🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Thân này như cái nhà hợp duyên

Vô thường – sinh tử · 8 phút đọc

Có người xây nhà, tự tay chọn từng viên gạch, từng cây cột, từng tấm ngói. Nhà xây xong, người ấy đứng nhìn, tự hào nói: đây là nhà của tôi, nhà này là của tôi mãi mãi. Nhưng thật ra, cái nhà ấy không phải là một thứ duy nhất, bền chắc. Nó là hợp tướng của nhiều duyên: gạch, ngói, xi măng, sắt, cát, gỗ, và công sức của nhiều người. Thiếu một thứ, nhà không thành. Và trên hợp tướng ấy, không có cái nào là chủ của cái nhà.

Trong sách Bước đầu Học Phật, Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy về pháp quán duyên sanh bằng ví dụ cái nhà rất dễ hiểu. Cái nhà là hợp tướng của nhiều duyên, trên hợp tướng ấy không có cái nào là chủ của cái nhà, cái nhà là giả tướng của nhiều duyên hợp lại. Nếu chúng ta chỉ cây cột cũng không phải cái nhà, cây kèo cũng không phải cái nhà, cho đến tất cả không có cái nào là cái nhà. Đủ những thứ đó hợp lại, tạm gọi là cái nhà.

Thân này của ta cũng vậy. Thân do tinh cha huyết mẹ cộng với thần thức hòa hợp thành bào thai, khi ra khỏi lòng mẹ phải nhờ tứ đại bên ngoài nuôi dưỡng bồi bổ, thân này mới sinh trưởng. Thế là do hòa hợp mà có thân, cũng do hòa hợp mà được sinh trưởng. Đã là duyên hợp thì không phải một thể, chỉ là hợp tướng từ duyên sanh. Mọi sự duyên hợp đều hư giả, chúng ta tìm đâu cho ra lẽ thật của thân này.

Vì lầm chấp thân là thật, con người sinh ra bao nhiêu thứ bảo vệ, gìn giữ, nuôi dưỡng, tô điểm cho thân. Giành giật, đuổi bắt, tìm cầu cho được những nhu cầu mà thân đòi hỏi. Nhưng thân như một thứ ghẻ lở, càng được lại càng đòi hỏi, không bao giờ có sự thỏa mãn. Lầm chấp thân là thật thì mọi sự vật lệ thuộc về thân cũng thấy là thật. Do đó, chẳng những lo bảo vệ thân, cũng lo bảo vệ những sự vật lệ thuộc. Ai cũng muốn thỏa mãn, muốn bảo vệ, song mình được thì kẻ khác phải mất. Đó là chỗ đụng nhau của con người.

Cũng vì chấp thân thật, một khi thân sắp hoại thì mọi sợ sệt lo âu không sao kể hết. Người bệnh nặng, người già yếu, thường lo sợ nhiều nhất, không phải vì cái đau, mà vì cái chấp. Chấp rằng thân này là mình, là của mình, nên thân hoại thì như mình mất hết. Nhưng nếu thấy rõ thân chỉ là duyên hợp, như cái nhà hợp duyên, thì khi một viên gạch vỡ, một cây cột mục, ta biết rằng đó là lẽ thường của duyên hợp, không phải là trời sập.

Suy tư nghĩ tưởng trong tâm cũng vậy. Những thứ suy tư, nghĩ tưởng, cảm xúc, phân biệt, đều do sáu căn tiếp xúc với sáu trần mà phát sinh. Bản thân của những tâm lý ấy không tự có, do căn trần thức hòa hợp mà sinh. Đã do duyên hợp thì không thật thể. Cái không thật mà cố chấp là thật, quả thật si mê. Dùng trí tuệ soi thấu những tâm tư theo duyên thay đổi đều là hư giả, chúng ta đã đập tan được cái si mê chấp ngã nơi nội tâm con người.

Trong một ngày, buồn giận thương ghét đổi thay không biết bao nhiêu lần. Sáng còn vui, trưa đã buồn. Sáng còn thương, chiều đã giận. Mọi sự đổi thay ấy là tướng trạng vô thường. Chấp những suy tư nghĩ tưởng của mình là đúng, là chân lý, quả là việc dại khờ. Có khi nào lấy một cái búa trong bóng để đập nát một viên đá thật được. Cũng thế, vọng tưởng là cái vô thường tạm bợ, làm sao dùng nó suy ra được một chân lý muôn đời.

Thấy rõ thân này duyên hợp không thật là trí tuệ. Thấy thân này không thật rồi, còn gì tham lam nhiễm trước nơi thân. Đối với thân không tham nhiễm, thì mọi nhu cầu của nó còn có nghĩa lý gì. Thấy thân đúng lẽ thật thì si mê tan tành, tham sân cũng theo đó biến hoại. Người thấy được như vậy, sống một đời an lành trong cái bình lặng của tâm tư.

Trong sách Trách Vụ Phật Tử Tại Gia, Hòa thượng Thích Thanh Từ còn lấy bó lau làm ví dụ về nhân duyên. Bó lau sở dĩ đứng vững được nhờ nhiều cây nương nhau, nếu ngã đi một vài cây thì bó lau cũng phải ngã. Sự liên hệ chằng chịt giữa cuộc đời mật thiết nhau như thế. Không một vật nào tự nó hình thành, phải do nhiều nhân duyên chung hợp. Cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không.

Hiểu thân như cái nhà hợp duyên, ta sẽ chăm sóc thân mà không nô lệ cho thân. Ăn uống đủ chất để thân khỏe mạnh, đừng cầu kỳ món ngon vật lạ, đừng đòi hỏi chả phụng khô lân. Biết chọn thức ăn đủ bồi dưỡng thân này khỏe mạnh là đúng, chớ để cả đời nô lệ cho cái lưỡi. Mặc đủ ấm, ở đủ che mưa nắng, là đủ. Phần còn lại, hãy dành thời gian cho những việc có ý nghĩa hơn.

Hiểu thân như cái nhà hợp duyên, ta sẽ bớt sợ chết. Nhà cũ thì sửa, nhà mục thì xây lại. Thân hoại thì như nhà cũ, duyên đã hết, hợp rồi tan. Biết vậy, khi còn sống, hãy sống cho đáng sống. Thương người khi còn gặp nhau. Làm việc lành khi còn làm được. Đừng đợi đến khi nhà dột mới tiếc mái ngói.

Thân này như cái nhà hợp duyên, không có cái nào là chủ. Thấy rõ như vậy, lòng sẽ nhẹ. Nhẹ vì không còn phải gồng mình bảo vệ một cái ngã không thật. Nhẹ vì biết mọi thứ đến do duyên hợp, đi do duyên tan. Nhẹ như người thợ xây nhà, biết rõ từng viên gạch, từng cây cột, nên không lầm tưởng cái nhà là một khối bất biến. Ai thấy được như vậy, người ấy đã có trí tuệ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bước đầu Học Phật — Tam độc (HT. Thích Thanh Từ) — trang 1
• Trách Vụ Phật Tử Tại Gia (HT. Thích Thanh Từ) — trang 1
Bài liên quanNăm uẩn đều đổi thay: cái gọi là tôi cũng chỉ là dòng chảyKhổ bắt đầu từ chỗ mọi thứ đổi thay mà mình muốn giữ nguyênVô minh duyên hành: sợi dây đầu tiên của vòng sinh tử