🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Năm uẩn đều đổi thay: cái gọi là tôi cũng chỉ là dòng chảy

Vô thường – sinh tử · 7 phút đọc

Buổi sáng soi gương, có bao giờ bạn giật mình không? Tóc bạc thêm một sợi. Nếp nhăn nơi khóe mắt sâu thêm một chút. Cái lưng hôm qua còn thẳng, hôm nay cúi xuống nhặt đồ đã nghe đau. Thân thể mình đổi thay từng ngày, mà mình không hay. Đến một lúc nào đó, nhìn lại tấm hình mười năm trước, mới thấy mình đã khác đi nhiều quá.

Đức Phật dạy rằng con người mình gồm năm uẩn. Sắc là thân thể này. Thọ là cảm giác vui buồn. Tưởng là những hình ảnh, ký ức trong đầu. Hành là những suy nghĩ, ý muốn, thói quen. Thức là cái biết. Năm thứ ấy hợp lại thành cái mà ta gọi là tôi. Nhưng không có uẩn nào đứng yên. Sắc đổi thay. Thọ đổi thay. Tưởng, hành, thức, tất cả đều đổi thay. Cái gọi là tôi, thực ra chỉ là một dòng chảy, không phải một vật cố định.

Hãy nhìn sắc uẩn trước. Thân này lúc trẻ khỏe, lúc già yếu. Lúc no, lúc đói. Lúc mạnh, lúc bệnh. Một cơn cảm cũng đủ làm thân này mệt rã. Một vết thương nhỏ cũng đủ làm mình đau cả ngày. Thân này không nghe lời mình. Mình muốn nó trẻ mãi, nó cứ già đi. Mình muốn nó khỏe mãi, nó cứ bệnh. Mình bảo nó đừng đau, nó vẫn đau. Nếu thân này thật sự là của mình, là tôi, thì sao nó không nghe lời mình?

Rồi nhìn thọ uẩn, tức là cảm giác. Sáng nay vui, trưa nay buồn, chiều nay giận, tối nay lại bình thường. Cảm giác đổi thay nhanh như thời tiết. Một lời khen làm mình vui cả ngày. Một lời chê làm mình buồn cả tuần. Nhưng rồi niềm vui ấy cũng qua, nỗi buồn ấy cũng qua. Không có cảm giác nào ở lại mãi. Vậy mà mình cứ bám vào cảm giác. Vui thì muốn giữ mãi, buồn thì muốn đuổi đi ngay. Giữ không được, đuổi không xong, rồi sinh khổ.

Tưởng uẩn là những hình ảnh trong đầu. Ký ức về người cũ, về chuyện xưa. Có người giữ mãi hình ảnh của một người đã thay đổi. Mười năm trước anh ấy dịu dàng, bây giờ anh ấy cộc cằn. Mười năm trước cô ấy xinh đẹp, bây giờ cô ấy già đi. Nhưng trong đầu mình, hình ảnh cũ vẫn còn nguyên. Thế là mình trách người ta sao đổi thay. Mình quên rằng hình ảnh trong đầu chỉ là tưởng, không phải người thật. Người thật đã đổi thay từng ngày, như mình vậy.

Hành uẩn là những thói quen, ý muốn. Ngày xưa mình thích ăn cay, bây giờ dạ dày yếu, không ăn được nữa. Ngày xưa mình thích ồn ào, bây giờ chỉ thích yên tĩnh. Thói quen đổi, sở thích đổi, ý muốn đổi. Đến cả tính tình cũng đổi. Người từng nóng nảy, sau nhiều năm tu tập, trở nên hiền hòa. Người từng hiền lành, sau nhiều biến cố, trở nên gai góc. Không có cái tính nào là cố định.

Thức uẩn là cái biết. Cái biết hôm nay khác cái biết hôm qua. Hôm qua mình chưa hiểu, hôm nay mình hiểu ra. Hôm qua mình tin điều này, hôm nay mình thấy điều kia đúng hơn. Hiểu biết đổi thay theo từng trải nghiệm. Vậy thì cái tôi mà mình bám víu, nó nằm ở đâu? Ở thân hay ở cảm giác? Ở ký ức hay ở thói quen? Tìm khắp năm uẩn, không thấy có cái gì đứng yên để gọi là tôi cố định.

Hiểu được điều này không phải để bi quan. Mà để nhẹ nhõm. Nếu mọi thứ đều đổi thay, thì nỗi khổ hôm nay cũng sẽ đổi thay. Cơn giận hôm nay, ngày mai sẽ nguôi. Nỗi buồn hôm nay, tháng sau sẽ nhạt. Căn bệnh hôm nay, rồi cũng sẽ qua, theo cách này hay cách khác. Không có gì ở lại mãi, kể cả khổ đau. Đó là mặt sáng của vô thường.

Và cũng vì mọi thứ đổi thay, mình mới có cơ hội sửa mình. Người từng làm ác, hôm nay có thể bắt đầu làm lành. Người từng nóng nảy, hôm nay có thể tập hiền hòa. Nếu con người là cố định, thì không ai thay đổi được. Chính vì năm uẩn luôn đổi thay, nên ai cũng có thể đổi thay theo hướng tốt hơn. Mỗi ngày là một cơ hội mới.

Cho nên, đừng bám chặt vào một hình ảnh cố định về mình. Đừng nói tôi là người như vậy, không thay đổi được. Đừng nói tôi sinh ra đã nóng tính, đã ích kỷ, đã yếu đuối. Năm uẩn đều đổi thay. Hôm nay mình gieo một ý nghĩ lành, ngày mai tính tình đã khác đi một chút. Hôm nay mình tập nhẫn một lần, ngày mai lòng mình đã rộng ra một chút.

Nhìn vào gương, thấy tóc bạc, đừng buồn. Tóc bạc chỉ nhắc mình một điều. Thân này đang đổi thay. Cảm giác đang đổi thay. Mọi thứ đang đổi thay. Và vì đổi thay, nên mình vẫn còn cơ hội sống tốt hơn, ngay hôm nay. Cái gọi là tôi không phải là một tảng đá. Nó là một dòng sông. Dòng sông thì luôn chảy. Và mình có thể chèo nó về phía sáng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tương Ưng Bộ (VNC PHVN, 2020), 22. Tương Ưng Uẩn — trang 121 (Vô thường tưởng được tu tập: Đây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc đoạn diệt)
• Ba đặc tướng của đời sống (Phạm Kim Khánh) — trang 1 (Sắc thường còn hay vô thường? — Vô thường. Những gì vô thường là lạc hay khổ? — Đó là khổ)
Bài liên quanKhổ bắt đầu từ chỗ mọi thứ đổi thay mà mình muốn giữ nguyênVô minh duyên hành: sợi dây đầu tiên của vòng sinh tửNước mắt mình đã khóc nhiều hơn nước bốn biển