Tháng nào cũng vậy. Lương vừa về tài khoản, chưa kịp mừng thì tiền nhà, tiền điện, tiền học cho con, tiền chợ búa kéo nhau đi hết. Có tháng còn dư một ít, có tháng chưa tới cuối tháng đã phải mượn tạm. Nhiều người nhìn vào tài khoản của mình mà thở dài: sao tiền cứ như nước chảy qua tay, giữ mãi không được.
Có người cả đời chạy theo tiền. Lúc trẻ làm ngày làm đêm, nhịn ăn nhịn mặc để dành. Đến khi có được một khoản kha khá trong tay thì bệnh tật ập tới, hoặc con cái làm ăn thua lỗ, hoặc một biến cố nào đó cuốn đi sạch. Cũng có người trúng số, một đêm thành giàu, vài năm sau lại trắng tay. Tiền đến rồi đi, nhanh như khách ghé nhà, không ở lại với ai mãi mãi.
Trong kinh Pháp Cú có một câu nói rất thẳng. Đức Phật dạy rằng người ngu tự nhủ: con tôi, tài sản tôi, rồi vì thế mà sinh ra lo buồn. Nhưng ngay chính bản thân mình còn không phải là của mình một cách chắc chắn, thì lấy đâu ra con cái, tài sản là của mình mãi mãi. Nghe thì nặng, nhưng ngẫm lại thì đúng. Tiền bạc trong tay ta hôm nay, ngày mai có thể sang tay người khác. Thân này còn đổi thay từng ngày, huống gì những thứ bên ngoài.
Hiểu như vậy không có nghĩa là ta bỏ mặc tiền bạc, không làm ăn, không lo cho gia đình. Ngược lại, hiểu vô thường giúp ta dùng tiền một cách tỉnh táo hơn. Tiền là phương tiện, không phải là mình. Nó đến để ta dùng vào việc cần dùng: nuôi thân, nuôi gia đình, giúp người lúc khó, làm việc thiện. Dùng xong thì thôi, không ôm khư khư, không khóc lóc khi nó đi.
Người khôn với tiền là người biết ba điều. Thứ nhất, làm ra tiền bằng cách ngay thẳng, không lừa gạt, không hại người, vì đồng tiền không sạch thì giữ cũng không yên. Thứ hai, biết để dành một phần cho những ngày khó, nhưng không tham lam tích trữ đến mức cả đời chỉ lo giữ tiền mà quên sống. Thứ ba, biết xài tiền vào điều xứng đáng: sức khỏe, học hành cho con, hiếu thảo với cha mẹ, giúp đỡ người khác. Những thứ đó mới là của để dành thật sự, vì nó ở lại trong lòng người, không ai lấy đi được.
Nhiều người khổ vì tiền không phải vì thiếu tiền, mà vì bám vào tiền quá chặt. Có tiền thì sợ mất, mất tiền thì đau khổ, thấy người khác giàu hơn thì ghen tị. Cả đời cứ chạy theo con số trong tài khoản mà quên mất rằng hạnh phúc không nằm ở con số đó. Có người giàu mà đêm nào cũng mất ngủ vì sợ mất tiền. Có người nghèo hơn nhưng ăn ngon ngủ yên, gia đình quây quần, thế là đủ.
Tiền giống như nước trong lòng bàn tay. Nắm chặt quá thì nước chảy hết qua kẽ tay, mà tay thì mỏi. Xòe tay ra, dùng nước khi cần, thì tay nhẹ nhàng. Tiền cũng vậy. Biết nó đến rồi đi, ta không còn hoảng hốt mỗi khi thu nhập giảm, cũng không kiêu căng mỗi khi kiếm được nhiều. Lúc có thì dùng cho đúng, lúc không có thì bình tĩnh làm lại. Còn người là còn làm ra được tiền, còn sức khỏe là còn cơ hội.
Hôm nay, nếu bạn đang lo vì tiền, hãy thử ngồi lại và hỏi mình một câu: tiền đang làm chủ mình, hay mình đang làm chủ tiền? Nếu cả ngày chỉ nghĩ đến tiền, mất ăn mất ngủ vì tiền, thì đã đến lúc buông bớt. Làm việc chăm chỉ, sống ngay thẳng, để dành vừa phải, còn lại thì sống cho trọn ngày hôm nay. Tiền vào rồi tiền ra, đó là lẽ thường. Điều ở lại với ta không phải là số tiền trong tài khoản, mà là cách ta đã sống và những gì ta đã cho đi.
Người giàu thật sự không phải là người có nhiều tiền nhất, mà là người cần ít tiền nhất mà vẫn sống vui. Có người thu nhập chỉ vừa đủ ăn, nhưng không nợ nần, không tham lam, tối ngủ yên, sáng dậy thấy lòng nhẹ. Có người thu nhập gấp mười lần mà vẫn thấy thiếu, vì nhu cầu cứ lớn dần theo thu nhập. Tiền nhiều hay ít không quyết định hạnh phúc, cách nhìn về tiền mới quyết định.
Cho nên, mỗi khi tiền đến, hãy mừng một cách bình thản. Mỗi khi tiền đi, hãy tiễn nó một cách bình thản. Tiền là khách, không phải là chủ nhà. Chủ nhà là chính mình. Giữ cho lòng mình vững, sống ngay thẳng, làm việc chăm chỉ, thì dù tiền đến hay đi, ta vẫn là ta. Đó là cách sống khôn ngoan nhất với tiền bạc trong một đời vô thường.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư