốn không được thì bực. Được rồi thì muốn thêm. Mắt cứ như vậy, cháy suốt ngày. Có bao giờ mắt mình được nghỉ không? Có bao giờ mình nhìn một thứ mà không muốn gì thêm không? Nhìn bông hoa mà chỉ thấy nó đẹp, không muốn hái, không muốn sở hữu, không muốn chụp hình khoe với ai. Được như vậy, mắt mới mát.

Hãy nghe tai mình. Tai nghe lời khen thì vui, nghe lời chê thì giận. Nghe người ta nói tốt về mình thì thích, nghe người ta nói xấu thì cả đêm không ngủ được. Có người chỉ vì một câu nói của người khác mà khổ cả tuần. Tai mình, nó nhạy lắm. Một lời khen làm mình bay bổng. Một lời chê làm mình rơi xuống. Mà lời khen, lời chê, có phải là mình đâu. Tai nghe, lòng cháy. Cháy vì mình tin những lời đó là thật, là mình.

Mũi, lưỡi, thân cũng vậy. Mũi ngửi mùi thơm thì muốn ăn. Lưỡi nếm món ngon thì muốn ăn thêm. Thân thích êm ái, thích mát mẻ, thích dễ chịu. Gặp nóng thì khó chịu, gặp lạnh thì khó chịu, gặp đau thì khó chịu. Thân này, nó đòi hỏi suốt ngày. Đòi ăn ngon, mặc đẹp, ở thoải mái. Mà đời có bao giờ cho đủ đâu. Đủ cái này, thiếu cái kia. Thân cứ đòi, lòng cứ cháy. Cháy vì tham, vì muốn nhiều hơn những gì mình đang có.

Và ý, cái ý trong đầu mình, nó cháy dữ nhất. Ý nghĩ chạy không ngừng. Nghĩ về quá khứ, nghĩ về tương lai, nghĩ về người này, người kia. Nghĩ mình đúng, người ta sai. Nghĩ mình thiệt, người ta hơn. Ý như một ngọn lửa, càng nghĩ càng cháy to. Có đêm nằm xuống, thân đã mệt, mà ý vẫn cháy. Nó lôi chuyện cũ ra đốt lại. Nó vẽ chuyện mai ra đốt trước. Sáng dậy, người mệt rã rời, không phải vì làm việc nặng, mà vì ý đã cháy cả đêm.

Trong kinh Tạp A Hàm, bài kinh này được giảng cho một ngàn vị đệ tử, trước kia là những người thờ lửa. Họ quen với lửa. Họ thờ lửa, họ tin lửa linh thiêng. Đức Phật không bảo lửa ngoài kia là xấu. Ngài chỉ cho họ thấy một ngọn lửa khác: lửa trong mắt, trong tai, trong lòng mình. Lửa tham, lửa sân, lửa si. Ngọn lửa này, không ai thấy, nhưng ai cũng bị bỏng. Nghe xong, một ngàn vị đệ tử đều được giải thoát. Vì họ thấy rõ: cái cần dập, không phải là lửa ngoài kia. Cái cần dập, là lửa trong này.

Vậy thì dập lửa bằng gì? Không phải bằng nước ngoài chợ. Mà bằng cách giữ gìn các cửa giác quan. Mắt thấy, biết là mắt thấy, không vội muốn. Tai nghe, biết là tai nghe, không vội tin. Ý nghĩ đến, biết là ý nghĩ đến, không vội chạy theo. Giữ gìn không có nghĩa là bịt mắt, bịt tai, không nhìn, không nghe. Giữ gìn có nghĩa là nhìn mà không bị cuốn đi, nghe mà không bị dắt đi. Như người giữ cửa nhà: khách đến thì biết khách đến, nhưng không phải ai gõ cửa cũng mở.

Có một cách thực tập rất đơn giản. Khi mắt dán vào một thứ gì đó mà lòng bắt đầu nóng lên, hãy dừng lại một chút. Thở một hơi. Hỏi mình: mình đang muốn cái gì đây? Khi tai nghe một lời khó nghe mà lòng bắt đầu cháy, hãy dừng lại một chút. Thở một hơi. Hỏi mình: lời này có phải là mình không? Chỉ một hơi thở đó thôi, lửa đã nhỏ đi một chút. Tập nhiều lần, lửa sẽ nhỏ dần. Không phải vì mình giỏi. Mà vì mình đã thấy lửa, thay vì để lửa đốt mình mà không hay.

Tất cả đang cháy. Nghe thì đáng sợ. Nhưng thật ra, đó là một tin tốt. Vì cái gì đang cháy, thì có thể dập được. Cái gì đã cháy rụi, thì mới hết cách. Mắt mình còn thấy, tai mình còn nghe, lòng mình còn biết, nghĩa là mình còn kịp. Còn kịp để nhìn lại, để dừng lại, để tưới một gáo nước mát vào ngọn lửa trong lòng. Nước mát đó là chánh niệm. Là biết mình đang làm gì, đang thấy gì, đang muốn gì. Là từ bi, là thương mình, thương người. Tưới đều mỗi ngày, lửa sẽ tắt dần. Và khi lửa tắt, mình sẽ biết thế nào là mát.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tạp A Hàm 1 (Thích Đức Thắng dịch), Kinh 197 Thị Hiện: 'Này các Tỳ-kheo, tất cả bị thiêu đốt... Bị lửa tham thiêu đốt, lửa nhuế thiêu đốt, lửa si thiêu đốt', tr.243–244
• Những Lời Phật Dạy — Trích lục các bài giảng trong Kinh điển Pāli (Bodhi; Bình Anson dịch): 'xem rằng tất cả đang cháy với ngọn lửa phiền não và khổ đau', tr.401
Bài liên quanBảy mặt trời: đến núi Tu Di cũng cháy rụiCon lớn nhanh như thổi: vô thường trong từng ngày con khôn lớnHoa nở rồi tàn: học lòng yên từ một chậu hoa