Thư Viện Hoa Sen chuyển qua định dạng sách Ebook PDF từ nguyên bản ngày 21/2/2014
MINH ĐỨC TRIỀU TÂM ẢNH
2 (Tái bản lần thứ nhất)
NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Lời giới thiệu
Cuộc đời đức Phật là nguồn cảm hứng bất tận cho nhiều sử gia, triết gia, học giả, nhà văn, nhà thơ, nhà khảo cổ, nhạc sĩ, họa sĩ, những nhà điêu khắc, nhà viết kịch, phim ảnh, sân khấu... Và hàng ngàn năm nay đã có vô số tác phẩm về cuộc đời đức Phật, hoặc mang tính lịch sử, khoa học hoặc phát xuất từ cảm hứng nghệ thuật, hoặc từ sự tôn kính thuần tín ngƣỡng tôn giáo, đủ thể loại, nhiều tầm cỡ, đã có ảnh hƣởng sâu xa trong tâm khảm biết bao độc giả, khán giả, khách hành hƣơng chiêm bái và những ngƣời yêu thích thƣởng ngoạn nghệ thuật. Tuy nhiên, qua văn chƣơng, thi phú, hội họa, điêu khắc… một số tác phẩm không khỏi ít nhiều nhuốm màu sắc cá tính, tình cảm, phong cách, tầm nhìn hoặc trình độ nhận thức chủ quan của tác giả. Do đó, nhiều tác giả đã đánh tráo đức Phật lịch sử thành một nhân vật thần thoại, một đấng siêu huyền; những tác giả khác có dụng ý đánh đồng cuộc đời đức Phật với những hoạt động đầy chủ quan của mình, hầu phô trƣơng bản ngã hay đề cao uy tín cá nhân, đã không ngần ngại biến đức Phật thành một con ngƣời tầm thƣờng, dung tục. Và tệ hại nhất là không ít tác giả ngoại đạo có âm mƣu phá hoại Phật giáo, đã khéo léo tôn vinh đức Phật lên tận mây xanh, nhƣng thực ra là để xuyên tạc sự thật, đánh lừa quần chúng.
Thấy rõ điều nguy hại này, Sƣ Giới Đức (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) đã kiên nhẫn đọc rất nhiều tác phẩm, cùng những sử liệu đáng tin cậy để tìm tòi, tra cứu, đối chiếu, xác minh sự thật qua những chứng cứ di tích lịch sử, với tâm nguyện cống hiến một tác phẩm vừa giàu tính văn chƣơng nghệ thuật vừa đầy đủ những chi tiết khách quan và trung thực nhất về cuộc đời đức Phật. Với lối văn kể truyện, tất nhiên phải có nhiều đoạn văn chƣơng hƣ cấu, chỉ cốt để chuyển mạch, để làm cho câu chuyện càng thêm thi vị, hấp dẫn, đồng thời làm rõ bối cảnh của những sự kiện lịch sử mà vẫn không làm mất đi ý nghĩa sâu xa, mầu nhiệm của những pháp thoại đƣợc trình tự trích dẫn một cách trung thực, đúng lúc và đúng chỗ. Tôi trân trọng giới thiệu tác phẩm “Một cuộc đời, một vầng nhật nguyệt” đến quý bạn đọc để chúng ta cùng chia sẻ với tác giả lòng kính ngƣỡng sâu xa một bậc giác ngộ đầy trí tuệ và vị tha nhân ái, một con ngƣời lịch sử nhƣng siêu việt và sáng ngời nhƣ một vầng nhật nguyệt. Trân trọng.
Tổ Đình Bửu Long, ngày 20-4-2008
Hòa thƣợng Viên Minh
Phó Ban Thiền Học
Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam
Về Thăm Lại Đức Vua Seniya Bimbisāra
Sau khi sinh hoạt của hội chúng đã tạm thời đi vào quy củ, nền nếp; đức Phật thấy thời tiết có nắng nhẹ, trời không lạnh lắm, thuận lợi cho việc du hành nên quyết định rời Gayāsīsa, đến kinh đô Rājagaha, đƣờng xa chừng sáu do- tuần. Thấy đoàn sa-môn quá đông, khó khăn cho việc khất thực, đức Phật gợi ý với ba anh em Kassapa cho chúng đệ tử phân thành từng nhóm, mỗi nhóm chừng vài ba mƣơi ngƣời để đi độ thực rải rác các thôn làng. Vì đều là các bậc thánh nhân, ai cũng tỉnh giác, chánh niệm nên việc đến, việc đi, tá túc qua đêm chỗ này, chỗ kia đều sạch sẽ, tƣơm tất, không làm phiền đến ai, không làm tổn hại đến cả gốc cây ngọn cỏ. Tuy nhiên, đến ngày thứ năm, lúc gặp nhau tại một thung lũng, cách kinh thành chừng một do tuần, đức Phật còn giáo giới thêm rằng: - Nầy các thầy tỳ-khƣu! Chúng ta sắp đi vào kinh đô của một vƣơng quốc giàu mạnh. Giáo pháp mà Nhƣ Lai đã chứng ngộ và tuyên thuyết các thầy đã thấu hiểu, đã chứng nghiệm; và bây giờ, giáo pháp ấy đang và sẽ bắt đầu đi vào cuộc đời, đi vào lòng ngƣời. Nhân dân kinh thành Rājagaha và đức vua Seniya Bimbisāra cảm nhận về giáo pháp ấy nhƣ
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 7
thế nào là tùy thuộc vào các thầy, tùy thuộc vào ngôn ngữ, khẩu giáo, tùy thuộc vào uy nghi, cốt cách, phong thái của các thầy! Nhƣ Lai nói ít nhƣng các thầy sẽ hiểu nhiều! Hãy trân trọng! Thế rồi, các nhóm tuần tự lên đƣờng. Họ thâm hiểu lời dạy của đức Thế Tôn. Tôn giả Uruvelā-Kassapa có kiến thức khá thấu đáo về tình hình địa lý cũng nhƣ tình hình xã hội kinh thành Rājagaha, đã bàn với hai em và các đệ tử trƣởng là nên tụ họp ở khu Rừng Kè có đền thờ Suppatittha cho đức Phật nghỉ ngơi tại phía tây nam kinh thành; là nơi rộng rãi, mát mẻ, không gần mà cũng không xa thành phố, ban đêm và ban ngày đều không bị sự ồn ào quấy nhiễu. Hôm sau, cả kinh thành nhƣ bừng sáng lên, và xôn xao bàn tán về một ngàn vị khất sĩ áo vàng trang nghiêm, thanh tịnh đi qua cửa mọi nhà không phân biệt giai cấp, quý tiện, giàu nghèo. Khi nhận đƣợc chút ít vật thực, họ chỉ mỉm cƣời rất kín đáo rồi đọc nhỏ một lời kinh phúc chúc, không gật đầu và cũng chẳng cảm ơn ai cả! Họ cũng không nhận vàng, bạc, chỉ thọ những vật nấu chín... Thế rồi, đức vua Seniya Bimbisāra đƣợc các quan trình tấu rằng: “Sa-môn Gotama, nam tử dòng Sākya, sau sáu năm khổ hạnh, bây giờ tự xƣng mình là Phật, là bậc Chánh Đẳng Giác hiện lãnh đạo một giáo đoàn có cả ngàn khất sĩ áo vàng đang tràn ngập kinh đô Rājagaha!” Nghe tin, đức vua Seniya Bimbisāra chợt nghe một niềm vui lạ lùng bừng bừng trong huyết quản; và ông biết ngay đấy là ai! “ Đúng rồi! Đức vua nghĩ - Chỉ có ngƣời ấy, vị ấy, chàng trai anh tuấn, đẹp đẽ, quý phái ấy, sau nhiều năm lang thang tầm đạo, bây giờ đã chứng đạt đƣợc cái gì đó rất tối thƣợng, hiện đang đến kinh thành của ta đúng nhƣ lời hứa thuở trƣớc!” Tức tốc, đức vua tụ họp ngay một số quan đại thần kỳ lão thân tín, hằng trăm bà-la-môn và nhân sĩ trí thức uyên bác, các gia chủ danh gia vọng tộc cùng với đông đảo tùy tùng, vệ binh... rầm rộ lên xe ngựa đến khu 8 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Rừng Kè để thăm viếng cố nhân! Tại chỗ phải lẽ, đức vua cho xe ngựa dừng lại rồi cùng với tùy tùng đi bộ vào, là thái độ kính trọng cần thiết, đã trở thành mỹ tục của quốc độ khi đức vua đi đến tham yết một vị đạo sƣ, một bậc giáo chủ uy danh! Biết tin đức vua đến, một ngƣời đƣợc xem là bạn cũ, một nhân vật quan trọng cho sự phát triển của giáo pháp sau này, đức Phật đã chuẩn bị sự đón tiếp: Một ngàn lẻ hai vị tỳ-khƣu tự động ngồi trang nghiêm, lặng lẽ thành nhiều vòng bán nguyệt trên một khu đất rộng, còn đích thân ngài cùng với tôn giả Uruvelā- Kassapa đi bộ ra bìa rừng. Khi thấy đức Phật và tôn giả Uruvelā-Kassapa đi gần đến nơi, đức vua đã nhận ra ngay ngài cùng một vị sa-môn già lão, đạo mạo khả kính; nhƣng lại chợt đâm ra hồ nghi, chẳng rõ ai là ngƣời lãnh đạo giáo đoàn? Các quan đại thần và rất đông nhân sĩ trí thức đã nhận ra vị giáo chủ thờ thần lửa nổi tiếng bấy lâu nay bây giờ đã đổi phục sức, tƣớng mạo; chắc vị trƣởng lão này là thầy của vị sa-môn trẻ trung kia! Nhờ tha tâm thông, đức Phật đọc đƣợc sự suy nghĩ của đức vua và tùy tùng nên ngài quay sang hỏi tôn giả Uruvelā- Kassapa: - Nầy hiền giả Uruvelā-Kassapa! Trƣớc đây ông là giáo chủ thờ thần lửa, nay vì lý do gì mà ông lại từ bỏ sự thờ cúng ấy? Biết đƣợc dụng ý câu hỏi của đức Phật và cũng muốn giải tan sự nghi ngờ của mọi ngƣời, tôn giả Uruvelā-Kassapa chấp tay cung kính trả lời: - Bạch đức Thế Tôn! Tất cả mọi loại tế đàn đều vô ích và phù phiếm! Tất cả mọi loại tế đàn đều đƣa đến dục lạc và phiền não chứ không thể đƣa đến an vui và thanh tịnh! Vì biết rõ, thấy rõ nhƣ vậy nên đệ tử đã từ bỏ việc tế thần lửa! - Vậy sau khi từ bỏ các loại tế đàn, ông tìm kiếm an vui Minh Đức Triều Tâm Ảnh 9
và thanh tịnh ở đâu? - Chính là nhờ vào giáo pháp của đức Thế Tôn! Chính nhờ giáo pháp bất tử ấy mà đệ tử đã thoát ly tất cả mọi chấp thủ ở bên trong hay bên ngoài, ở nhân giới cũng nhƣ thiên giới. Hiện giờ, tâm trí đệ tử đã đạt đƣợc sự an vui và thanh tịnh của Niết-bàn! Nói nhƣ thế xong, tôn giả Uruvelā-Kassapa quỳ xuống và đảnh lễ ba lần sát chân đức Phật rồi tuyên bố ba lần: “Đức Thế Tôn là đạo sƣ của con! Con là đệ tử của ngài!” Dƣờng nhƣ thấy vậy cũng chƣa đủ để tuyên dƣơng về đức Phật và đức Pháp; tôn giả còn hiển lộng thần thông, bay lên hƣ không cao một tầm cây thốt nốt rồi trở xuống quỳ lạy y chỗ cũ; lần thứ hai bay lên hƣ không cao hai tầm cây thốt nốt... đến lần thứ bảy cao bảy tầm cây thốt nốt đều đƣợc lặp lại nhƣ vậy... Cách đảnh lễ ngoạn mục và sự quy ngƣỡng vô cùng tôn kính của tôn giả Uruvelā-Kassapa đối với đức Phật - không những xóa tan mọi nghi ngờ, không những xác định vị trí lãnh đạo tinh thần tối thắng của đức Phật - mà còn tạo một ấn tƣợng sâu đậm trong tâm trí của đức vua và tùy tùng: Cái vị đƣợc gọi là Phật ấy phải là ngƣời có trí tuệ và uy đức nhƣ thế nào; cái giáo pháp mà vị ấy chứng ngộ là giáo pháp ra sao mà làm cho vị tôn túc trƣởng lão kia, là giáo chủ có địa vị lớn, có danh vọng lớn phải thần phục, quy phục và quỳ lạy nhƣ thế? Bây giờ mọi cặp mắt đều đổ dồn về phía đức Phật. Họ thầm lặng chiêm ngƣỡng. Họ giữ gìn sự yên lặng trong mỗi bƣớc chân đi. Khi vào đến nơi, giữa Rừng Kè, nhìn cả ngàn vị sa-môn nhƣ một rừng đại định, họ cảm nhận một uy lực vô hình bắt họ phải thu thúc, giữ gìn thân khẩu ý! Đức Phật mời đức vua và tùy tùng ngồi vào những nơi phải lẽ, rồi ngài chậm rãi, đoan nghi ngồi xuống trên chỗ ngồi đã đƣợc soạn sẵn. Ba tôn giả Kassapa ngồi hầu sau 10 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
lƣng nhƣ ba trƣởng lão hộ pháp! Đức Phật nói vài lời thăm hỏi sức khỏe của đức vua, cảm kích sự viếng thăm của đức vua và quần thần, sau đó giới thiệu ba anh em tôn giả Kassapa cùng một ngàn đồ chúng của họ, bây giờ đều là bậc thánh nhân vô lậu đang ở trong giáo pháp của ngài! Đức vua Seniya Bimbisāra nhƣ chìm ngợp trong không gian tịnh định, bây giờ mới tỉnh lại, nói lời tri ân đức Phật đã nhớ lời hứa xƣa đến thăm quốc độ của ông; và cả kinh thành này sẽ cung nghinh đức Phật và giáo đoàn nhƣ đón tiếp những bậc quốc khách! Đức vua cũng không quên giới thiệu các vị lão thần, các quan đại thần, các nhân sĩ trí thức đều là thành phần chủ chốt, cốt cán, quan trọng đang phụ tá, tham mƣu triều chính về mọi lãnh vực tƣơng thuộc cho ông. Và cuối cùng, đức vua có ƣớc nguyện rằng, giáo pháp mà đức Phật đã chứng ngộ sẽ đem đến sự hạnh phúc và an vui cho chúng sanh, cho nhiều ngƣời trong quốc độ xinh đẹp nầy... Biết là thời khắc phải lẽ, đức Phật thuyết một thời pháp, ngài nói về những pháp tuần tự (thuận thứ). Đầu tiên, ngài nói về những tạo tác sai lầm từ thân khẩu ý sẽ đƣa đến những quả báo đau khổ nhƣ thế nào. Ngài hƣớng dẫn một đời sống trong sáng và lành mạnh bằng cách giữ gìn thân khẩu ý qua những giới điều cần phải thọ trì, những phƣơng pháp định tâm cần phải tu tập. Hạnh phúc và an vui ở cõi ngƣời đƣợc quyết định bởi sự chu toàn các bổn phận tại thế. Ai cũng phải có những nghĩa vụ cần phải hoàn thành, những trách nhiệm liên đới cần phải gánh vác. Về vua tôi, cha con, chồng vợ, thân bằng quyến thuộc, bạn hữu, làng xóm, quốc độ... đều có những khu xử phải lẽ, nhất định của đạo làm ngƣời. Phải biết tin tƣởng vào các giá trị tinh thần thiêng liêng, vào Nhƣ Lai, giáo pháp của Nhƣ Lai cùng tăng đoàn thánh hạnh của Nhƣ Lai (tín); phải sống đời có giới hạnh (giới), phải biết nghe những điều hay, lẽ phải, nhất là biết Minh Đức Triều Tâm Ảnh 11
học hỏi giáo pháp của đạo giác ngộ nơi các bậc sa-môn chân chính (văn); phải biết cung kính, cúng dƣờng Tam Bảo; tế độ, giúp đỡ những kẻ đói nghèo, hoạn nạn, tai ƣơng, hoàn cảnh bất hạnh (thí); phải có trí tuệ biết lánh xa điều ác, làm các việc lành; phải thƣờng trực sáng suốt và tỉnh thức trên lộ trình hƣớng thiện và hƣớng thƣợng (tuệ)... Đức Phật còn nói khá nhiều về bản chất của cuộc đời nhƣ những sự thật phổ quát cần phải đƣợc thấy đúng, hiểu đúng. Dukkha chính là sự thật phổ quát ấy! Đừng vì dục lạc, sân si và tham vọng mù quáng mà đánh mất những tỉnh niệm, giác niệm hằng ngày! Đấy là sự sai lầm. Và chính sự sai lầm này làm cho dukkha chồng chất lên dukkha mà tạo nên khổ đau vô cùng tận. Đạo của Nhƣ Lai là đạo tỉnh thức, đạo giác ngộ - nên đạo ấy cần phải đƣợc thức tri, liễu tri, giác tri, minh tri tất thảy nguyên nhân của dukkha để tìm cách làm cho yên lặng chúng, chấm dứt chúng, đoạn diệt chúng! Tất cả nỗi khổ của trần gian, đời này và đời kia đều do con ngƣời tạo tác, tạo tác bởi sai lầm thì chính con ngƣời phải tìm cách xử lý, giải quyết lấy bằng sự đúng đắn của thân khẩu ý để điều chỉnh nó, hoàn thiện nó; không có vị thần linh, thƣợng đế nào xen dự vào đấy cả. Thấy đúng đƣa đến suy nghĩ đúng, hành động đúng! Và đạo lộ ấy, Bát chánh đạo, Nhƣ Lai đã tìm ra, đã chứng ngộ; và giáo đoàn của Nhƣ Lai cũng đang trên con đƣờng ấy mà tìm thấy niềm hạnh phúc siêu thế... Tuy nhiên, hạnh phúc siêu thế ấy không ở đâu xa, không ở ngoài trái đất, không ở trên hƣ vô! Đừng đi ra ngoài thế gian, mà cũng đừng tìm kiếm lông rùa, sừng thỏ! Nó ở đây và bây giờ, nơi Nhƣ Lai và ở nơi hội chúng của Nhƣ Lai, đang ở đây, truớc mặt chƣ vị! Nó nhƣ mặt trời lên thì bóng đêm tự lui! Nó nhƣ ánh nắng dọi đến thì mù sƣơng tan! Nó nhƣ mây vẹt thì trăng tỏ! Nó nhƣ mắt lành thì hoa đốm hết! Minh nhiên! Tự nhiên! Rỗng lặng! Chẳng có cái gì bớt mà cũng chẳng có cái gì thêm! Chỉ cần chúng ta thấy đúng nhƣ chân lý và sống 12 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
đúng nhƣ chân lý trong từng bƣớc đi, trong từng hơi thở, trong từng khởi niệm - thì chúng ta đã tự giải quyết đƣợc bài toán sinh tử trần ai, luân hồi khổ đau muôn vạn kiếp... Từng lời, từng chữ của đức Thế Tôn nhƣ thấm vào tâm trí và tim gan của hội chúng. Đức vua Seniya Bimbisāra càng nghe thì trí càng bừng sáng, tâm càng rộng mở. Sự điều chỉnh bản thân đã có câu trả lời. Sự hạnh phúc và an vui cho mọi ngƣời đã có lời giải. Lộ trình hƣớng thiện và hƣớng thƣợng đã chợt trở nên thênh thang trƣớc tầm mắt. Sung sƣớng quá, đức vua quỳ xuống, năm vóc sát đất, đảnh lễ đôi chân trần có một ngàn căm bánh xe của đức Thế Tôn: - Bạch đức Thế Tôn! Thuở trƣớc, hồi còn là một tiểu vƣơng tử, đệ tử có năm điều nguyện ƣớc. Ƣớc nguyện thứ nhất là đƣợc kế vị ngôi vua! Ƣớc nguyện thứ hai là đƣợc một vị Phật, một đức Chánh Đẳng Giác đến viếng thăm quốc độ của mình! Ƣớc nguyện thứ ba là đƣợc có duyên lành diện kiến, kính ngƣỡng, đón tiếp đức Chánh Đẳng Giác ấy! Ƣớc nguyện thứ tƣ là đƣợc đức Giác Ngộ ấy giảng dạy chánh pháp! Ƣớc nguyện thứ năm là có thể thông hiểu đƣợc giáo pháp mà vị ấy đã tuyên thuyết! Kính bạch đức Thế Tôn, mầu nhiệm làm sao, hiện nay cả năm điều nguyện ƣớc xƣa kia đều đã đƣợc thành tựu viên mãn. Ôi! Giáo pháp bất tử đã đƣợc đức Thế Tôn khéo giảng nói bằng nhiều cách khác nhau, rất là sáng tỏ, rất là thiêng liêng! Ví nhƣ Ngƣời đã dựng lên cái gì đã bị quăng ngã xuống! Ví nhƣ Ngƣời đã ân cần chỉ đƣờng cho kẻ lạc lối! Ví nhƣ Ngƣời đã đem một ngọn đèn vào nơi tối tăm để ai có mắt có thể trông thấy hình sắc mọi vật! Cũng vậy, đức Thế Tôn đã thuyết giảng chánh pháp với nhiều phƣơng tiện thiện xảo, với nhiều ví dụ, hình ảnh sống động, cụ thể, với nhiều ẩn dụ sâu nhiệm dành cho kẻ trí nghe, tức khắc đƣợc chuyển hóa! Bạch đức Thế Tôn! Nay đệ tử xin nƣơng tựa nơi đức Thế Tôn, nƣơng tựa nơi Giáo pháp, nƣơng tựa nơi Tăng đoàn thánh hạnh này! Xin Minh Đức Triều Tâm Ảnh 13
đức Thế Tôn nhận cho đệ tử đƣợc làm một cận sự nam từ nay cho đến trọn đời! Đức vua Seniya Bimbisāra vừa tác bạch xong tâm nguyện thì cả phái đoàn tùy tùng đồng quỳ xuống và đều xin đƣợc quy y, xin đƣợc làm đệ tử. Đức Phật mỉm cƣời, ngài biết là họ đã có bất động tâm, đã bƣớc chân vào đạo lộ an vui (Nhập lƣu) nên bảo tôn giả Uruvelā-Kassapa hƣớng dẫn cho nhà vua, quần thần và tùy tùng đọc ba lần tam quy. Lời phát nguyện đồng tâm, đồng trí của mấy trăm ngƣời nhƣ rúng động cả rừng cây, vang vang giữa hƣ không! Sau đó, nhà vua thỉnh cầu đức Phật và tăng chúng quang lâm đến thọ trai ở hoàng cung vào ngày hôm sau. Đức Phật nhận lời bằng cách im lặng. Sáng ngày, lúc bình minh rạng, với y bát trang nghiêm, đức Phật dẫn đầu, sau lƣng là ba anh em tôn giả Kassapa cùng một ngàn vị tỳ-khƣu lậu hoặc đã tận từ từ, chậm rãi bộ hành hƣớng đến hoàng cung của đức vua Seniya Bimbisāra. Vì là đi hàng một nên đoàn sa-môn nhƣ một con rồng vàng khổng lồ uốn lƣợn dài cả một phần mƣời do-tuần. Các thôn làng ngoại ô vừa khuất sau lƣng, qua khỏi cổng thành nam thì đƣờng phố đã hiện ra. Có lẽ sự nghinh đón đức Phật và giáo đoàn sa-môn của đức vua tối cao đã đƣợc thông báo từ chiều qua nên cả kinh thành nhƣ vào ngày hội lớn. Đƣờng sá đã đƣợc dọn dẹp sạch sẽ, quang đãng. Đèn treo hoa kết khắp mọi nơi. Hƣơng trầm, hƣơng chiên-đàn thơm thoảng giữa không gian. Ngƣời ngƣời chầu chực trƣớc cửa mọi nhà. Rồi chỉ trong chốc lát, hàng ngàn, hàng ngàn ngƣời lũ lƣợt từ đâu đó đổ về đông nghẹt các lối đi! Có lẽ thông tin về đức Phật có tƣớng hảo quang minh và cả ngàn vị sa-môn trang nghiêm thánh hạnh đã tràn qua tai nhân dân thủ đô nên ai ai cũng tò mò, ai ai cũng muốn chiêm ngƣỡng! Đến một ngã tƣ đƣờng, lối rẽ phải đi vào hoàng cung thì đức Phật phải dừng lại vì đoàn ngƣời đã chặn bít... 14 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Đúng lúc ấy thì một thanh niên xuất hiện. Với phục sức y mão cao sang vƣơng giả. Với dung nhan cực kỳ tuấn tú, mỹ lệ. Nhƣ một vị thiên thần. Nhƣ vua của các vì vua. Thanh niên cúi đầu nghiêm cung đảnh lễ đức Phật, cầm trên tay cây đàn Balūva nhiều dây rồi bắt đầu cất tiếng hát. Ôi! tiếng hát của chàng! Ôi! những ngón tay kỳ diệu của chàng! Âm nhạc và lời ca đâu tự cung trời thánh thót rơi xuống, đổ tràn khắp cả hƣ không! Cả rừng ngƣời bỗng yên lặng! Cả rừng ngƣời không một máy động. Cả rừng ngƣời nhƣ chìm ngập trong thanh điệu, cung bậc lạ lùng! Tất cả nhƣ mê man. Tất cả chỉ còn tiếng hát và ca từ phiếu diễu, mênh mang, vô tận... “- Hôm nay giữa đất trời thanh hƣơng tú lệ Tại kinh thành của đức vua hiền thiện, anh minh Chuẩn bị hoa hƣơng và lễ phẩm cung nghinh Đức Giác Ngộ và một ngàn sa-môn thánh chúng Đức Phật ấy có hào quang xán lạn Có ba mƣơi hai quý tƣớng và tám mƣơi vẻ đẹp Hãy hát lên, hãy tụng ca đạo lộ vô thƣợng của Ngƣời Hãy hát lên, hãy tụng ca công đức sáng ngời Trong tam giới không có ai bì đƣợc Ngƣời đã giải thoát luân hồi sinh tử Ngƣời đã lên đƣờng với chân trần, gót bụi độ sinh Ngƣời với bi mẫn, từ tâm giáo hóa chúng hữu tình...” Chàng thanh niên bƣớc đi, chậm rãi, thong dong, vô sự. Vừa đi vừa gảy đàn vừa hát. Cả rừng ngƣời chợt chuyển động. Thanh niên bƣớc sang một lối khác. Cả rừng ngƣời nhƣ bị hấp lực tự phát bị cuốn hút theo! Chàng thanh niên ấy, chính là thiên chủ Sakka hóa thân đang còn hát nữa. Chàng hát: “- Thật là duyên lành hy hữu Chúng ta mới làm đƣợc đệ tử của Ngƣời! Thật là hạnh phúc làm sao Minh Đức Triều Tâm Ảnh 15
Khi chúng ta bƣớc theo dấu chân của đức Tự Tại Bƣớc theo con đƣờng xuân thắm hoa hƣơng Bƣớc theo con đƣờng trí tuệ và tình thƣơng Vô cùng vinh quang và vô cùng chiếu diệu...” Khi đã tách đƣợc rừng ngƣời đi ra xa, khi đức Phật và Tăng chúng đã bƣớc vào cổng hoàng cung, thiên chủ Sakka mới ngƣng hát, ôm đàn biến mất, tức khắc xuất hiện ngay trƣớc mặt đức Phật, cung kính đảnh lễ ngài rồi trở về thiên giới. Đức vua Seniya Bimbisāra, hoàng hậu Videhi (Kosaladevi, em vua Kosala), quý phi Khemā, hoàng tử Ajātasattu (A-xà-thế) và cả hằng ngàn quần thần, nhân sĩ... đồng đi chân đất một cách trân trọng ra tận ngọ môn để cung nghinh đức Phật và giáo đoàn. Cuộc đón tiếp cực kỳ trân trọng đƣợc thiết trí tại điện chầu rộng thênh thang. Toàn bộ mặt bằng sân đá đều đƣợc lót thảm nhung đỏ viền kim tuyến. Chỗ ngồi đều đƣợc sắp đặt dƣới những căn lều vải, gấm vóc, lụa là màu sắc rực rỡ. Đèn, cờ, phƣớn đủ loại mắc võng, giăng hàng đầy khắp hoa viên, các lối đi. Những thảm hoa, những chậu hoa, những cây hoa chỉ trong một đêm mà đƣợc quy tụ về, trần thiết để đón tiếp bậc Vô Thƣợng. Bảo tọa của đức Tôn Sƣ đƣợc tôn trí ở điểm trung ƣơng, ba bảo tọa của ba tôn giả Kassapa cạnh sau lƣng đức Phật, sau nữa là cả ngàn bảo tọa thấp hơn, mấy chục hàng kế tục dành cho một ngàn sa-môn tăng đoàn. Trƣớc mặt là sân lộ thiên dành cho những nhân vật, quan khách của hoàng cung... Đức Phật dừng lại cho ngƣời hầu dâng nƣớc rửa chân, rửa tay trong cái thau bằng vàng rồi lau sạch bằng khăn thơm. Cả một ngàn lẻ ba vị tỳ-khƣu đều đƣợc đón tiếp quý trọng nhƣ thế. Khi đức Phật và tăng chúng an tọa, nhà vua quỳ lạy ba lần rồi tác bạch lý do cuộc đặt bát cúng dƣờng, là 16 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
hạnh phúc của đức vua và hoàng gia, hạnh phúc cho quần thần và nhân dân cả nƣớc. Quốc độ Māgadha giàu mạnh, tài sản lúa gạo sung túc, đời sống nhân dân no đủ... nhƣng muốn có đƣợc hạnh phúc an vui thì phải biết sống theo chánh pháp, nƣơng tựa vào chánh pháp. Vậy xin đức Thế Tôn và tăng chúng hoan hỷ chứng minh cho lòng thành của chúng đệ tử... Sau lời thƣa trình xong, tự thân đức vua bƣng mâm vật thực trong cái khay bằng ngọc, sớt thức ăn loại cứng loại mềm thƣợng vị vào bát cho đức Tôn Sƣ. Hoàng hậu, quý phi, các vị công nƣơng, hoàng thân quốc thích, cung nga thể nữ, tỳ nữ, ngƣời hầu... lần lƣợt bƣng những mâm vàng, mâm bạc vật thực dâng cúng đến chƣ vị tỳ-khƣu tăng. Đức Phật và tăng chúng đọc lời kinh ngắn có ý nghĩa quán tƣởng và phúc chúc sau đó thọ thực trong lặng lẽ. Đức vua, hoàng gia, bá quan triều thần... ai cũng có phần của mình, họ cũng đều thọ thực trong lặng lẽ. Đây là lần thứ nhất trong đời, ai cũng cảm nhận đƣợc một cái gì rất an tịnh, siêu thoát và rất thiêng liêng toát ra nơi uy lực của đức Phật và Thánh chúng. Thọ thực xong, nƣớc và tăm xỉa răng đã dùng rồi, bát đã đƣợc ngƣời hầu mang đi rửa sạch, lau chùi khô ráo, dâng trả lại; đức Phật bắt đầu cất giọng phạm âm nhƣ tiếng chuông đồng vang xa nhiếp phục cả hội chúng mấy ngàn ngƣời. Ngài chỉ nói về tam quy và ngũ giới là điều kiện căn bản, tất yếu, cần yếu để ngăn việc ác, hoàn thiện bản thân và đem thanh bình, an vui cho mọi ngƣời, mọi nhà và cho cả quốc độ. - Nầy chƣ vị thức giả! Nhƣ Lai đã từ trong truyền thống và kinh điển Vedā mà bƣớc ra, đã tự mày mò con đƣờng, đã tự lực tu tập và chứng ngộ. Hiện nay, chƣ thiên, phạm thiên trong các cõi đã tôn xƣng Nhƣ lai là vị A-la-hán, là Chánh Biến Tri, là Minh Hạnh Túc, là Thiện Thệ, là Thế Gian Giải, Minh Đức Triều Tâm Ảnh 17
là Vô thƣợng Điều Ngự Trƣợng Phu, là Thiên Nhân Sƣ, là Phật, là Thế Tôn... Những tôn xƣng, những danh xƣng ấy nhằm nói đến công hạnh và trí tuệ của chƣ Phật ba đời – là những bậc đáng cho chúng ta nƣơng tựa, quy kỉnh để hƣớng đến những giá trị tinh thần cao đẹp và thiêng liêng nhất trên đời này. Tất cả các đức Chánh Đẳng Giác đều không còn những sanh niệm trôi lăn trong vô minh, ái dục nữa (Vô Sanh). Các ngài đã phá tan tất cả mọi thứ giặc phiền não ở nội tâm cũng nhƣ ngoại giới (Sát Tặc). Những bậc nhƣ vậy thật xứng đáng cho chƣ thiên và nhân loại xƣng tán, tôn trọng, cung kính, lễ bái, cúng dƣờng (Ứng Cúng). Các vị Phật đều có cái thấy biết chơn chánh và toàn diện, giác ngộ chân lý và suốt thông tất cả (Chánh Biến Tri). Các ngài đều có trí vô thƣợng và có đức vô thƣợng nên luôn luôn minh mẫn, sáng suốt, luôn luôn có đức hạnh trong lành hoàn toàn (Minh Hạnh Túc). Lại nữa, các ngài không còn trở lại chỗ sinh tử khổ đau, đã khéo xuất ly luân hồi, các ngài ra đi mãi đến chỗ chí chân, chí mỹ, chí thiện mà không dính mắc; ra đi một cách an toàn, không chấp trƣớc, vọng cầu (Thiện Thệ). Các ngài thấy rõ con đƣờng đi đến ba cõi và đồng thời, thông suốt con đƣờng xuất ly ba cõi (Thế Gian Giải). Những đức Chánh Biến Tri đều có thân khẩu ý trọn lành, tự mình điều phục và biết cách điều phục chúng sanh. Các ngài thông suốt nhân đạo là phải tu ngũ giới, thập thiện; thông suốt thiên đạo là phải tu bố thí, trì giới, tham thiền; thông suốt giải thoát đạo là phải tu giới định tuệ (Thiên Nhân Sƣ). Đƣợc tôn xƣng là Phật vì các ngài hằng sáng suốt, tỉnh thức bất luận ngày hay đêm; các ngài giác ngộ Tứ Diệu đế rồi giảng nói cho chúng sanh (Phật).Và cuối cùng, đƣợc xem là xứng đáng đƣợc tôn vinh nhất trên thế gian (Thế Tôn). Nầy chƣ vị thức giả! Vậy một ngƣời đƣợc gọi cƣ sĩ, khi họ quy y Phật thì đâu phải quy y một vị thần nào, một vị thƣợng đế mù sƣơng bóng khói nào – mà chính họ đã tự trở 18 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
về nƣơng tựa nơi những giá trị cao đẹp có sẵn trong lòng mình, trong tâm trí mình. Nó xem nhẹ các hình thức tôn giáo tín ngƣỡng mà xem trọng sự tu tập, sự tỉnh thức, sự giác niệm trong mỗi lời nói, mỗi cử chỉ, mỗi hành động của chúng ta! Nầy chƣ vị thức giả! Quy y Pháp là gì? Trở về nƣơng tựa Pháp là gì? Pháp là chân lý, là sự thật! Chẳng lẽ nào một ngƣời cƣ sĩ lại không nƣơng tựa nơi chân lý, nơi sự thật? Và đấy cũng là chân lý, là sự thật mà Nhƣ Lai đã chứng ngộ và đang tuyên thuyết đến cho chƣ vị đây! Pháp ấy ai cũng có thể thành tựu đƣợc cả nếu đƣợc lắng nghe một cách nghiêm túc, thọ trì một cách nghiêm túc và tu tập một cách nghiêm túc. Pháp ấy cụ thể, thiết thực, hiện tiền, chƣ vị có thể thấy ngay lập tức, ngay chính nơi sự sống đang diễn ra hằng ngày. Pháp ấy không bị quy định bởi thời gian và nhân quả. Pháp ấy để dành cho trực thị, nội quán, nó ở ngay chính nơi thân tâm này mà bậc trí có thể tự mình chiêm nghiệm, nóng lạnh khắc biết...Vậy ai là ngƣời muốn đƣợc tiến hóa, muốn đƣợc thăng hoa các giá trị tinh thần cao đẹp đều phải trở về quy y nơi Pháp ấy cả... Nầy chƣ vị thức giả! Còn quy y Tăng là trở về nƣơng tựa nơi tập thể Saṅghā (Tăng-già)! Tập thể ấy không chỉ giới hạn ở số lƣợng một ngàn lẻ ba vị tỳ-khƣu sống đời phạm hạnh, lậu hoặc đã tận ở đây, sau lƣng của Nhƣ Lai! Tập thể ấy rộng lớn hơn nhiều; nó bao gồm chƣ thánh phàm tăng quá khứ, hiện tại và vị lai. Tập thể ấy gồm những ngƣời đã đắc đạo, đắc quả, đang đắc đạo đắc quả, sẽ đắc đạo, đắc quả. Và ai trong họ cũng đã, đang và sẽ hoàn thiện thân khẩu ý, sống lợi mình, lợi ngƣời; họ ngay thẳng, chính trực, sống hợp lễ nghi, khuôn phép, quy củ xứng đáng mô phạm cho đời. Và cuối cùng, họ sống đời phạm hạnh thiêng liêng, trong sạch, thánh thiện vì hạnh phúc cho chƣ thiên và loài ngƣời! Minh Đức Triều Tâm Ảnh 19
Nầy chƣ vị thức giả! Nếu giá trị Tam Bảo là nhƣ vậy thì có xứng đáng cho chƣ vị trở về quy kỉnh và nƣơng tựa hay chăng? Câu hỏi của đức Phật vừa cất lên thì hằng ngàn ngƣời nhƣ một đều đồng thanh, đồng tâm, đồng trí thốt lên “ Sādhu, sādhu - thật xứng đáng để quy y!” Đức vua Seniya Bimbisāra khuôn mặt rạng rỡ khi thấy hoàng hậu Videhi, quý phi Khemā, hai ngƣời hai bên nắm hai tay hoàng tử Ajātasattu, bảy tuổi, đi đến chỗ đức Phật, dạy cách thức cho trẻ chấp tay búp sen quỳ lạy ngài rồi hai bà cùng nghiêm cẩn quỳ lạy theo. Và khi hai bà xin đƣợc làm lễ quy y Tam Bảo thì gần bốn ngàn ngƣời ở hiện trƣờng đồng xin đƣợc quy y theo. Cả không gian hoàng triều nhƣ nứt vỡ khi họ đồng quỳ lạy rồi đọc ba lần tam quy theo sự khởi xƣớng của tôn giả Uruvelā-Kassapa... - Nầy chƣ vị thức giả! Đức Phật tiếp tục khóa giảng sau khi đã đặt để hội chúng nơi tam quy - Muốn làm một thiện nam tử, một thiện nữ nhân thì tam quy không, chƣa đủ, chƣ vị còn cần phải thọ trì ngũ giới nữa, tức là những giới điều để ngăn điều ác, phát triển những hạnh lành. Giới là gì, chƣ vị có biết không? Giới là cái hàng rào để bảo vệ thân và khẩu; nó ngăn ngừa những nói năng và hành động xấu ác để cho mình có đƣợc một đời sống tốt lành hơn, hiền thiện hơn. Giới của Nhƣ Lai và của đệ tử của Nhƣ Lai không phải là tín điều mặc khải, bắt buộc; chẳng phải áp đặt ngƣời khác phải tin, phải thực hành theo. Giới của Nhƣ Lai đƣợc tự do trong nhận thức và tự do để phát nguyện, thọ trì khi thấy nó đúng, nó hợp với lẽ phải, đúng với đạo đức, mỹ tục ở trên đời, trong tƣơng giao xã hội. Giới của Nhƣ Lai là những bài học để chiêm nghiệm, để tu trì và cuối cùng là để mà giác ngộ chứ không phải chỉ đọc tụng, thọ trì suông hoặc có tính cách nghi lễ, máy móc! 20 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Nầy chƣ vị thức giả! Giới thứ nhất, phải thọ trì điều học, là kiêng cữ, tránh xa hành động giết hại các loài hữu tình! Loài hữu tình là những chúng sanh có hơi thở, có thức tánh, có sự sống, chúng ta không nên xâm phạm, không nên giết hại! Tất cả chúng sanh bò, bay, máy, cựa dù nhỏ nhƣ muỗi mòng, kiến ruồi, lớn nhƣ chim muông, cầm thú đều ham sống, sợ chết, đều biết khổ, biết đau nhƣ tất cả chúng ta. Không lý gì mình biết quý trọng mạng sống của mình, mà mình lại đang tâm tiêu diệt, tƣớc đoạt mạng sống của chúng sanh khác. Chẳng công bằng chút nào, có phải thế không? Là đệ tử của Nhƣ Lai, là ngƣời con của đạo giác ngộ, chƣ vị phải biết tôn trọng, quý trọng sự sống của muôn loài. Không những chỉ biết sống hòa bình với muôn ngƣời mà còn phải biết sống hòa bình với muôn vật. Phải thƣơng yêu chúng, bảo vệ chúng! Và ngay cả quả đất vô tri, sông núi vô tình, không gian mây trời, thiên nhiên cỏ cây hoang dã cũng phải đƣợc đối xử phải lẽ, đừng quá thô bạo, tàn ác! Khi làm đƣợc nhƣ vậy là chƣ vị đã nuôi dƣỡng đƣợc từ tâm, đem đến sự an vui cho chúng sanh muôn loại! Và chỉ cần giữ đƣợc một giới này thôi thì quốc độ này sẽ tốt đẹp biết bao nhiêu? Nó sẽ không có chiến tranh, hận thù! Nó làm cho mọi ngƣời biết yêu thƣơng, đoàn kết, đùm bọc nhau. Các quốc gia khác giữ đƣợc giới này thì đâu còn xâm lăng, can qua, chém giết? Quân đội sẽ đƣợc giải thể để trở về làm ruộng, làm các ngành nghề khác để phát triển dựng xây đất nƣớc! Các xƣởng rèn đúc vũ khí giáo mác cung tên, các xƣởng sản xuất quân nhu, quân dụng, các nhà tù sẽ biến thành trƣờng học, bệnh xá, hoa viên để phục vụ cho an sinh xã hội! Quốc độ sẽ thanh bình an lạc nhƣ thời của các đức Chuyển luân Thánh vƣơng vậy! Nầy chƣ vị! Giới thứ hai là phải biết kiêng cữ, tránh xa hành động trộm cắp, lấy cắp của ngƣời! Vật gì dù lớn, dù nhỏ, dù có giá tri hay không có giá trị, khi ngƣời ta chƣa Minh Đức Triều Tâm Ảnh 21
cho, chƣa bằng lòng cho thì không nên lấy cắp mang về sử dụng. Bất cứ thời đại nào, xã hội nào cũng tôn trọng quyền sở hữu và quyền có tài sản của mọi ngƣời đƣợc làm ra, đƣợc tạo nên một cách chơn chánh. Tài sản nào cũng do mồ hôi, nƣớc mắt. Tài sản nào cũng nhờ thức hôm dậy sớm chăm lo công việc, nghề nghiệp. Tài sản nào cũng phải hao tâm tổn trí mới có đƣợc. Vậy thì lẽ nào, chúng ta lại bẻ khóa, nạy tủ, khoét tƣờng để lấy cắp tài sản của ngƣời khác? Ngƣời có chút liêm khiết, có chút đạo đức, hiểu một ít công bằng đều không thể làm cái việc thất đức, bất nhân ấy đƣợc. Nếu vì nghèo đói, quá túng thiếu, vợ con đau ốm, thiếu cơm cháo, thuốc thang mà trộm cắp thì ngƣời có tấm lòng đại lƣợng có thể châm chƣớc, thông cảm, khả dung; nhƣng luật pháp vẫn không tha, định luật nhân quả nghiệp báo vẫn làm việc nhƣ thƣờng! Trái lại, có những ngƣời giàu có, ăn sung mặc sƣớng, có của dƣ của để mà vẫn lƣờng gạt của ngƣời, mƣu mô thủ đoạn để ăn chặn, cƣớp giật của ngƣời; sống trên mồ hôi nƣớc mắt của kẻ đói nghèo thì tội ấy thật không thể dung tha, quả báo trả quả bất nhân ấy quả thật sẽ rất nặng nề vậy. Giới thứ hai này là một nguyên tắc đạo lý, là quyền sở hữu bình đẳng mà một bậc đƣợc gọi là thức giả phải biết tôn trọng, một ngƣời đƣợc gọi là thiện trí, hiền lƣơng phải biết thọ trì nghiêm nghiêm, cẩn cẩn. Nó nuôi dƣỡng lòng trắc ẩn, tâm bi mẫn đối với sự đau khổ mất của cải, tài sản của ngƣời khác... Nếu ai cũng giữ đƣợc giới này thì xã hội sẽ công bằng, tạo sự tin yêu và vui sống; nhà nhà không cần phải kín cổng cao tƣờng, xích khóa lớp trong, lớp ngoài; của rơi ngoài đƣờng không ai thèm lƣợm, nếu nhặt đƣợc cũng tìm cách trả về cho khổ chủ! Nầy chƣ vị, trên quả đất này đã từng có những quốc độ đƣợc thanh bình và an lạc nhƣ vậy, không phải chỉ một, hai, mà là hằng trăm, hằng ngàn... Chỉ sợ chƣ vị thiếu nhiệt tình hộ pháp, an dân mà thôi! Giới thứ ba là phải biết kiêng cữ, tránh xa hành động tà 22 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
dâm, tà hạnh, xâm phạm tiết hạnh vợ con ngƣời khác. Hôn nhân một vợ một chồng sẽ tạo đƣợc sự bình ổn, an vui và hạnh phúc gia đình! Thủy chung và đức hạnh là nét đẹp truyền thống mà chúng ta nên giữ gìn và tôn trọng. Vợ chồng đƣợc cƣới hỏi đủ lễ thì đƣợc gọi là chơn chánh. Sự lang chạ phi lễ đƣợc gọi là bất chánh. Đƣợc gọi là ngƣời trí thức trong giáo pháp của Nhƣ Lai thì chƣ vị phải biết điều tiết, chừng mực trong các mối quan hệ tình ái, vì chúng dễ đƣa đến sa đọa và phá hoại hạnh phúc của gia đình ngƣời khác. Ngay cả lời nói sàm sỡ, tục tĩu, chọc ghẹo thiếu đứng đắn cũng nên tránh. Ngay cả ăn nói hoa tình, mắt liếc mày đƣa, ƣỡn ẹo vô duyên cũng đã đánh mất sự đoan chính rồi! Giới thứ tƣ là phải biết kiêng cữ, tránh xa nói dối, nói sai với sự thật, nói không đúng với sự thật hoặc có lại nói không, không lại nói có! Ngay chính những cách đặt điều, thêm thắt, dựng đứng câu chuyện mà nói lại càng tệ hại hơn. Có trƣờng hợp nói độc ác, hung dữ hoặc vu oan vu cáo đƣa đến bất hòa, chia rẽ hoặc có thể đƣa ngƣời khác vào tội tù, tán gia bại sản thì thật là bất nhân, nghiệp báo sẽ rất nghiêm trọng. Cũng có những lời nói gây ra ngộ nhận, bất mãn, oan trái, oán thù thì cũng nên dè chừng, cẩn trọng. Là những thiện nam tử, thiện nữ nhân trong giáo pháp của Nhƣ Lai thì tất thảy những cách nói trơn nhƣ mỡ, ngọt nhƣ đƣờng, rỗng không, khách sáo, phù phiếm, cay chua, nhạt nhẽo, tục tĩu, vô duyên... đều phải đƣợc tránh xa... Giáo pháp của Nhƣ Lai là giáo pháp nhƣ thật, tôn trọng sự thật nên phải lấy nhƣ thật, sự thật làm đầu. Đƣợc nhƣ vậy chúng ta bảo vệ đƣợc sự trung tín, tạo sự tin tƣởng giữa nhau trong cộng đồng, xã hội. Giữa cuộc đời có quá nhiều sự lừa phỉnh, dối trá, vọng ngôn, vọng ngữ, ác khẩu, gạ gẫm, láo lƣờng, bất tín thì giới thứ tƣ này sẽ nhƣ một đóa hoa tƣơi thắm, hƣơng thơm tỏa ngát giữa thế gian và trong lòng ngƣời... Giới thứ năm là nên kiêng cữ, tránh xa các loại rƣợu Minh Đức Triều Tâm Ảnh 23
men, rƣợu nấu, các chất kích thích, say nghiện từ chất liệu này hay chất liệu khác. Chúng làm rối loạn thần kinh, lú lẫn tâm trí; sẽ không còn làm chủ đƣợc mình, đánh mất tƣ cách, nhân phẩm, hủy diệt tác phong đạo đức. Và khi mà đã nghiện say, sa đọa rồi thì không một hành động hung dữ, bạo tàn, xấu xa, hèn hạ, bỉ ổi nào mà không dám làm. Là nguyên nhân của nhà tan, cửa nát, vợ chồng bất hòa, đổ vỡ, phân ly; con cái bơ vơ không có nơi nƣơng tựa. Là nguyên nhân để từ đó, coi thƣờng, phạm luôn mọi giới điều khác, phá hoại nền nếp, kỷ cƣơng an sinh xã hội. Những chất say còn nguy hại hơn độc dƣợc. Độc dƣợc chỉ giết chết một ngƣời, một đời nhƣng chất say với những hậu quả của nó sẽ giết chết nhiều ngƣời, nhiều đời; và nghiệp báo đau khổ sẽ trả quả liên tục, kế tục mãi hoài nơi những cảnh giới tối tăm, thống khổ. Chúng giết chết các mầm giống lành tốt. Chúng giết chết đức tin, thiền định, trí tuệ. Chúng tạo thêm vô minh, bóng tối, địa ngục, phiền não và đau khổ cho mình, cho ngƣời, cho cuộc đời vốn đã quá nhiều bất an và bất hạnh nầy! Hỡi chƣ vị thức giả! Nhƣ vậy, ngũ giới không những để kiện toàn nhân cách, hoàn thiện bản thân, nuôi dƣỡng và phát triển những thiện pháp mà chúng còn là nền tảng an vui và hạnh phúc cho gia đình, làng xóm và quốc độ. Chúng cũng là điều kiện tất yếu để tạo nếp sống trong lành, cao đẹp cho đời sống văn hóa, văn minh trong xã hội loài ngƣời. Cuối cùng, chúng còn là nấc thang tiến bộ tinh thần trên lộ trình hƣớng đến giác ngộ, giải thoát là mục tiêu rốt ráo trong giáo pháp của Nhƣ Lai! Đức Phật thuyết xong thời pháp thì cả rừng ngƣời rùng rùng chuyển động. Họ đồng quỳ lạy, tán thán và xin đƣợc nghiêm túc thọ trì vì lợi ích tối thƣợng của Tam quy, Ngũ giới. Đức vua Seniya Bimbisāra với khuôn mặt tƣơi sáng nhƣ trăng rằm, dƣờng nhƣ đã chuẩn bị đâu đó sẵn sàng, 24 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
cùng với hai quan hầu đi hai bên bƣng khay ngọc, bình ngọc đến bên chân Phật, quỳ lạy: - Bạch đức Thế Tôn! Những lời giáo giới của đức Thế Tôn làm cho đệ tử rất an lành và hạnh phúc. Pháp bảo từ kim khẩu của đức Thế Tôn càng nghe càng minh mẫn, càng thấy rõ, biết rõ; một vị vua tốt thì nên làm cái gì và cái gì không nên làm! Từ nay, đức Thế Tôn và hình ảnh của thánh chúng, đệ tử phải đƣợc thấy hằng ngày để tự sách tấn mình; và khi nào đệ tử muốn nghe pháp để phát triển trí tuệ thì có thể đến hầu đức Thế Tôn một cách dễ dàng! Bạch đức Thế Tôn! Nhà vua lại quỳ lạy – Phía bắc thủ đô, cách đây chỉ nửa do-tuần có một khu Rừng Trúc (Veḷuvana) rất tƣơi đẹp; ở đấy rộng rãi, cây xanh mát mẻ, có suối, có hồ, nhiều thỏ, nhiều sóc, nhiều hoa thơm cỏ lạ, lại có nhiều hang động... Nơi này thuận lợi cho việc lui tới của đệ tử và triều đình, thuận lợi cho khách hành hƣơng, thƣơng mãi từ phƣơng bắc đến, phƣơng tây sang; nó lại còn yên tĩnh cả đêm lẫn ngày, khá gần kinh thành mà lại không quá xa xóm làng. Đức Phật và Tăng chúng còn thuận lợi cho việc tĩnh cƣ, lại còn thuận lợi cho việc trì bình khất thực trong kinh thành hoặc quanh các ấp tụ lạc; riêng đệ tử lúc nào nhớ Pháp, nhớ Đức Thế Tôn thì có thể đến lúc chiều tối hoặc đêm khuya lúc việc triều chính rảnh rỗi. Còn ở Rừng Kè thì xa quá. Bạch đức Thế Tôn! Đệ tử có tín tâm và lòng thành, xin dâng cúng đức Thế Tôn và Tăng chúng khu rừng Veḷuvana ấy, xin Ngƣời hoan hỷ dụng nạp vì hạnh phúc cho đệ tử, cho triều đình và cho cả vƣơng quốc Māgadha nữa! Đức Phật thọ nhận bằng cách chỉ mỉm cƣời. Đức vua Seniya Bimbisāra quỳ thẳng dậy thực hành nghi thức dâng cúng bất động sản theo phong tục. Một vị quan hầu bƣng khay ngọc hứng ở dƣới, một quan hầu trao cho vua một bình ngọc – trong đựng nƣớc thiêng Soma - để đức vua đổ nƣớc Minh Đức Triều Tâm Ảnh 25
ấy lên tay đức Phật. Ngài ôm vốc nƣớc, giữ lại một chút trên tay rồi lâm râm chú nguyện quả phƣớc hy hữu đến cho nhà vua: Các con đƣờng nƣớc này sẽ chảy tràn khắp mọi nơi mọi chỗ, chảy qua nhiều quốc độ và chảy vào lòng ngƣời, ai ai cũng đƣợc tẩm mát, no đầy, sung mãn những giọt nƣớc trong lành vi diệu của pháp bảo! Một cái gì rất là trang trọng, thiêng liêng đang diễn ra. Hằng ngàn đôi mắt chú mục vào một lễ nghi có từ ngàn xƣa, tuy đơn giản mà trang trọng đã đƣợc đức Phật và một đức minh quân thể hiện rất là trân trọng và rất sống động. Ngay giây khắc ấy, chƣ thiên, phạm thiên khắp mấy tầng trời không ngớt hoan hỷ, tán thán; quả địa cầu rung chuyển mấy lƣợt, dƣờng nhƣ cả chúng hữu tình, vô tình ấy đều cảm nhận và chứng kiến một biến cố, một sự kiện trọng đại: Giáo pháp bất tử đã đặt đƣợc nền móng đầu tiên tại một vƣơng quốc giàu mạnh, do một vị vua có niềm tin bất động, là một vị thánh cƣ sĩ sẵn sàng hộ pháp đắc lực cho sự phát triển, hoằng hóa sau này! Hôm ấy là vào một ngày đầu tháng năm, năm năm trăm tám mƣơi sáu trƣớc Tây lịch, chừng vài tháng nữa là đến mùa mƣa, đức Phật và một ngàn lẻ ba vị tỳ-khƣu sa-môn đoàn đã có một cơ sở, một căn cứ địa lý tƣởng tại Veḷuvana để tuyên dƣơng giáo pháp.
26 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt