🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Hôm nay vỗ tay, ngày mai quên tên: vô thường của danh tiếng

Vô thường – sinh tử · 6 phút đọc

Ông Ba làm chủ tịch xã mười lăm năm. Thời còn đương chức, đi đâu cũng có người chào. Hội nghị nào ông cũng ngồi ghế đầu. Tiệc tùng nào cũng mời ông phát biểu. Tiếng vỗ tay theo ông như hình với bóng. Ông quen với cảm giác ấy đến mức tưởng nó là của mình, mãi mãi.

Ngày ông về hưu, cơ quan tổ chức buổi chia tay long trọng. Hoa, quà, lời khen. Ông xúc động, nghĩ bụng: mình đã sống xứng đáng. Một tháng sau, ông đến trụ sở xã có việc. Người bảo vệ trẻ hỏi: "Bác tìm ai?" Ông nói tên mình, cậu bảo vệ ngơ ngác. Ông chợt hiểu: cái ghế đã có người khác ngồi, cái tên đã có người khác nhớ.

Ông Ba kể chuyện ấy mà cười, nhưng nụ cười có chút đắng. "Hôm nay vỗ tay, ngày mai quên tên. Danh tiếng như khói, bay lên rồi tan. Mình cứ tưởng khói là nhà, đến khi gió thổi mới biết mình đang đứng ngoài trời."

Trong kinh có một câu rất ngắn mà thấm: tất cả các pháp hữu vi đều vô thường. Pháp hữu vi là những gì do nhân duyên hợp lại mà thành. Chức vụ, danh tiếng, lời khen, địa vị, tất cả đều là pháp hữu vi. Có duyên thì họp, hết duyên thì tan. Không có cái nào đứng yên một chỗ để mình bám vào mãi.

Nghĩ kỹ thì danh tiếng giống tiếng vỗ tay. Nó vang lên, rồi tắt. Không ai giữ được tiếng vỗ tay trong túi. Người ta vỗ tay cho cái ghế mình ngồi, cho việc mình làm, cho thời của mình. Khi thời qua, tiếng vỗ tay cũng qua. Buồn vì chuyện ấy cũng giống như buồn vì trời tối sau khi mặt trời lặn. Đó là lẽ thường, không phải bất công.

Nhưng nhiều người không chịu lẽ thường ấy. Có người về hưu rồi vẫn tìm cách chen vào mọi việc, vẫn muốn người ta hỏi ý mình, vẫn kể chuyện ngày xưa mình oai thế nào. Càng níu, càng khổ. Người xung quanh ban đầu còn nể, sau thành ngại, rồi thành tránh. Danh tiếng cũ không những không giữ được, mà còn làm mất đi sự kính trọng còn lại.

Cũng có người lúc còn nổi tiếng thì sống buông thả. Tưởng danh sẽ che cho mình mãi, nên làm gì cũng bất chấp. Đến khi danh mất, mới té ngửa: hóa ra mình chẳng còn gì, ngoài một cái tên mà người ta đã quên. Danh tiếng như lớp phấn trên mặt. Trôi đi rồi, gương mặt thật mới lộ ra.

Người hiểu lẽ vô thường thì sống với danh khác đi. Lúc có danh, họ dùng danh để làm việc tốt, chứ không dùng danh để khoe mình. Họ biết danh là cái vay mượn của đời, phải trả lại cho đời. Lúc mất danh, họ nhẹ lòng, vì họ chưa bao giờ coi danh là mình. Họ còn việc để làm, còn người để thương, còn cơm để ăn, còn đường để đi. Mất một cái tên gọi, đâu có mất cả cuộc đời.

Ông Ba sau một thời gian buồn bã, đã tìm ra việc mới. Ông ra nhà văn hóa thôn, dạy bọn trẻ đánh cờ, kể chuyện xưa. Không ai vỗ tay, không ai tặng hoa. Chỉ có mấy đứa nhỏ reo lên khi thắng một ván cờ. Ông bảo: "Tiếng reo của bọn trẻ còn vui hơn tiếng vỗ tay hội nghị. Vì tiếng vỗ tay là cho cái ghế, còn tiếng reo này là cho ông Ba thật."

Bài học của danh tiếng không phải là đừng làm việc lớn. Làm việc lớn là tốt, được người ta quý là vui. Bài học là đừng đồng hóa mình với danh. Mình là mình, danh là danh. Danh đến thì nhận, danh đi thì tiễn. Đừng để một lời khen làm mình bay lên, đừng để một lời chê làm mình rơi xuống.

Hôm nay, nếu bạn đang được nhiều người biết đến, hãy dùng lúc ấy để gieo điều lành. Giúp một người khó, dạy một đứa trẻ, làm một việc tốt không cần ai biết. Vì khi tiếng vỗ tay tắt, những việc lành ấy vẫn còn. Danh như khói, nhưng việc lành như hạt giống. Khói tan, hạt vẫn nảy mầm.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Ba đặc tướng của đời sống — Phạm Kim Khánh (3dt03.htm)
• Kinh Pháp Cú Bắc Truyền — kệ 470-471 (tr. 105)
Bài liên quanĐám tang người hàng xóm và câu hỏi của đứa conMùa hoa nở rồi tàn: vô thường trong niềm vuiÔm chặt tro tàn: khi ta không chịu buông cái đã mất