Có một câu chuyện trong kinh mà tôi nhớ mãi. Vua Pasenadi, một vị vua giàu có và quyền lực, đến hỏi Đức Phật. Vua nói rằng khi bị già và chết chinh phục, vua có thể làm gì, ngoại trừ sống đúng pháp, sống chơn chánh, làm các hạnh lành, làm các công đức? Đức Phật đáp, như vậy là phải. Rồi Ngài kể một hình ảnh. Như núi đá rộng lớn, dựng đứng lên hư không, tiến tới tràn xung quanh, áp đè cả bốn phía. Cũng vậy, già và chết di chuyển đến mọi người. Không một ai thoát khỏi.
Hình ảnh bốn ngọn núi đá tiến tới từ bốn phía, nghe thì có vẻ xa lạ. Nhưng hãy đem vào đời sống hôm nay. Bốn ngọn núi ấy là già và chết. Chúng không đi nhanh. Chúng đi chậm, đều, không dừng. Mỗi ngày một chút. Hôm nay tóc bạc thêm một sợi. Ngày mai mắt mờ thêm một chút. Ngày kia gối đau thêm một chút. Núi đang tiến tới. Mình có nghe thấy không? Có người nghe thấy. Có người không. Nhưng núi thì vẫn tiến.
Vua Pasenadi hỏi, khi núi tiến tới, vua có thể làm gì? Vua có tượng binh, xa binh, bộ binh. Vua có trận chiến chú thuật, trận chiến tài sản. Nhưng không có thứ gì trong đó giúp chiến thắng già và chết. Câu này không chỉ dành cho vua. Nó dành cho tất cả chúng ta. Người giàu có tiền bạc, khi bệnh nặng, tiền có mua được thêm một ngày sống không? Người có quyền lực, khi nằm trên giường bệnh, quyền lực có đuổi được cái chết đi không? Người nổi tiếng, được nhiều người biết đến, khi già đi, danh tiếng có giữ được tuổi trẻ không? Câu trả lời đều là không.
Hãy nhìn quanh. Có người cả đời chạy theo tiền. Làm việc không nghỉ. Tích góp từng đồng. Đến lúc có nhiều tiền, sức khỏe đã không còn. Muốn đi du lịch, chân đã yếu. Muốn ăn ngon, dạ dày đã hỏng. Muốn sống thong thả, bệnh tật đã đến. Tiền vẫn còn đó, trong tài khoản, trong két sắt. Nhưng người thì không còn đủ sức để hưởng. Bốn ngọn núi đã tiến tới, mà người ấy mải nhìn về hướng khác.
Có người cả đời chạy theo danh vọng. Muốn được khen. Muốn được nhớ đến. Muốn chức cao, quyền lớn. Đến lúc có được tất cả, tóc đã bạc, lưng đã còng. Danh vọng vẫn còn đó, trên bảng tên, trên báo chí. Nhưng người thì đã già. Danh vọng không làm cho xương khớp bớt đau. Không làm cho mắt sáng lại. Không làm cho thời gian quay ngược. Bốn ngọn núi không chừa một ai, dù người ấy là vua hay là dân thường, là giàu hay là nghèo, là sang hay là hèn.
Kinh kể tiếp. Giai cấp nào cũng bị chinh phục. Người đổ rác, đổ phân cũng vậy. Người quyền quý cũng vậy. Không một ai thoát khỏi. Ở đây không có ngoại lệ. Không có người đặc biệt. Già và chết là công bằng nhất trên đời. Chúng không nhận hối lộ. Không nể nang ai. Không chờ ai chuẩn bị xong. Chúng cứ tiến tới.
Vậy thì khi biết núi đang tiến tới, mình phải làm gì? Vua Pasenadi đã tự trả lời. Ngoài sống đúng pháp, sống chơn chánh, làm các hạnh lành, làm các công đức, vua không còn làm được gì khác. Nghe thì giản dị. Nhưng đó là câu trả lời duy nhất đúng. Tiền bạc không mang theo được. Danh vọng không mang theo được. Nhà cửa, xe cộ không mang theo được. Chỉ có những việc lành mình đã làm, những người mình đã giúp, những lời tử tế mình đã nói, là còn lại. Không phải mang theo trong túi. Mà còn lại trong lòng người khác, trong đời sống này.
Người hiền trí, thấy rõ phần tự lợi, đặt tin tưởng vào Phật, Pháp và Tăng. Ai với thân, khẩu, ý, hành trì đúng chánh pháp, đời này được tán thán, đời sau hưởng phước. Nói dễ hiểu, người khôn ngoan không dùng hết đời mình để xây những thứ núi sẽ nghiền nát. Họ dùng đời mình để làm những việc núi không nghiền được. Một lời tử tế, núi không nghiền được. Một việc giúp người, núi không nghiền được. Một tấm lòng ngay thẳng, núi không nghiền được.
Bốn ngọn núi đang tiến tới. Điều đó không có nghĩa là phải sợ hãi. Sợ cũng không làm núi dừng lại. Điều đó có nghĩa là phải tỉnh táo. Hôm nay mình đang làm gì? Mình đang xây cái gì? Cái mình đang xây, núi có nghiền được không? Nếu câu trả lời là có, thì hãy xây thêm một thứ khác. Một thứ núi không nghiền được. Bắt đầu từ hôm nay. Bắt đầu từ một việc lành nhỏ. Vì khi núi đã đến gần, người ta không hỏi mình đã giàu đến đâu. Người ta chỉ hỏi mình đã sống ra sao.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư