Cây bàng trước cửa nhà ông Tư bị chặt vào một buổi sáng. Người ta đến từ sớm, cưa máy kêu rền rĩ, cành lá rơi lả tả xuống sân. Chỉ một buổi, cây bàng hơn ba mươi năm tuổi, tán rộng che cả mái hiên, chỉ còn lại một gốc cây trơ trọi, mặt cắt còn ứa nhựa.
Bọn trẻ con trong xóm đứng xem, đứa nào cũng buồn. Cái cây ấy là cả tuổi thơ của chúng. Mùa hè, chúng ngồi dưới gốc cây ăn kem, chơi bắn bi. Mùa bàng chín, chúng thi nhau trèo hái, quả bàng vàng ươm, ăn chát chát mà đứa nào cũng thích. Giờ cây không còn nữa, cái sân bỗng nắng chang chang, trống hoác.
Ông Tư là người buồn nhất. Ông trồng cây bàng này từ hồi mới cưới vợ, hơn ba mươi năm trước. Cây lớn lên cùng với các con ông. Con ông lớn, lấy vợ, sinh con, cây vẫn đứng đó. Ông bảo, cây như một người bạn già, ngày nào ông cũng ra tưới nước, quét lá. Giờ người ta chặt cây để mở rộng đường, ông ký vào giấy đồng ý, nhưng tay ông run.
Có người an ủi ông: cây chặt rồi trồng cây khác, có gì đâu mà buồn. Ông chỉ lắc đầu. Trồng cây khác thì được, nhưng không phải là cây này. Cây này có kỷ niệm của ông, của vợ ông đã mất, của các con ông hồi còn bé. Cây khác thì chỉ là cây khác.
Buổi chiều, ông Tư ra ngồi bên gốc cây, tay sờ lên mặt cắt còn tươi. Vợ ông ngày xưa vẫn ngồi dưới gốc cây này nhặt lá bàng khô để đun nước tắm cho con. Giờ vợ mất đã năm năm, cây cũng không còn. Ông ngồi đó thật lâu, không nói gì.
Trong kinh Pháp Bảo Đàn có dạy: thân ngũ uẩn vô thường mà chấp là thường. Nghĩa là, thân tâm mình đổi thay từng ngày, vậy mà mình cứ khư khư cho rằng nó sẽ ở mãi như vậy. Không chỉ thân mình, mọi thứ quanh mình cũng vậy. Cái cây, căn nhà, con đường, tất cả đều đổi thay. Mình cứ ngỡ chúng sẽ đứng yên, nên khi chúng đổi, mình mới khổ.
Cây bàng bị chặt, nói cho cùng, không phải chuyện lạ. Cây nào rồi cũng có ngày bị chặt, bị chết, bị thay thế. Đường mở rộng, phố thay đổi, làng thành phố, đó là chuyện của đời. Cái cây đứng đó ba mươi năm, đã là một đời cây dài lắm rồi. Nhưng vì mình đã quen với nó, mình tưởng nó sẽ đứng đó mãi.
Nhìn cây bị chặt, tôi nghĩ đến bao nhiêu thứ khác trong đời cũng đang đổi thay mà mình không để ý. Con đường đất ngày xưa giờ đã tráng nhựa. Cái chợ nhỏ đầu làng giờ thành siêu thị. Người hàng xóm ngày xưa giờ đã dọn đi nơi khác. Mỗi thứ đổi một ít, mỗi ngày đổi một ít, đến lúc nhìn lại mới thấy mọi thứ đã khác hẳn.
Có người vì một cái cây bị chặt mà buồn cả tháng. Có người vì một con đường đổi mà tiếc cả năm. Không phải họ yếu đuối. Chỉ vì họ đã gửi gắm quá nhiều kỷ niệm vào một thứ, rồi tưởng thứ ấy sẽ giữ kỷ niệm cho mình mãi mãi. Khi thứ ấy mất đi, họ tưởng kỷ niệm cũng mất theo.
Nhưng kỷ niệm đâu có ở trong cái cây. Kỷ niệm ở trong lòng người. Cây bàng không còn, nhưng mùa hè ngồi dưới gốc cây ăn kem vẫn còn trong trí nhớ của bọn trẻ. Vợ ông Tư không còn, nhưng bữa cơm bà nấu, tiếng bà cười, vẫn còn trong lòng ông. Cái mất đi chỉ là hình dáng bên ngoài. Cái còn lại là những gì đã thấm vào người.
Một tuần sau, người ta trồng lại một cây bàng non ở chỗ cũ, nhỏ xíu, chỉ cao bằng đầu người. Bọn trẻ con lại tụ tập quanh nó, tưới nước, buộc dây. Ông Tư cũng ra xem, ông bảo: cây này phải hai mươi năm nữa mới lớn bằng cây cũ. Nhưng thôi, hai mươi năm nữa, bọn trẻ con này sẽ lớn, sẽ lại ngồi dưới gốc cây kể chuyện ngày xưa. Cái cây đổi, nhưng cái tình thì còn.
Đời là vậy. Cái gì cũng đổi thay. Cây bị chặt, nhà bị dỡ, người ra đi. Mình không ngăn được. Mình chỉ có thể học cách nhìn mọi thứ cho đúng: nó đang ở đây hôm nay, hãy trân trọng nó hôm nay. Mai nó không còn, hãy nhớ nó bằng lòng biết ơn, đừng nhớ bằng sự tiếc nuối.
Cây bàng trước cửa nhà ông Tư không còn nữa. Nhưng mỗi buổi chiều, ông vẫn ra ngồi chỗ gốc cây cũ, uống một chén trà, nhìn cây non lớn lên từng ngày. Ông bảo, buồn thì vẫn buồn, nhưng mình phải sống tiếp. Cây cũ đi, cây mới đến. Đó là lẽ của đời. Hiểu được điều đó, lòng người cũng nhẹ đi một phần.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư