Sáng hôm đó, cha tôi đang ăn cơm thì bỗng nghiêng người sang một bên. Bát cơm rơi xuống đất vỡ tan. Cả nhà hoảng lên. Đưa đi viện, bác sĩ nói cha bị tai biến. May mà đưa kịp.
Ba tháng sau, cha xuất viện về nhà. Người đàn ông cả đời đi lại vững vàng, gánh vác cả nhà, giờ phải vịn tường mà đi từng bước. Chân trái kéo lê. Tay trái không cầm được cái bát. Cha nhìn xuống đôi chân mình, mặt buồn rười rượi.
Tôi còn nhớ buổi chiều đầu tiên cha tập đi trong sân. Mẹ đứng một bên, tay đỡ lấy cánh tay cha. Cha bước một bước, rồi dừng lại thở. Bước nữa, lại dừng. Mười mét sân mà đi hết gần mười phút. Mồ hôi chảy dài trên trán. Cha cười gượng: "Già rồi, thành đứa trẻ tập đi lại từ đầu".
Câu nói đùa ấy làm tôi nghẹn. Đúng là tập đi lại từ đầu thật. Cái thân này, cả đời mình tin là của mình, điều khiển sao cũng được. Đến một ngày, nó không nghe lời nữa. Muốn bước mà chân không bước. Muốn cầm mà tay không cầm. Thân này, hóa ra không phải của mình như mình vẫn tưởng.
Trong cuốn sách Phật Giáo của cụ Trần Trọng Kim có một đoạn viết rất rõ: mọi sự khổ ở đời phải nhìn nhận đúng thật, như sanh, già, bệnh, chết. Bốn thứ ấy đi cùng một đời người. Không ai tránh được. Có người sinh ra đã bệnh. Có người già nhanh. Có người khỏe mạnh cả đời, rồi một sáng ngã xuống như cha tôi. Bệnh đến không hẹn trước. Nó chỉ đến, và mình phải học cách sống cùng nó.
Hòa thượng Thích Thanh Từ trong bản giảng giải Qui Sơn Cảnh Sách có nhắc một câu ngắn mà nặng: "Mạng người trong hơi thở". Chỉ một hơi thở thôi. Thở ra mà không hít vào được nữa là hết một đời. Nghe thì sợ. Nhưng hiểu rồi mới thấy câu ấy không dọa mình. Nó nhắc mình đừng phí thời gian giận hờn, tranh giành những chuyện không đâu.
Những ngày cha tập đi, tôi học được nhiều hơn cả những gì sách vở từng dạy. Thứ nhất, thân này mong manh thật. Hôm qua còn khỏe, hôm nay đã khác. Ai ỷ vào sức khỏe của mình mà coi thường nó, một ngày kia sẽ trả giá. Thứ hai, người bệnh khổ một thì người thân khổ mười. Mẹ tôi đêm nào cũng thức, sợ cha trở mình ngã khỏi giường. Chăm người bệnh là một bài học kiên nhẫn mà không trường lớp nào dạy.
Thứ ba, và quan trọng nhất: con người có thể bắt đầu lại, dù bắt đầu muộn đến đâu. Cha tôi bảy mươi tuổi, tập đi như đứa trẻ lên ba. Có ngày tiến được năm bước, có ngày lùi lại. Nhưng cha không bỏ. Mỗi sáng, cha lại vịn tường ra sân. "Đi được đến đâu hay đến đó", cha nói. Câu ấy nghe đơn giản, nhưng đó chính là thái độ sống đúng với vô thường: không đòi thân này phải như xưa, mà sống với thân này như nó đang là.
Nhiều người khi bệnh xuống thì oán thân mình. Sao thân này phản mình. Sao trời bất công. Oán thì khổ thêm. Cha tôi thì khác. Cha bảo: "Thân này như cái nhà cũ, mưa dột thì lợp lại, tường nứt thì trát lại. Còn ở được ngày nào thì sửa ngày đó". Tôi nghe mà thấm. Cái thân vốn là đồ mượn tạm. Dùng kỹ thì bền lâu hơn một chút, nhưng rốt cuộc cũng phải trả. Biết vậy thì lo giữ gìn, mà không bám víu.
Bây giờ cha đã đi lại được quanh sân, tuy còn chậm. Tay trái cầm được cái ly, tuy còn run. Cha vui với từng tiến bộ nhỏ. Có hôm cha đi hết sân không cần vịn, cả nhà vỗ tay như trẻ con được điểm mười. Tôi nhìn cha cười, chợt hiểu: hạnh phúc đôi khi chỉ đơn giản là bước được một bước vững vàng trong ngày hôm nay.
Bệnh tật là vị thầy nghiêm khắc. Nó đến, lấy đi sức khỏe, lấy đi sự tự tin, lấy đi cái cảm giác "tôi làm chủ được mọi thứ". Nhưng nó cũng cho lại một thứ quý hơn: cái nhìn thật về đời. Thấy thân mình mong manh, mình sẽ thương thân hơn, thương người hơn. Thấy hơi thở mong manh, mình sẽ bớt giận, bớt tranh, sống hiền hơn với nhau.
Nếu hôm nay bạn còn khỏe, hãy mừng cho điều đó. Và hãy dùng sự khỏe mạnh ấy cho tử tế. Đừng đợi đến ngày phải tập đi lại từ đầu mới biết quý từng bước chân. Thân này như hơi thở, có đó rồi mất đó. Biết vậy, mỗi bước đi vững vàng trong ngày hôm nay đã là một món quà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư