Tƣớng Quân Sīha
Câu chuyện về bà kỹ nữ Ambapālī quy hƣớng đức Thế Tôn, đụng độ với hội chúng vƣơng tử, công tử Vesāli; rồi chuyện hớt phần phƣớc đầu, bị hạ đo ván, chuyện một trăm ngàn đồng tiền vàng kahāpaṇa, chuyện cúng dƣờng vƣờn xoài xinh đẹp... không mấy chốc đã lan đi khắp nơi. Thật lạ lùng là tâm địa tốt lành của các vị vƣơng tử, công tử này. Họ đã không để tâm giận ghét, lại còn ca ngợi bà kỹ nữ Ambapālī dám coi đống vàng nhƣ đất cục, không chịu nhƣợng buổi cúng dƣờng. Họ cũng không hết lời tán thán oai đức của Phật, oai đức của giáo pháp đã gieo đƣợc hạt giống đức tin thánh thiện vào tâm hồn của bà kỹ nữ nhiều tai tiếng ấy. Rồi họ tán tụng đức Phật với những mỹ từ nhƣ Đại Giáo Chủ, Đại Thánh Nhân, Đại Siêu Nhân... Chƣa thôi, họ còn lấy câu kệ tán thán đức Phật, mừng cho vua Bimbisāra nƣớc Māgadha khoác khôi giáp bảo châu – đem tụng đọc khắp nơi. Sīha là bậc tƣớng quân thủ lãnh của hội đồng tƣớng lãnh, có biết, có gặp đức Phật, nhƣng vốn là đệ tử nòng cốt, thân cận của Nigaṇṭha Nāṭaputta (Ni-kiền-tử) – nghe những lời tán thán ấy, nghĩ rằng: “Những lời ca ngợi kia có quá
328 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
đáng lắm không? Sao chƣớng cái lỗ tai lắm vậy? Ta hãy đến thầy ta, thƣa hỏi để biết rõ hƣ thực nhƣ thế nào?” Sau khi đƣợc hội diện với vị giáo chủ, tƣớng quân Sīha kể lại điều đã đƣợc nghe rồi nói: - Vậy đệ tử có nên diện kiến sa-môn Gotama để chất vấn ông ta về giáo pháp? Giáo chủ Nigaṇṭa Nāṭaputta tỏ vẻ thận trọng: - Ông có biết gì về giáo pháp của sa-môn Gotama hay không mà đòi chất vấn? - Dạ thƣa không! Xin thầy cho đệ tử đƣợc nghe! Vị giáo chủ có vẻ đăm chiêu, nghĩ ngợi, sau đó nói rằng: - Thật tình thì ta cũng chƣa nắm rõ ngữ nghĩa cũng nhƣ tinh yếu giáo pháp của sa-môn Gotama. Nhƣng có những tƣ tƣởng ta từng đƣợc nghe, và quả thật có cái ta hồ nghi, có cái ta thắc mắc, có cái nghe rất xốn tai, có cái lại rất khó hiểu... Rồi giáo chủ nói liền một hơi, và dƣờng nhƣ những điều này ông cũng đã suy nghĩ khá lâu rồi: - Này nhé! Sa-môn Gotama thuyết về hành động rồi dạy chƣ đệ tử về hành động. Sa-môn Gotama thuyết về không hành động rồi dạy chƣ đệ tử việc không hành động. Sa-môn Gotama thuyết về đoạn diệt rồi dạy chƣ đệ tử cách đoạn diệt. Sa-môn Gotama thuyết về pháp ghê tởm rồi dạy chƣ đệ tử về sự ghê tởm. Sa-môn Gotama là ngƣời thiêu đốt lại giảng về sự thiêu đốt cho chƣ đệ tử. Sa-môn Gotama là ngƣời thoát khỏi thai bào lại dạy cho đệ tử cách thoát khỏi thai bào. Sa-môn Gotama là ngƣời tự tin, lại dạy cho chƣ đệ tử sự tự tin. Sa-môn Gotama là ngƣời từ bỏ lại dạy cho chƣ đệ tự sự từ bỏ... Đấy, đấy, nếu ông có khả năng hãy đi chất vấn sa-môn Gotama đi! Nghe nhƣ vậy, lòng của tƣớng quân Sīha chợt lặng đi, lạnh đi; sự bồn chồn, nỏng nảy cũng không còn nữa. Vả chăng, thầy của ta cũng chƣa nắm bắt đƣợc huống hồ gì ta? Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 329
Nhƣng sau đó, tƣớng quân Sīha đi đâu cũng nghe ngƣời ta ca ngợi, tán thán về đức Phật, về giáo pháp một cách rất nhiệt tình, rất hăng say và rất thành kính; không cầm lòng đƣợc, ông lên đƣờng với một hội chúng lớn với xe ngựa, với quân lính tiền hô hậu ủng – đi diện kiến đức Thế Tôn tại Mahāvana. Đức Phật tiếp tƣớng quân Sīha giữa rừng cây. Nếu tƣớng quân Sīha đƣợc đoanh vây bởi hằng trăm binh lính thuộc hạ oai phong lẫm lẫm – thì đức Thế Tôn cũng đoanh vây bởi hằng trăm sa-môn áo vàng thanh thản, trang nghiêm và bình lặng. Sau khi tỏ bày sự kính lễ, tƣớng quân Sīha nói rõ lý do viếng thăm là thắc mắc về giáo pháp. Ông đã cặn kẽ, chi ly trình bày tóm tắt nhƣng đầy đủ những điều mà thầy ông đã thuật lại. Để thắt kết, ông nói: - Bạch đức Thế Tôn! Vậy thì những điều ngƣời ta nói nhƣ thế là đúng với sự thật hay không đúng với sự thật? Thảng hoặc, những lời nói ấy có chỗ nào là sai trái, có chỗ nào là gièm pha, có chỗ nào là chê bai? Hay tất cả những điều ấy, đằng sau còn có ý nghĩa thâm diệu nào khác, y cứ vào đấy để tu tập, để hành trì mà chúng tôi do trí óc non kém không lãnh hội đƣợc chăng? Thấy cử chỉ và thái độ điềm đạm, từ tốn; ánh mắt trong sáng, khiêm hòa; cách nói, cách sử dụng câu cú, văn từ... của vị tƣớng quân toát ra trình độ một ngƣời có học, có kiến thức - đức Phật mỉm cƣời, muốn tạo một ấn tƣợng đầu tiên nên ngài nói: - Giáo chủ Nigaṇṭha Nāṭaputta thuật lại giáo pháp của Nhƣ Lai, nhƣ vậy là còn thiếu đấy, này tƣớng quân Sīha! Vị tƣớng quân bất giác rùng mình, tự nghĩ: “Vị này còn có khả năng siêu phàm, biết việc xảy ra và cả câu chuyện giữa mình với giáo chủ của mình nữa.” Lấy lại bình tĩnh, ông thƣa: 330 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
- Xin đức Thế Tôn cho đƣợc nghe? - Vâng, này tƣớng quân! Nhƣ Lai còn thuyết về lửa cháy và dạy về lửa cháy. Nhƣ Lai còn thuyết về giết cha, giết mẹ, giết quân binh tùy tùng và dạy về cách giết cha, giết mẹ, giết cả quân binh tùy tùng. Nhƣ Lai còn thuyết về vô lƣợng, vô lƣợng giải thoát và dạy cho chƣ đệ tử về điều ấy. Nhƣ Lai còn thuyết về giới, về tăng thƣợng giới, về định, về tăng thƣợng tâm, về tuệ, về tăng thƣợng tuệ, về giải thoát, giải thoát tri kiến, về vô tƣớng, vô tác, vô ái, về vô thủ trƣớc bát- niết-bàn... Tƣớng quân Sīha nghe lùng bùng cả lỗ tai, ông quỳ mọp xuống, bạch rằng: - Tôi không kham nổi đâu, bạch đức Thế Tôn! Tôi không thể đi sâu vào khu rừng ngữ nghĩa ấy mà không có ngọn đèn của con mắt sáng; không thể bơi qua cái biển kinh pháp ấy mà không có con thuyền của một trí óc thông tuệ. Xin đức Thế Tôn cứ xem tôi nhƣ một chiên-đà-la thiếu phƣớc, vô học hoặc nhƣ một thủ-đà-la cả đời chùi ống cống vô tri... để giảng nói rành rẽ, bình dân, giản dị, dễ hiểu, dễ nắm bắt nhất... từng điểm một, từng câu một... bạch đức Tôn Sƣ! Đức Phật biết, khi ông tƣớng quân ngoại giáo này, gọi ngài là Thế Tôn thì đúng là ngôn ngữ xã giao; nhƣng khi ông sử dụng từ Tôn Sƣ là đã một phần nào tâm phục, khẩu phục. Thế là ngài với từ bi tâm, cặn kẽ giải thích cho ông ta hiểu hàm ý bên sau của từng câu chữ. Ngài nói rằng: - Này tƣớng quân Sīha! Giản dị và dễ hiểu làm sao là những câu nói tóm tắt giáo pháp mà Nhƣ Lai đã từng giáo huấn cho môn đệ. Cái đƣợc gọi là hành động chính là thân hành, khẩu hành và ý hành; thiện hạnh về thân, thiện hạnh về lời, thiện hạnh về ý chính là điều nên hành động! Cái đƣợc gọi là không hành động thì ngƣợc lại, là không ác hạnh về thân, không ác hạnh về lời, không ác hạnh về ý – chính là Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 331
điều không nên hành động... - Xin đức Thế Tôn giảng rõ cho chút nữa? - Nghĩa là cái thân này nên làm những việc lành, tốt chứ không nên làm những việc xấu ác. Lời nói cũng vậy mà ý nghĩ cũng vậy. - Cụ thể là nhƣ thế nào, bạch đức Thế Tôn! Vì việc lành, tốt đối với giáo phái này, triết hệ này đôi khi không phải là lành, tốt đối với giáo phái khác, triết hệ khác? - Đối với Nhƣ Lai thì việc lành, tốt là lợi mình, lợi ngƣời và lợi cả hai. Việc xấu, ác là hại mình, hại ngƣời và hại cả hai. Khi thân không giết ngƣời, giết vật, không trộm cắp, tƣớc đoạt tài vật của ngƣời, không tà dâm, tà hạnh, bất chánh - đấy là thân lành, tốt. Khi lời không dối láo, không sai sự thật, không hai lƣỡi, không ác độc, không thêu dêt, không nói vô ích, không hoa ngôn xảo ngữ, không nói phù phiếm, trống không, vô ích - đấy là khẩu lành, tốt. Khi ý không tham lam, không sân hận, không tà kiến, si mê - đấy là ý lành, tốt. Ngƣợc lại nhƣ thế là xấu ác, này tƣớng quân Sīha! Cái đƣợc gọi là đoạn diệt phải đƣợc hiểu là nên đoạn diệt tham lam, đoạn diệt sân hận và đoạn diệt tà kiến, si mê; tức là làm cho ngƣng tắt những việc xấu, ác đƣợc khởi sanh từ tâm niệm, ý nghĩ. Cái đƣợc gọi là ghê tởm phải đƣợc hiểu là ghê tởm việc làm ác của thân, ghê tởm lời nói ác, ghê tởm suy nghĩ ác - tức là ghê tởm tất cả những cái gì đƣợc gọi là xấu ác ở thân, ở lời và ở ý. Cái đƣợc gọi là thiêu đốt có nghĩa là các ác, bất thiện pháp nhƣ trên cần phải đƣợc thiêu đốt, thiêu cho cháy đi; và ngay cả tro than âm ỉ cũng phải đƣợc dụi tắt, nếu không nó sẽ bốc cháy trở lại. Cái đƣợc gọi là thoát khỏi thai bào chính là hạt giống, hạt mầm, những điều kiện luyến ái, đeo dính từ sinh bào này 332 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
sang sinh bào khác không còn nữa - nhƣ cắt lìa các rễ chính, rễ phụ của một thân cây hoặc nhƣ cây thốt nốt đã bị đoạn lìa, bứng gốc không còn dƣ tàn! Cái đƣợc gọi là tự tin – nghĩa là tin vào chính mình, vào bàn tay nắm của mình; địa ngục, khổ xứ, đọa xứ, hạnh phúc ngƣời trời, phạm thiên, niết-bàn đều do ta tạo ra cả. Tin vào mình cũng có nghĩa là tin vào nhân quả, nghiệp báo, tin vào con đƣờng thắng phúc, an vui, giải thóat mà mình đã chọn lựa - chứ không tin vào thƣợng đế, một đấng thần linh siêu nhiên nào... - Chỗ này tôi chƣa đƣợc hiểu. Vậy thì đấng Phạm Thể (Brāhman), Đại Ngã (Mahātman), các thƣợng đẳng thần: Sáng Tạo (Brāhmā), Bảo Tồn (Viṣṇu) Hủy Diệt (Śiva) cùng hằng trăm ngàn vị thần khác trong truyền thống bà-la-môn phải đƣợc hiểu nhƣ thế nào, bạch đức Thế Tôn? - Hãy để phạm trù tôn giáo, tín ngƣỡng ấy qua một bên, này tƣớng quân Sīha! Sẽ còn nhiều cơ hội để Nhƣ Lai sẽ giải thích về điều ấy. Vì sao vậy? Vì Nhƣ Lai đang nói về căn nguyên của khổ và lạc; và mọi chuyện lành, tốt hoặc xấu, ác ở trên là do thân ta tự làm, do khẩu ta tự làm, do ý ta tự làm – có phải vậy không, tƣớng quân Sīha? - Thƣa, đúng thế! - Nhân của xấu, ác thì có quả là khổ; nhân của lành tốt thì có quả là lạc - đấy là vận hành nhân quả nghiệp báo tự nhiên hay do bàn tay thƣợng đế, thần linh xen dự vào, hở tƣớng quân Sīha? - Thƣa, tự nhiên! - Nghĩa là khổ lạc đều do ta tự tạo? - Đúng vậy! Đức Phật mỉm cƣời: - Vậy là tiếng rống của tƣớng quân Sƣ Tử (Sīha là sƣ tử) đã xác nhận sự thật, và cũng chính tƣớng quân đã bác bỏ quyền năng ban phúc, giáng họa của thƣợng đế và thần linh Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 333
rồi đấy! Tƣớng quân Sīha chợt lặng ngƣời. Cả hội chúng đi theo ông ta cũng lặng ngƣời. Hóa ra quyền uy của thƣợng đế, thần linh đã hằng ngàn năm nay – mà chỉ qua vài câu đối thoại của đức Phật chúng đã bị rã tan tức khắc. - Tuyệt vời thay là đức Thế Tôn! Cao minh thay là nghị luận sắc bén của đức Tôn Sƣ! Tƣớng quân Sīha và quân lính đồng thốt lên ca ngợi, hoan hỷ, mừng vui. Đức Phật điềm đạm tiếp: - Bây giờ thì những câu đi sau cũng đều phải đƣợc hiểu nhƣ vậy. Cái đƣợc gọi là từ bỏ - nghĩa là từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si, từ bỏ tà kiến, mê đắm, dính mắc, chấp thủ vào các ác, bất thiện pháp ấy. Cái đƣợc gọi lửa cháy phải đƣợc hiểu là mắt tai mũi lƣỡi thân ý luôn luôn bị bốc cháy bởi sắc thanh hƣơng vị xúc pháp; chúng mà bốc cháy thì thế gian này sẽ bị bốc cháy! Vậy hãy dè chừng khi chúng gặp nhau, tƣơng quan phát sanh lửa! Cái đƣợc gọi là giết cha, giết mẹ, giết cả quân binh tùy tùng - phải đƣợc hiểu vô minh là cha, ái dục là mẹ; còn quân binh tùy tùng chính là những tùy miên, những kiết sử: Những tham, sân, si mạn, nghi, tà kiến, tật đố, phản trắc, bạc ác, phản phúc, xan lận, quỷ quyệt, vô ơn, bỏn xẻn, keo kiệt... phải giết chúng đi, chôn chúng đi. Cái đƣợc gọi là vô lƣợng chính là từ vô lƣợng, bi vô lƣợng, hỷ vô lƣợng, xả vô lƣợng... Vô lƣợng giải thoát, nghĩa là khi có đƣợc tâm giải thoát, tuệ giải thoát thì bốn vô lƣợng kia mới đƣợc gọi là vô lƣợng giải thoát; bằng không, chúng còn bị giới hạn trong cõi sắc giới của phạm thiên! Đức Phật vừa nghỉ hơi thì tƣớng quân Sīha đã quỳ mọp bên chân: - Thôi vừa rồi, thôi đủ rồi, bạch đức Tôn Sƣ! Chỉ chừng ấy thôi, là đã quá tuyệt diệu, đã quá choáng ngợp đối với đệ tử rồi! Từ lâu, đệ tử đã sống trong bóng tối, nay đã đƣợc đức 334 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Tôn Sƣ dìu ra ánh sáng để thấy đƣợc mặt trời. Từ lâu, đệ tử đã bị lạc lối trong mọi ngõ ngách hoang vu của ngu si và tà kiến, nay đã đƣợc đức Tôn Sƣ bi mẫn trao cho ngọn đèn sáng để thắp tâm, thắp trí. Rất tri ân Tôn Sƣ, tri ân giáo pháp và tri ân hội chúng tỳ-khƣu tăng. Xin đức Tôn Sƣ chấp nhận cho đệ tử là nam cƣ sĩ, quy y Tam Bảo từ nay cho đến trọn đời. Đức Phật mỉm cƣời: - Giải thích cho tƣớng quân hiểu là bổn phận của Nhƣ Lai; còn việc ông muốn quy y làm môn hạ đệ tử lại là chuyện khác. Ông là ngƣời nổi tiếng, phải suy xét cẩn thận, chu đáo trƣớc lúc muốn quy y sẽ tốt đẹp hơn cho ông đấy - nhất là cho bản thân ông, cho giáo phái của ông và trƣớc dƣ luận xã hội nữa! Thấy nụ cƣời thanh thoát của đức Phật và ý nghĩa câu nói hiển lộ phong thái cao cả của bậc đại tuệ - đức tin của tƣớng quân Sīha giống nhƣ từng đợt sóng đang dào dạt ở trong lòng: - Thế thì đệ tử lại càng muốn nƣơng bên chiếc bóng của đức Tôn Sƣ. Bởi vì lúc đệ tử quy giáo với giáo chủ Nigaṇṭha Nāṭaputta thì đồ chúng của họ đã vác cờ, đánh trống, thổi kèn đi khắp kinh thành Vesāli rêu rao rằng: “Bậc thủ lãnh đại tƣớng quân Sīha đã tự nguyện trở thành đệ tử của chúng tôi rồi! Bậc thủ lãnh đại tƣớng quân Sīha đã quy giáo giáo chủ Nigaṇṭha Nāṭaputta vô song của chúng tôi rồi!” Vậy mà ở đây, khi đệ tử xin quy y thì đức Tôn Sƣ bảo: “Hãy suy xét chu đáo và cẩn thận - điều ấy sẽ có lợi, sẽ tốt đẹp cho bản thân ông, giáo phái của ông và trƣớc dƣ luận xã hội”. Ôi! Thật cao cả thay là tâm địa và ngôn hành của bậc Đại Minh Triết. Khấu đầu đảnh lễ lần thứ hai, xin đức Tôn Sƣ cho đệ tử đƣợc nƣơng tựa cho đến trọn đời! Đức Phật vẫn chƣa thừa nhận, ngài nói tiếp: - Tƣớng quân Sīha! Ông hãy suy nghĩ lại đi, đấy là tình Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 335
thật Nhƣ Lai muốn khuyên ông. Tại sao lại cần phải suy nghĩ thấu đáo? Ông không biết sao, từ lâu, ông và gia đình ông là căn nhà mẹ ở ngã tƣ đƣờng cho giáo chủ và đồ chúng Nigaṇṭha Nāṭaputta; là nguồn nƣớc ngọt tuôn tràn không bao giờ khô cạn cho giáo chủ và đồ chúng Nigaṇṭha Nāṭaputta. Hiện tại, ngƣời ta đang cần ông và gia đình ông biết bao nhiêu về vật thực, y bát, sàng tọa, thuốc men... Hãy suy nghĩ lại đi! Tƣớng quân Sīha lại khấu đầu đảnh lễ nữa: - Thế thì đệ tử lại càng có thêm đức tin để xin quy y, làm ngƣời thiện nam hầu cận đức Tôn Sƣ nhiều hơn nữa. Tại sao vậy? Vì ở đâu, đi bất cứ đâu, gặp bất kỳ giáo phái chủ, giáo phái sƣ nào - họ cũng nói rằng:“Này thí chủ! Hãy nên bố thí, cúng dƣờng đến ta và đồ chúng của ta. Tại sao vậy? Vì bố thí, cúng dƣờng đến ta và đồ chúng của ta thì sẽ đƣợc lợi ích lớn, phƣớc báu lớn – còn bố thí, cúng dƣờng đến tôn giáo khác, hệ phái khác sẽ không có lợi ích, sẽ không có phƣớc báu!” Còn ở đây, tại đây, ở trong giáo pháp thiêng liêng, trong sạch này - đức Tôn Sƣ lại dạy: “ Hãy suy nghĩ cẩn thận! Hãy suy nghĩ lại đi! Vì ông và gia đình ông là căn nhà mẹ ở ngã tƣ đƣờng, là nguồn nƣớc ngọt không bao giờ khô cạn cho giáo chủ và đồ chúng Nigaṇṭtha Nāṭaputta!” Ôi! Cao thƣợng thay là lời nói này! Đây là lần thứ ba, đệ tử xin đƣợc quy y với đức Tôn Sƣ cao thƣợng, giáo pháp cao thƣợng và hội chúng tỳ-khƣu tăng cao thƣợng! Biết đƣợc đức tin vững chắc ở nơi ông tƣớng quân, đức Phật thuyết một thời pháp, nói cho rõ ràng, cụ thể hơn về bố thí, trì giới; sự hạ liệt, nhiễm ô của các dục; tâm và cảnh các cõi trời; sự lợi ích cao thƣợng từng bƣớc một của sự từ bỏ, xuất ly... Theo dõi tâm và trí của vị tƣớng quân - đức Phật biết ông ta đã sẵn sàng; nghĩa là nhu nhuyến, mềm mỏng dễ uốn nắn; có sự tĩnh lặng, hƣớng thƣợng; các chƣớng ngại còn rất nhẹ - nên ngài đã giảng pháp cao hơn, thù thắng hơn. 336 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Đức Phật tuần tự phơi bày về những sự thật về khổ, nguyên nhân sanh khởi các khổ, sự diệt khổ và con đƣờng, đạo lộ đến nơi giải thoát, chân phúc và bất tử. Cũng giống nhƣ tấm vải sạch chƣa bị vết nhơ có thể nhuộm màu dễ dàng – tƣơng tợ vậy, ngay giây khắc ấy, tại chỗ ngồi ấy, pháp nhãn thanh tịnh không nhiễm trần cấu đã sanh khởi đến tƣớng quân Sīha. Mọi hoài nghi tiêu tan, ông đã thấy hiểu pháp, thấy pháp, thấm nhuần bởi pháp – đã đi vào dòng, đã đắc quả Tu-đà-hoàn! Tƣớng quân Sīha chảy nƣớc mắt, ông hoan hỷ quá, quỳ mọp ôm chân bụi của đức Đạo Sƣ không nói nên lời. Đức Phật, sau đó, cho ông thọ trì quy giới và im lặng nhận lời buổi thọ trai tại nhà ông vào ngày mai. Ngài cũng không quên dặn bảo tƣớng quân Sīha điều quan trọng: - Bây giờ ông đã là đệ tử của Nhƣ Lai, sống trong giáo pháp thanh tịnh và cao thƣợng – thì ông phải biểu lộ cho kỳ đƣợc đức hạnh thanh tịnh và cao thƣợng ấy: Vẫn cứ làm căn nhà mẹ và nguồn nƣớc ngọt cho giáo chủ và đồ chúng Nigaṇṭha Nāṭaputta đấy nhé! Trở về nhà rồi mà lòng còn bổi hổi, bồi hồi – vì suốt cuộc đời, chƣa có khi nào mà ông tƣớng quân có đƣợc niềm vui nhẹ nhàng, siêu thoát nhƣ hôm nay! Cái hỷ lạc thanh tịnh này nó cứ bập bùng, cứ âm ỉ, cứ reo ca mãi... nhƣ chim vui đầu cành, nhƣ giọt nắng trong lành buổi tinh sƣơng, nhƣ đám mây trắng nhẹ nhàng lƣớt qua, lƣớt qua... Nghĩ đến buổi cúng dƣờng ngày mai, ông cho gọi ngƣời quản gia đến để chỉ việc. Ông nói đại lƣợc rằng, ta sẽ có cuộc cúng dƣờng lớn đến đức Tôn Sƣ của ta cùng hội chúng tỳ-khƣu năm trăm vị. Hãy triệu tập gia nhân và ngƣời làm công để làm các căn lều vải, bàn ghế cao thấp, các chỗ ngồi có tọa cụ, có lót thảm để tới lui và thảm chùi chân. Đây đó phải có những ghè nƣớc, những khăn chùi chân, khăn rửa tay có tẩm hƣơng. Điểm xuyết chỗ này chỗ kia là tất thảy Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 337
mọi loại hoa nhiều hƣơng sắc kiếm tìm đƣợc. Nấu ăn trai soạn phải đầy đủ thƣợng vị loại cứng, loại mềm, bánh trái gì đó ngon thơm, bổ béo và ngọt ngào nhất. Phải nhớ, ngày mai chính là ngày kỷ niệm mà ta đƣợc sinh ra trong giáo pháp của đức Tôn Sƣ đấy! Vậy phải làm sao cho trọng thể, tốn kém tiền bạc đừng có để mắt tới! Ông còn nhớ bữa cúng dƣờng thọ trai của kỹ nữ Ambapālī không, hở? Cứ nhớ chuyện ấy mà làm! Ngƣời quản gia tài giỏi và mau mắn nhận lãnh trách nhiệm; nhƣng lại hỏi: - Chúng ta có sẵn hằng trăm chú gà vịt đang tơ, cũng có mấy chú nai, dê, cừu đang tơ – nhƣng có cần mua thêm những con thú đặc biệt nhƣ bê sữa, nhƣ gà rừng, nhƣ bồ câu non... để giết thịt cho cao sang, cho tăng thêm chất, tăng thêm hƣơng vị không, hở chủ? Tƣớng quân Sīha chợt mỉm cƣời, nhẹ nhàng vỗ vai vị quản gia trung tín: - Này, ông bạn già! Bây giờ ta không còn là con ngƣời cũ nữa. Rồi tất cả vật nuôi kia ta sẽ thả hết, ta sẽ cho đi hết... Ông nên nhớ rằng, từ rày về sau, thức ăn trong nhà, trong trang trại phải là những con vật đã chết rồi. Ngày mai là thế mà sau này cũng thế! Tấm lòng của ta, ngôi nhà của ta phải biết che chở, biết bao dung và biết quý trọng sự sống của muôn loài! Ngƣời quản gia trố mắt. Đúng là phép lạ! Cái ông Thế Tôn kia quả là trổ tài ảo thuật thật rồi, trong thời gian ngắn ngủi - chỉ chừng bóng mấy con ngựa chạy - mà có thể biến chuyển tâm tánh của một ông thủ lãnh tƣớng quân nhƣ thế, không là kỳ diệu sao? Cuộc bố thí, cúng dƣờng lớn mới qua đi nửa buổi mà dƣ luận kinh thành Vesāli đã bàn tán sôi nổi. Ngƣời quản gia về kể cho tƣớng quân nghe rằng:“ Rất nhiều đồ chúng của Nigaṇṭha Nāṭaputta đi từ đƣờng phố này sang đƣờng phố 338 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
khác, từ ngõ lớn này sang ngõ nhỏ khác; chúng quơ tay kêu réo, la hét đến khản giọng nhƣ sau: Hôm qua, tƣớng quân Sīha đã giết những con thú lớn, thú nhỏ - làm bữa trai phạn để đãi đằng cho sa-môn Gotama cùng đệ tử của ông ta. Sa- môn Gotama tuy biết đƣợc điều ấy nhƣng vẫn thọ dụng nhƣ thƣờng. Thế rõ, giáo pháp ấy là tà mạng, bất chánh. Ngƣời cố ý giết thịt và kẻ cố ý ăn thịt đều chịu chung một sát nghiệp nhƣ nhau!” Tƣớng quân Sīha nghe xong, im lặng một lát rồi trầm tĩnh hỏi ngƣời quản gia: - Ví nhƣ ta trả lời thì phải trả lời làm sao với sự đặt điều rỗng không ấy? - Thƣa chủ! Con đã đƣợc ngắm nhìn đức Thế Tôn và hội chúng tỳ-khƣu. Con đã thấy phong thái, cử chỉ và tƣ cách của họ lúc đi đứng, lúc nhận vật thực cũng nhƣ khi thọ dụng, vo tròn từng vắt cơm nhỏ, rất cẩn trọng và rất tri túc. Thật khác xa một trời một vực với giáo chủ và giáo chúng Nigaṇṭha Nāṭaputta trƣớc đây. Con lại đƣợc nghe pháp nữa. Thật là mát mẻ và hoan hỷ cái lỗ tai. Bữa trai phạn lại tự tay con làm theo lệnh của chủ. Vậy thì những lời mà giáo chúng kia cố ý vu cáo, phỉ báng đức Phật, cố ý vu cáo, phỉ báng đức Pháp, cố ý vu cáo, phỉ báng đức Tăng – thì rõ là chúng không tự lƣợng sức mình, đã phí công, đã láo khoét một cách vô ích... chẳng thể nào làm tổn hại uy tín của giáo hội chơn chánh đƣợc. - Đúng lắm, này ông quản gia! Từ rày cho đến trọn đời, một con sâu, một cái kiến – ta cũng không giết hại. Mà cho dù có bị uy hiếp đến tính mạng, ta cũng không tƣớc đoạt sự sống của loài hữu tình đâu, ngƣơi nên nhớ nhƣ vậy! Đấy đúng là sự thật trong tâm của vị thánh đệ tử. Riêng đức Phật, sau mùa an cƣ tại Vesāli năm ấy, thấy các cơ sở tu học của tăng ni đều đƣợc phát triển tốt đẹp, ngài và một số hội chúng chuẩn bị lên đƣờng trở lại Rājagaha. Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 339
Khi đức Phật sắp rời chân đi thì đột ngột, kỹ nữ Ambapālī dẫn đến một cậu trai trẻ, tên là Vimala-Koṇḍañña - xin ngài cho chàng xuất gia. Bà tình thật không giấu giếm gì, kể rằng, đấy là đứa con riêng của bà với đức vua Sineya Bimbisāra. Thanh niên Vimala-Koṇḍañña cũng yêu thích đời sống phạm hạnh nên việc ấy đƣợc diễn tiến sau đó. Suốt trong nhiều tháng, khi thì đức Phật ở tại Trúc Lâm tịnh xá, lúc thì du hành hóa độ khắp các vùng, lên tận Pāṭaligāma. Gần mùa mƣa, ngài đi dần về vùng giáp ranh Māgadha, tận phía đông, rồi an cƣ tại chùa núi Maṅkulapabbata, gần Allahabad.
340 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
MÙA AN CƢ THỨ SÁU (Năm 582 trƣớc TL)