Cái ấm nước nhà tôi dùng đã gần mười năm. Nó không phải đồ đắt tiền, chỉ là cái ấm nhôm bình thường, mua ở chợ. Vậy mà sáng nào nó cũng có mặt trên bếp, đun nước pha trà cho cả nhà. Tôi quen nó đến mức không còn để ý nó nữa.
Cho đến một sáng, tôi rót nước thì thấy một vệt nước rỉ ra ở thân ấm. Một đường nứt nhỏ, mảnh như sợi tóc, nằm ngay chỗ tay cầm. Ấm vẫn đun được, nước vẫn sôi, nhưng mỗi lần rót lại rỉ một ít ra ngoài. Vợ tôi nói: "Thôi, mua ấm mới đi." Tôi ậm ừ, rồi vẫn dùng tiếp. Được thêm một tuần, đường nứt dài ra, nước rỉ nhiều hơn. Cuối cùng đành phải bỏ.
Cầm cái ấm cũ ra bãi rác, tôi thấy hơi tiếc. Không phải tiếc tiền. Một cái ấm mới có bao nhiêu đâu. Tiếc là vì nó gắn với bao nhiêu buổi sáng của nhà mình. Bao nhiêu lần pha trà, bao nhiêu lần nấu nước tắm cho con, bao nhiêu lần đun nước gừng khi trong nhà có người cảm. Một đồ vật nhỏ vậy mà chứa đầy kỷ niệm.
Đồ dùng trong nhà là thế. Cái gì cũng có tuổi thọ của nó. Cái nồi dùng lâu thì đáy mỏng dần. Cái chén sứ đẹp mấy cũng có ngày sứt miệng. Đôi dép đi êm mấy cũng có ngày đứt quai giữa đường. Không có món đồ nào ở mãi với ta, dù ta có giữ gìn đến đâu.
Có lời dạy rằng vật chất, của cải vô thường, biến đổi là vậy, nên bậc Đạo Sư dạy chúng ta không nên bám víu vào tài sản thế gian. Nói theo lời thường thì là: đồ đạc rồi cũng hư, của cải rồi cũng đổi, đừng ôm chặt chúng mà khổ. Câu này không bảo ta vứt hết đồ đạc đi. Nó chỉ nhắc ta đừng đặt cả lòng mình vào những thứ vốn dĩ sẽ hư hao.
Ta hay quên điều đó. Ta mua một cái điện thoại mới, nâng niu như báu vật, rồi khổ sở cả ngày khi nó rơi vỡ màn hình. Ta mua một chiếc xe mới, xót xa khi nó có vết xước đầu tiên. Ta giữ một cái áo đẹp, không dám mặc vì sợ cũ, để rồi đến lúc lôi ra thì nó đã chật hoặc đã lỗi mốt. Cái khổ không nằm ở đồ vật. Nó nằm ở chỗ ta đòi đồ vật phải mãi như lúc mới mua.
Trong kinh có đoạn hỏi đáp rất hay. Người ta hỏi: sắc là thường còn hay vô thường? Đáp: vô thường. Rồi hỏi tiếp: những gì vô thường, đau khổ và phải biến đổi, có hợp lý không nếu nói rằng cái này là của tôi, đây là tôi, đây là tự ngã của tôi? Nói theo lời thường thì là: cái gì cũng đổi thay, mà ta cứ khư khư gọi nó là của tôi, có hợp lý không?
Câu hỏi đó đáng để ta tự hỏi mình mỗi khi tiếc một món đồ. Cái ấm nứt, cái nồi thủng, cái chén sứt, có món nào thật sự là của ta mãi mãi đâu? Ta chỉ mượn chúng một thời gian. Dùng cẩn thận, trân trọng lúc còn dùng được, rồi đến ngày nó hư thì để nó đi. Như vậy là đủ.
Có người nói đồ cũ bỏ đi thì tiếc, giữ lại thì chật nhà. Thật ra cái khó không phải là quyết định bỏ hay giữ. Cái khó là lòng mình cứ muốn níu. Níu một cái ấm đã nứt, níu một cái áo đã cũ, níu một món đồ đã hết dùng được. Níu càng lâu, càng nặng lòng.
Tôi học được một cách đơn giản: khi mua đồ mới, hãy dùng nó. Đừng cất đi chờ dịp đặc biệt. Dịp đặc biệt chính là hôm nay, khi đồ còn mới và còn dùng tốt. Khi đồ hư, hãy cảm ơn nó đã phục vụ mình bấy nhiêu năm, rồi cho nó đi. Cách đó nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc cứ tiếc mãi.
Cái ấm nước nhà tôi giờ đã được thay bằng cái ấm mới. Sáng nào nó cũng sôi ùng ục trên bếp, như cái ấm cũ ngày xưa. Tôi biết rồi sẽ có ngày nó cũng nứt, cũng rỉ nước. Nhưng tôi không nghĩ đến chuyện đó nữa. Tôi chỉ biết sáng nay có nước nóng pha trà, vậy là đủ.
Đồ dùng dạy ta vô thường theo cách rất hiền. Nó không nói gì cả. Nó chỉ âm thầm mòn đi, nứt đi, cũ đi, để ta tự nhận ra: không có gì ở mãi. Và khi nhận ra rồi, ta bỗng thấy nhẹ. Ta dùng đồ mà không bị đồ trói buộc. Ta giữ gìn mà không bám víu. Đó là bài học nhỏ, nhưng dùng được cả đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư