Hôm ấy, do chữ hiếu đã tạm thời khuây khỏa, do mụn ghẻ ngứa ngáy không còn nữa nên đức vua Ajātasattu thấy thân tâm thƣ thái vô cùng. Tại ngự viên, ông ngồi yên, lặng lẽ thọ hƣởng một niềm an lạc nhẹ nhàng ít có trong đời. Đêm nay là đêm trăng thanh, gió mát, đúng tháng Hoa Súng (Komudi) nên trời đất êm dịu lạ thƣờng. Ông chợt nghĩ đến đức Phật và giáo pháp của ngài. Không biết pháp và luật ấy có sự nhiệm mầu nào mà “hóa sanh” đƣợc hai vị đế vƣơng Pāsenadi và Bimbisāra quy đầu, phục thiện, cung kính hết mực mà chăm lo cho Tam Bảo cũng hết mực. Cả hai vị đại hoàng hậu Mallikā và Videhi, mẹ ta, cũng thế! Cả cái ông thần y cũng đƣợc hóa sanh từ “cái lò” ấy nữa! Vậy thì chỉ có đức Thế Tôn và giáo pháp của ngài là đáng nói; còn trên thế gian này, các giáo phái chủ, giáo phái sƣ, ai kiến thức cũng hủ lậu, nông cạn, phù phiếm... đến đáng tức cƣời, đáng giận! Lát sau, một số đại thần thân tín cũng đến vƣờn ngự để uống rƣợu bổ và thƣởng trăng cùng đức vua, ông ƣớm hỏi: - Xem nào, tại kinh đô Rājagaha này, vị giáo chủ nào đáng để cho ta đi đến để chiêm bái, cúng dƣờng và nghe pháp, các vị có biết không?t
270 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
- Tâu đại vƣơng! Một vị nói - Có Pūraṇa Kassapa là vị hội chủ, là vị giáo trƣởng, là vị sƣ trƣởng giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng; là khai tổ giáo phái, đƣợc quần chúng tôn sùng, dồi dào kinh nghiệm, xuất gia đã lâu năm, đã đến tuổi trƣởng thƣợng. Mong đại vƣơng đến chiêm bái Pūraṇa Kassapa này. Chiêm bái vị ấy có thể khiến tâm đại vƣơng đƣợc tịnh tín.(1) Do đức vua đã biết về cái vị giáo chủ ấy nên ông không nói gì, vị quan khác lại giới thiệu Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambalī... Khi đức vua cũng im lặng thì lần lƣợt các vị giáo chủ khác nhƣ Pakudha Kaccāyana, Nigaṇṭha Nātaputta, Sañjaya Belaṭṭhiputta lại đƣợc nêu danh nhƣng ông cũng không trả lời. Thấy thần y Jīvaka ngồi ở đằng xa, có vẻ cô độc, đức vua cất tiếng hỏi: - Còn ông, Jīvaka, sao lại yên lặng nhƣ vậy? - Tâu đại vƣơng! Hiện tại, ở vƣờn xoài của hạ thần, có đức Thế Tôn và một ngàn hai trăm vị tỳ-khƣu đang tịnh cƣ. Đấy mới chính thực là vị đại sƣ vƣơng trên đời này. Đấy mới chính thực là bậc toàn thiện trên đời này. Đấy mới chính thực là bậc đại giác trên đời này. Đấy mới chính thực là bậc thầy của chƣ thiên và nhân loại. Đấy mới chính thực là ngƣời đáng để cho đại vƣơng đi đến để chiêm bái, cúng dƣờng và nghe pháp! Sau khi nghe pháp rồi, chắc hẳn đại vƣơng sẽ sanh tâm tịnh tín! Thấy Jīvaka nói đúng ý mình, đức vua hồ hởi bảo quan hầu sai lính cho thắng con vƣơng tƣợng, cùng một số quan lại, thị nữ, tùy tùng cầm đuốc sáng trƣng, lên voi và ngựa khởi hành. Đến vƣờn xoài của thần y Jīvaka thì trăng lên đã cao, sáng vằng vặc. Đêm nhƣ đang ngủ yên mà cả con đƣờng,
(1) Kinh sa-môn quả - Trung bộ.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 271
rừng cây trầm mặc cũng nhƣ đang ngủ yên. Đến chỗ voi và ngựa không còn đi đƣợc, vua và phái đoàn đồng xuống đi bộ. Gần đến cổng vƣờn xoài thì đức vua chợt rởn tóc gáy, sợ hãi, lông tóc dựng ngƣợc, bƣớc thối lui rồi nói rằng: - Này Jīvaka! Ông phản ta chăng? Ông lƣờng gạt ta chăng? Ông muốn nạp ta cho kẻ thù chăng? Tại sao trong một đại chúng lớn, theo lời ông nói là một nghìn hai trăm năm mƣơi vị, mà không có một tiếng đằng hắng, không có một tiếng ho, không một tiếng ồn? Jīvaka đáp: - Tâu đại vƣơng! Đức Thế Tôn và đại chúng tỳ-khƣu khi nghỉ ngơi, tinh dƣỡng thì hằng yên lặng nhƣ một rừng đại định. Đại vƣơng hãy bƣớc tới, hãy đi thẳng tới. Tại chỗ có căn nhà tròn, có những ngọn đèn sáng, đức Thế Tôn đang ở đấy, và có lẽ cũng đang cố ý chờ đợi đại vƣơng. Đến nơi, nhìn vào bên trong, quả là đức Phật đang ngồi quay mặt về hƣớng nam, đoanh vây xung quanh là một số các vị trƣởng lão. Thấy đâu đâu cũng yên lặng nhƣ tờ, yên lặng nhƣ mặt nƣớc hồ thu không gợn sóng, tức cảnh, so sánh với tâm tánh hiếu động không yên của đứa con cƣng, đức vua Ajātasattu nói nho nhỏ trong tâm mình rằng: “- Mong rằng, tiểu thái tử Udāyibhadda, con ta, cũng đƣợc sự trầm lặng nhƣ sự trầm lặng của các vị tỳ-khƣu này vậy!” Đức Phật chợt mỉm cƣời, hỏi mà nhƣ đã trả lời: - Hình nhƣ tâm trí của đại vƣơng hiện đang vƣớng nặng về tình thƣơng thì phải? Chột dạ vì thấy đức Phật biết đƣợc cả ý nghĩ của mình, đức vua đành phải thú nhận: - Quả vậy, bạch Thế Tôn! Con thƣơng tiểu thái tử Udāyibhadda rất nhiều! Con ao ƣớc nó có đƣợc một phần nào sự trầm lặng nhƣ sự trầm lặng của đại chúng tỳ-khƣu tại khu vƣờn xoài này! 272 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Nói xong, đức vua lễ phép xá chào, lựa tìm một chỗ ngồi phải lẽ. Đức Phật mở lời: - Đƣờng sá xa xôi, đêm hôm khuya khoắt, chắc hẳn trong tâm tƣ của đại vƣơng có điều gì khúc mắc mới chịu khó tìm đến vƣờn rừng hẻo lánh này? - Phải vậy, bạch Thế Tôn! Có một câu hỏi mà con đã đi hỏi nhiều nơi vẫn chƣa đƣợc thỏa mãn. Hôm nay đêm thanh, trăng tỏ, không khí mát lành, con đến đây chỉ mong đƣợc trí tuệ của Thế Tôn dọi sáng cho! - Lành thay! Đại vƣơng cứ hỏi. - Thƣa vâng! Con đi thẳng vào vấn đề đây. Cũng nhƣ các công nghệ, các nghề nghiệp, những công việc đa dạng trong thế gian này: Ví nhƣ điều tƣợng sƣ, điều mã sƣ, xa thuật sƣ, quân thuật sƣ, quân kỳ binh, nguyên súy, chiến sĩ, thƣợng sĩ quan, thám tử, dõng sĩ can đảm nhƣ voi chúa, anh hùng, trang giáp binh, giới nô lệ, hỏa đầu quân, thợ hớt tóc, ngƣời hầu tắm, thợ làm bánh, nhà làm vòng hoa, thợ giặt, thợ dệt, nhà làm thúng rổ, thợ đồ gốm, nhà toán số, nhà ấn bản và các công nghệ chức nghiệp khác, chúng hƣởng đƣợc kết quả thiết thực hiện tại từ công việc của chúng. Nhờ thâu hái đƣợc kết quả của các công việc, chúng giúp cho tự thân đƣợc sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho vợ con đƣợc sống an lạc hạnh phúc. Chúng giúp cho cha mẹ đƣợc sống an lạc, hạnh phúc. Chúng giúp cho bạn bè đƣợc sống an lạc hạnh phúc. Chúng dâng các vật cúng dƣờng cho sa-môn, bà- la-môn, sự cúng dƣờng này có ảnh hƣởng đến đời sau, liên hệ đến thiên giới, thọ hƣởng phƣớc báo an lạc, thác sanh lên cõi trời. Bạch Thế Tôn! Ngài có thể chỉ cho con biết kết quả thiết thực, hiện tại của hạnh sa-môn chăng? Nói cách khác, trên đời này, việc làm của mọi ngƣời, đâu đâu, ai ai cũng nhằm đạt đến những kết quả thiết thực trong hiện tại – còn
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 273
hạnh sa-môn của Thế Tôn cùng đại chúng tỳ-khƣu – thì sự thâu hái thiết thực, cụ thế ấy là nhƣ thế nào? - Câu hỏi hay lắm! Đức Phật khen ngợi rồi nói – Tuy nhiên, câu hỏi ấy, trƣớc đây, có ai đã trả lời cho đại vƣơng hay chƣa? Nếu không trở ngại gì, thì đại vƣơng có thể cho Nhƣ Lai biết với không? - Không, không trở ngại. Độ ấy, câu hỏi ấy đƣợc hỏi với giáo chủ Pūraṇa Kassapa nhƣng ông ta tránh né, tránh né bằng cách con hỏi một đƣờng thì ông ta trả lời một nẻo. Con còn nhớ rõ nhƣ sau: “- Tự làm hay khiến ngƣời làm, chém giết hay khiến ngƣời chém giết, đốt nấu hay khiến ngƣời đốt nấu, gây phiền muộn hay khiến ngƣời gây phiền muộn, gây áo não hay khiến ngƣời gây áo não, tự mình gây sợ hãi hay khiến ngƣời gây sợ hãi, sát sanh, lấy của không cho, phá cửa nhà mà vào, cƣớp bóc, đánh cƣớp một nhà lẻ loi, chận đƣờng cƣớp giựt, tƣ thông vợ ngƣời, nói láo, hành động nhƣ vậy không có tội ác gì. Nếu lấy một bánh xe sắc bén giết hại tất cả chúng sanh trên cõi đất thành một đống thịt, thành một chồng thịt, cũng không vì vậy mà có tội ác, mà gây ra tội ác. Nếu có ngƣời đi trên bờ phía nam sông Hằng giết hại, tàn sát, chém giết, khiến ngƣời chém giết, đốt nấu, khiến ngƣời đốt nấu, cũng không vì vậy mà có tội ác, mà gây ra tội ác. Nếu có ngƣời đi trên bờ phía bắc sông Hằng bố thí, khiến ngƣời bố thí, tế lễ, khiến ngƣời tế lễ, cũng không vì vậy mà có phƣớc báo”. Bạch Thế Tôn! Thế đấy! Khi đƣợc hỏi về kết quả hiện tại thiết thực của hạnh sa-môn, thì vị giáo chủ Pūraṇa Kassapa lại trả lời với thuyết “vô nghiệp”. Thuyết vô nghiệp là tung bóng tối, u mê và phi đạo đức cho cuộc đời, con chƣa hỏi tội. Ở đây, cái cách trả lời lại còn nhƣ, hỏi về trái xoài lại trả lời về trái mít hoặc hỏi về trái mít lại trả lời về trái xoài! Con tự nghĩ: “Thôi! Bỏ qua đi! Ta kế thừa chính sách tự do tôn giáo, tín ngƣỡng của phụ vƣơng ta – thì làm 274 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
sao ta lại có thể làm cho một vị sa-môn hay bà-la-môn ở trong nƣớc ta không đƣợc vui lòng?” Vì vậy, bạch Thế Tôn! Con không tán thán, cũng không cật nạn lời nói của ông ta. Không tán thán, không cật nạn, dầu không mãn nguyện cũng không thốt ra lời bất mãn, không công nhận cũng nhƣ không bác bỏ, con từ chỗ ngồi đứng dậy ra về. - Hay lắm! Đức Phật lại tán thán – Thái độ của đại vƣơng rất chín chắn, là thái độ của bậc trí! - Con không dám! - Thế còn vị giáo chủ khác, họ trả lời ra sao cũng một câu hỏi ấy? - Bạch Thế Tôn! Tiếp đến là giáo chủ Makkhali Gosāla, ông ta đã trả lời: “Này đại vƣơng! Không có nhơn, không có duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô; vô nhân, vô duyên, các loài hữu tình bị nhiễm ô. Không có nhân, không có duyên, các loài hữu tình đƣợc thanh tịnh; vô nhân, vô duyên, các loài hữu tình đƣợc thanh tịnh. Không có tự tác, không có tha tác, không có nhân tác, không có lực, không có tinh tấn, không có nhân lực, không có sự cố gắng của ngƣời. Tất cả loài hữu tình, tất cả sanh vật, tất cả sinh loại, tất cả sinh mạng đều không tự tại, không lực, không tinh tấn. Chúng bị dắt dẫn, chi phối bởi định mệnh, bởi điều kiện bộ loại của chúng, bởi cá tánh của chúng. Chúng hƣởng thọ khổ lạc, y theo sáu loại thác sanh của chúng. Có tất cả là một triệu bốn trăm ngàn chủng loại thác sanh, lại có thể sáu ngàn và có thêm sáu trăm nữa. Có năm trăm loại nghiệp và có năm nghiệp theo năm căn, lại có ba nghiệp (về thân, khẩu, ý), lại có toàn nghiệp (thân và khẩu) và bán nghiệp (ý), có sáu mƣơi hai đạo, sáu mƣơi hai trung kiếp, sáu giai cấp, tám nhân địa, bốn ngàn chín trăm sanh nghiệp, bốn ngàn chín trăm kẻ du hành, bốn ngàn chín trăm chỗ ở của loài Nāgā, hai nghìn căn, ba nghìn cảnh địa ngục, ba mƣơi sáu trần giới, bảy tƣởng thai, bảy vô tƣởng thai, bảy tiết thai (sanh từ Minh Đức Triều Tâm Ảnh 275
đốt), bảy loài thiên, bảy loài ngƣời, bảy loài quỷ, bảy hồ nƣớc, bảy pavutas (rừng hay hồ nhỏ) bảy trăm pavutas, bảy vực thẳm, bảy trăm papatas (vực thẳm), bảy mộng, bảy trăm mộng, có tám trăm bốn mƣơi vạn đại kiếp, trong thời gian ấy kẻ ngu và ngƣời hiền sau khi lƣu chuyển luân hồi sẽ trừ tận khổ đau. Không có lời nguyện: Với giới hạnh này, với kỷ luật này, với khổ hạnh này hay với phạm hạnh này, tôi sẽ làm cho chín muồi những nghiệp chƣa đƣợc thuần thục, hoặc trừ diệt những nghiệp đã thuần thục bởi những nhẫn thọ liên tục, không thể đo lƣờng khổ và lạc với những vật đo lƣờng, trong khi luân hồi không có giảm tăng, không có thặng dƣ, thiếu thốn. Ví nhƣ một cuộn chỉ đƣợc tung ra sẽ đƣợc kéo dài đến mức độ nào đó. Cũng nhƣ vậy, kẻ ngu và ngƣời hiền sau khi lƣu chuyển luân hồi sẽ trừ tận khổ đau”. Bạch Thế Tôn! Thế đấy! Ông ta đã thao thao bất tuyệt cái gì đâu không, con nghe lùng bùng cả lỗ tai. Nhƣng rốt lại, con cũng nắm bắt đƣợc cái thuyết “luân hồi tịnh hóa” của ông ta, chỉ có ngƣời không biết nhận thức, không có đầu óc hay là kẻ tâm thần mới chạy theo cái tƣ tƣởng với cái đám rừng hỗn mang ấy! Cuối cùng, con cũng lặng lẽ bỏ về nhƣ trƣờng hợp ông giáo chủ thứ nhất. Rồi lần lƣợt, đức vua kể về câu trả lời của giáo chủ Pakudha Kaccāyana, ông này lại rơi vào thuyết “hƣ vô đoạn diệt kiến”. Ông ta say sƣa giảng: “Có bảy thân không bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thƣờng tại nhƣ đỉnh núi, đứng thẳng nhƣ trụ đá. Chúng bất động không chuyển biến, không xâm lăng nhau. Chúng không ảnh hƣởng đến lạc hay khổ với nhau hoặc cả khổ và lạc. Bảy thân ấy là gì? Địa thân, thủy thân, hỏa thân, phong thân, khổ, lạc và thứ bảy là mạng. Bảy thân này khômg bị làm ra, không làm ra, không bị sáng tạo, không sáng tạo, không sanh sản, thƣờng tại nhƣ đỉnh núi, đứng thẳng nhƣ trụ đá. Chúng bất động không chuyển biến, không 276 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
xâm lăng, chúng không ảnh hƣởng đến lạc hay khổ với nhau, hoặc cả khổ và lạc. Ở đây không có ngƣời giết hại, hoặc có ngƣời bị giết hại, ngƣời nghe hoặc ngƣời nói, ngƣời biết hoặc ngƣời khiến cho biết. Khi một ai dùng lƣỡi kiếm sắc bén chém đầu, thời không có ai tƣớc đoạt sanh mạng của ai cả, lƣỡi kiếm chỉ rơi vào giữa bảy thân mà thôi”. Bạch thế Tôn! Cái đoạn diệt kiến của ông ta tƣơng đồng với bọn hƣ vô duy vật luận thô thiển làm cho bậc trí phải chau mày, thở dài, thế mà chúng huyên thuyên giảng nói từ nơi này sang nơi khác. Con rất giận nhƣng mà cũng phải bỏ qua, nhẫn xả nó đi. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Giáo chủ Nigaṇṭha Nātaputta lại nói về bốn loại cấm giới: “Một ngƣời nigaṇṭha (ni-kiền- tử) sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới. Thứ nhất, là sống gìn giữ đối với tất cả loại nƣớc. Thứ hai, là sống gìn giữ đối với mọi ác pháp. Thứ ba, là sống tẩy sạch tất cả ác pháp. Thứ tƣ, là sống với ý chí gìn giữ đối với tất cả ác pháp. Vì một nigaṇṭha sống chế ngự bởi bốn loại cấm giới, nên vị ấy đƣợc gọi là gotatto (một vị đã đi đến đích), yatatto (một vị đã điều phục tự tâm) và thitatto (một vị đã an trú đƣợc tự tâm)”. Bạch Thế Tôn! Bốn loại cấm giới nghe thì lọt tai, có đạo đức, có tu tập nhƣng sống gìn giữ các loại nƣớc là sao? Đâu cũng có sanh mạng của chúng sanh cả, trong nƣớc, trong đất, trong không khí, trong cây cỏ... thì phải gìn giữ nhƣ thế nào, không nghe nói tới? Còn ba điều sau nó chỉ là một thôi! Giới bổn gì mà nghèo nàn đến nhƣ vậy? Còn giáo chủ Sañjaya Belaṭṭhiputta thì say sƣa về “ngụy biện luận” của mình. Ví dụ có ngƣời hỏi: “Có một thế giới khác hay không?” Thế là ông ta và đệ tử của ông ta sẽ trả lời loanh quanh luẩn quẩn, không xác định, không phủ nhận, trƣờn tới trƣờn lui, bò qua bò lại nơi bốn phạm trù: “Có,
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 277
không, vừa có vừa không, không có không không” rất bực mình, rất khó chịu. Khi đƣợc hỏi: “Có loại hữu tình hóa sanh không?” thì cũng bốn phạm trù kia mà nói nhƣ con vẹt. Với câu hỏi: “Có kết quả dị thục của các nghiệp thiện ác hay không” – thì cũng y nhƣ vậy... Kể đến ngang đây, đức vua thở dài: - Con đã ớn đến tận cổ tất cả lý thuyết, tƣ tƣởng của họ, bạch Thế Tôn! Nên hôm nay, con đến đây chỉ muốn nghe cái lợi ích thiết thực hiện tại của sa môn hạnh mà thôi! - Hay lắm! Vậy Đại vƣơng hãy khéo chú tâm, Nhƣ Lai sẽ nói đây. - Thƣa vâng! Rồi đức Phật thuyết: - Đại vƣơng nghĩ sao trong trƣờng hợp nhƣ thế này? Nếu đại vƣơng có một ngƣời nô bộc, dậy sớm, thức khuya, thi hành mọi mệnh lệnh của chủ, làm đẹp lòng mọi ngƣời, lời nói kính ái, chú ý từng nét mặt của đại vƣơng. Ngƣời ấy nghĩ: “Thật hy hữu thay! Thật kỳ diệu thay quả vị thác sanh của các công đức, quả dị thục của các công đức. Đức vua Ajātasattu, con bà Videhi, nƣớc Māgadha, là ngƣời, tôi đây cũng là ngƣời. Vị vua Ajātasattu ấy sống tận hƣởng đầy đủ năm món dục lạc, tôi nghĩ không khác gì vị thiên thần; còn tôi sao lại sống trong cảnh bần cùng, khốn khổ, thân phận nô lệ há không giống nhƣ con ngạ quỷ tìm kiếm thức ăn trong đống rác hay sao? Vậy ta hãy làm các công đức để thay đổi thân phận! Ta hãy cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, từ bỏ gia đình, sống đời xuất gia phạm hạnh”. Và ngƣời nô lệ ấy, một thời gian sau, cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà sa, sống trong giáo đoàn của Nhƣ Lai. Sau khi xuất gia, ngƣời ấy sống chế ngự thân, chế ngự lời nói, chế ngự ý nghĩ, bằng lòng với nhu cầu tối thiểu về ăn uống, y áo, hoan hỉ sống an tịnh. Có ngƣời đi ra ngoài, trở lại hoàng cung, biết ngƣời ấy, việc ấy, về kể lại 278 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
cho đại vƣơng nghe. Trong trƣờng hợp ấy, đại vƣơng có kêu gọi ngƣời ấy trở lại mà nói rằng: “Này, tên nô bộc! Hãy trở lại đây với ta, làm mọi công việc tay chân để hầu hạ ta nhƣ trƣớc đây ngƣơi đã làm?” - Thƣa không, bạch Thế Tôn! Con sẽ không nói vậy, sẽ không làm nhƣ vậy? - Thế đại vƣơng đối xử ra sao? - Bạch Thế Tôn! Tôn trọng, cung kính, cúng dƣờng sa- môn, đạo sĩ là pháp truyền thống của vƣơng triều, cho nên con sẽ kính lễ ngƣời ấy, đứng dậy trƣớc ngƣời ấy, mời ngƣời ấy ngồi xuống ghế, cúng dƣờng ngƣời ấy các vật dụng nhƣ y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, thuốc men trị bệnh và con sẽ ra lệnh để bảo vệ, che chở ngƣời ấy đúng theo luật pháp. - Đúng vậy! Đức Phật gật đầu – Nhƣ Lai biết là đại vƣơng Ajātasattu, con bà Videhi, nƣớc Māgadha sẽ làm nhƣ thế. Và nhƣ vậy, đại vƣơng nghĩ thế nào, đó có phải là kết quả thiết thực hiện tại của sa-môn hạnh? - Đúng vậy! Đức vua mỉm cƣời – Không có gì rõ ràng hơn thế nữa. Rồi ông tiếp – Có thể có kết quả thiết thực hiện tại nào khác, cũng cụ thể nhƣ vậy nữa không, bạch Thế Tôn! - Này đại vƣơng, có thể đƣợc. Đại vƣơng nghĩ sao? Nếu đại vƣơng có một ngƣời nông phu, gia chủ, nạp thuế má, làm giàu công khố. Ngƣời ấy nghĩ đến thân phận hèn mọn của mình khi so sánh với ngũ dục công đức tối thƣợng của đại vƣơng – nên y đã xuất gia. Và khi y đã xuất gia, sống đời không gia đình, tri túc trong tứ sự, tinh cần sa-môn hạnh – thì đại vƣơng cũng sẽ đối xử phải phép nhƣ đối với ngƣời nô bộc ở trên? - Đúng vậy, bạch Thế Tôn! - Và đó có phải là kết quả thiết thực hiện tại của hạnh sa- môn chăng? - Thƣa vâng! Im lặng giây lát, đức vua hỏi tiếp - Có thể Thế Tôn cho biết thêm một kết quả thiết thực hiện tại khác Minh Đức Triều Tâm Ảnh 279
nữa, vi diệu hơn, thù thắng hơn những kết quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn vừa kể trên? - Này đại vƣơng, có thể đƣợc! Hãy lắng tai nghe và khéo hƣớng tâm, tác ý, Nhƣ Lai sẽ giảng. - Thƣa vâng! - Này đại vƣơng! Nay ở đời, Nhƣ Lai xuất hiện là bậc A- la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thƣợng Sĩ Điều Ngự Trƣợng Phu, Thiên Nhơn Sƣ, Phật, Thế Tôn. Nhƣ Lai sau khi riêng tự chứng ngộ với thƣợng trí thế giới này với thiên giới, ma giới, phạm thiên giới, gồm cả thế giới này với sa-môn, bà-la-môn, thiên nhơn, lại tuyên thuyết điều Nhƣ Lai đã chứng ngộ. Nhƣ Lai thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện đầy đủ văn nghĩa, truyền dạy phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh. Thế rồi, ngƣời gia trƣởng hay con vị gia trƣởng, hoặc một ngƣời sanh ở giai cấp hạ tiện nào nghe pháp ấy. Sau khi nghe pháp, ngƣời ấy sanh lòng tín ngƣỡng Nhƣ Lai. Khi có lòng tín ngƣỡng ấy, vị này suy nghĩ: “Đời sống gia đình đầy những triền phƣợc, con đƣờng thế gian đầy những bụi đời. Đời sống xuất gia phóng khoáng nhƣ hƣ không. Thật rất khó cho một ngƣời sống ở gia đình có thể sống theo phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn thanh tịnh, trắng bạch nhƣ vỏ ốc. Vậy ta nên cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, xuất gia, từ bỏ gia đình”. Một thời gian sau, ngƣời ấy từ bỏ tài sản nhỏ hay tài sản lớn, từ bỏ bà con quyến thuộc nhỏ hay bà con quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp áo cà sa, và xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi đã xuất gia nhƣ vậy, vị ấy sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn pātimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong giới học, thân nghiệp, ngữ nghiệp thanh tịnh. Sanh hoạt trong sạch giới hạnh cụ túc, thủ hộ các căn, chánh niệm tỉnh giác và biết tri túc. 280 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Đại vƣơng! Thế nào là tỳ-khƣu giới hạnh cụ túc? Ở đây, vị tỳ-khƣu từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, bỏ trƣợng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thƣơng xót đến tất cả hạnh phúc của chúng sanh và loài hữu tình. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, tránh xa lấy của không cho, chỉ lấy những vật đã cho, chỉ mong những vật đã cho, tự sống thanh tịnh, không có trộm cƣớp. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Tỳ-khƣu từ bỏ nói láo, tránh xa nói láo, nói những lời chân thật, y chỉ trên sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lƣờng gạt, không phản lại lời hứa đối với đời. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Vị ấy từ bỏ nói hai lƣỡi, tránh xa nói hai lƣỡi, nghe điều gì ở chỗ này, không đến chỗ kia nói để sanh chia rẽ ở những ngƣời này; nghe điều gì ở chỗ kia, không đi nói với những ngƣời này để sanh chia rẽ ở những ngƣời kia. Nhƣ vậy tỳ- khƣu ấy sống hòa hợp những kẻ ly gián, khuyến khích những kẻ hòa hợp, hoan hỷ trong hòa hợp, thoải mái trong hòa hợp, hân hoan trong hòa hợp, nói những lời đƣa đến hòa hợp. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Vị ấy từ bỏ lời nói độc ác, tránh xa lời nói độc ác. Vị ấy nói những lời nói không lỗi lầm, đẹp tai, dễ thƣơng, thông cảm đến tâm, tao nhã, đẹp lòng nhiều ngƣời. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, nói đúng thời, nói những lời chân thật, nói những lời có ý nghĩa, nói những lời về chánh pháp, nói những lời về luật, nói những lời đáng đƣợc gìn giữ, những lời hợp thời, thuận lý, có mạch lạc hệ thống, có ích lợi. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 281
Vị ấy từ bỏ làm hại đến các hạt giống và các loại cây cỏ, dùng một ngày một bữa, không ăn ban đêm. Từ bỏ ăn phi thời. Từ bỏ đi xem múa, hát nhạc, diễn kịch. Từ bỏ trang sức bằng vòng hoa, hƣơng liệu, dầu thoa và các thời trang. Từ bỏ dùng giƣờng cao và giƣờng lớn. Từ bỏ nhận vàng và bạc. Từ bỏ nhận các hạt sống. Từ bỏ nhận thịt sống. Từ bỏ nhận đàn bà con gái. Từ bỏ nhận nô tỳ gái và trai. Từ bỏ nhận cừu và dê. Từ bỏ nhận gia cầm và heo. Từ bỏ nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái. Từ bỏ nhận ruộng nƣơng, đất đai. Từ bỏ nhận ngƣời môi giới hoặc tự mình làm môi giới. Từ bỏ buôn bán. Từ bỏ các sự gian lận bằng cân, tiền bạc và đo lƣờng. Từ bỏ các tà hạnh nhƣ hối lộ, gian trá, lừa đảo. Từ bỏ làm thƣơng tổn, sát hại, câu thúc, bức đoạt, trộm cắp, cƣớp phá. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn làm hại các hạt giống và cây cối nhƣ hạt giống từ rễ sanh, hạt giống từ nhánh cây sanh, hạt giống từ đốt cây sanh, hạt giống từ chiết cây sanh, và thứ năm là hạt giống từ hạt giống sanh. Còn vị ấy thì không làm hại hạt giống hay cây cỏ nào. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn sống cất chứa và thọ hƣởng các đồ vật nhƣ cất chứa các món ăn, cất chứa các đồ uống, cất chứa vải, cất chứa xe cộ, cất chứa các đồ nằm, cất chứa các hƣơng liệu, cất chứa các mỹ vị. Còn vị ấy thì từ bỏ cất chứa các vật trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn sống theo các du hí không chơn chánh nhƣ múa, hát, nhạc kịch, ngâm vịnh, nhịp tay, tụng chú, đánh trống, diễn các tuồng thần tiên, mãi võ, đấu voi, đấu ngựa, đấu trâu, đấu bò đực, đấu dê, đấu cừu, 282 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
đấu gà, đấu chim cun cút, đấu gậy, đấu quyền, đấu vật, đánh giặc giả, dàn trận, thao dƣợt, diễn binh. Còn vị ấy thì từ bỏ các du hí không chơn chánh nhƣ trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn sống đánh bài và theo các trò giải trí. Nhƣ cờ tám hình vuông, cờ mƣời hình vuông, cờ trên không, trò chơi trên đất, chỉ bƣớc vào những ô có quyền bƣớc, trò chơi quăng thẻ rồi chụp nhƣng không cho sụp đống thẻ, chơi xúc xắc, chơi khăng, lấy tay làm viết, chơi banh, chơi thổi kèn bằng lá, cày với chiếc cày giả, nhảy lộn nhào, chơi chong chóng, chơi với đồ chơi bằng lá, chơi xe con, chơi cung nhỏ, chơi đoán chữ viết trên không hay trên lƣng, chơi đoán tƣ tƣởng, chơi bắt chƣớc bộ điệu. Còn vị ấy thì từ bỏ đánh bài và các loại giải trí nhƣ trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, cũng vẫn sống dùng các giƣờng cao và giƣờng lớn nhƣ ghế bành, trƣờng kỷ, nệm trải giƣờng bằng len, vải trải giƣờng nhiều tấm nhiều màu, chăn len trắng, chăn len thêu bông, nệm bông, nệm thêu hình các con thú, mền bằng lông thú cả hai phía, mền bằng lông thú một phía, mền có đính ngọc, mền bằng lụa, tấm khảm lớn có thể chứa mƣời sáu ngƣời múa, mền voi, mền ngựa, mền xe, mền bằng da sơn dƣơng khâu lại với nhau, mền bằng da con sơn dƣơng khâu lại gọi là kadali, tấm thảm với lều che phía trên, ghế dài có gối đầu, gối chân màu đỏ. Còn vị ấy thì từ bỏ không dùng các giƣờng cao và giƣờng lớn nhƣ trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, cũng vẫn sống dùng các đồ trang sức và mỹ phẩm nhƣ thoa dầu, đấm bóp, tắm, đập tay Minh Đức Triều Tâm Ảnh 283
chân cho mềm dẻo, gƣơng kem đánh mặt, vòng hoa và phấn son, phấn mặt và sáp mặt, tóc giả trên đầu, gậy cầm tay, ống thuốc, gƣơm, lọng, dép thêu, khăn đầu, ngọc, phất trần, vải trắng có viền tua dài. Còn vị ấy thì không dùng các loại trang sức và mỹ phẩm nhƣ trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, cũng vẫn sống nói những câu chuyện vô ích tầm thƣờng nhƣ câu chuyện nói về vua chúa, câu chuyện về ăn trộm, câu chuyện về đại thần, câu chuyện về binh lính, câu chuyện nghe đến hãi hùng, câu chuyện về chiến tranh, câu chuyện về đồ ăn, câu chuyện về đồ uống, câu chuyện về vải mặc, câu chuyện về giƣờng nằm, câu chuyện về vòng hoa, câu chuyện về hƣơng liệu, câu chuyện về bà con, câu chuyện về xe cộ, câu chuyện về làng xóm, câu chuyện về thị tứ, câu chuyện về thành phố, câu chuyện về quốc độ, câu chuyện về đàn bà, câu chuyện về đàn ông, câu chuyện về vị anh hùng, câu chuyện bên lề đƣờng, câu chuyện tại chỗ lấy nƣớc, câu chuyện về ngƣời đã chết, các câu chuyện tạp thoại, các câu chuyện biến trạng của thế giới, câu chuyện về biến trạng của đại dƣơng, câu chuyện về sự hiện hữu và sự không hiện hữu. Còn vị ấy thì từ bỏ nói những chuyện vô ích, tầm phào kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn bàn luận tranh chấp nhƣ nói: Ngƣơi không biết pháp và luật này, tôi biết pháp và luật này. Sao ngƣơi có thể biết pháp và luật này? Ngƣơi đã phạm vào tà kiến, tôi nói mới thật đúng chánh kiến. Lời tôi nói mới tƣơng ƣng, lời nói của ngƣời không tƣơng ƣng. Những điều đáng nói trƣớc, ngƣơi lại nói sau. Những điều 284 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
đáng nói sau, ngƣơi lại nói trƣớc. Chủ kiến của ngƣơi đã bị bài bác, câu nói của ngƣơi đã bị thách đấu. Ngƣơi đã bị thuyết bại. Hãy đến mà giải vây lời nói ấy. Nếu có thể đƣợc, gắng thoát ra khỏi lối bí. Còn vị ấy thì từ bỏ những cuộc biện luận, tranh chấp kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn cho đƣa các tin tức, hoặc tự đứng làm môi giới cho các vua, cho các đại thần của vua, cho các vị sát-đế-lỵ, cho các vị bà-la-môn, cho các gia chủ, cho các thanh niên và nói rằng: Hãy đi đến chỗ ấy, hãy đi lại chỗ kia, mang cái này lại, đem cái này đến chỗ kia. Còn vị ấy thì từ bỏ đƣa các tin tức và đứng làm môi giới. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn sống lừa đảo, nói lời siểm nịnh, gợi ý, gièm pha, cầu lợi. Còn vị ấy thì từ bỏ nói lời lừa đảo và siểm nịnh nhƣ trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà hạnh nhƣ xem tƣớng tay chân, chiêm tƣớng, triệu tƣớng, mộng tƣớng, thân tƣớng, dấu chuột cắn, tế lửa, tế muỗng, dùng miệng phun hạt cải... vào lửa, tế vỏ lúa, tế tấm, tế gạo, tế thục tô, tế máu, khoa xem chi tiết thân thể, khoa xem địa lý, khoa xem mộng, khoa cầu thần ban phƣớc, khoa cầu quỷ ma, khoa dùng bùa chú khi ở trong nhà bằng đất, khoa rắn, khoa thuốc độc, khoa bò cạp, khoa chim, khoa chim quạ, khoa đoán số mạng, khoa ngừa tên bắn, khoa biết tiếng nói của chim. Còn vị ấy thì tránh xa những tà hạnh kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 285
Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng nhƣ xem tƣớng các hòn ngọc, tƣớng que gậy, tƣớng áo quần, tƣớng gƣơm kiếm, tƣớng mũi tên, tƣớng cây cung, tƣớng võ khí, tƣớng đàn bà, tƣớng đàn ông, tƣớng thiếu niên, tƣớng thiếu nữ, tƣớng đầy tớ nam, tƣớng đầy tớ nữ, tƣớng voi, tƣớng ngựa, tƣớng trâu, tƣớng bò đực, tƣớng bò cái, tƣớng dê, tƣớng cừu, tƣớng gia cầm, tƣớng chim cun cút, tƣớng con cắc kè, tƣớng vật tai dài, tƣớng ma, tƣớng thú vật. Còn vị ấy thì tránh xa những tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, nhƣ đoán trƣớc: Vua sẽ tiến quân, vua sẽ lùi quân, vua bản xứ sẽ tấn công, vua ngoại bang sẽ triệt thối, vua bản xứ sẽ thắng trận, vua ngoại bang sẽ thắng trận, vua bản xứ sẽ bại trận. Nhƣ vậy sẽ có sự thắng trận cho phe bên này, sẽ có sự bại trận cho phe bên kia. Còn vị ấy thì từ bỏ những tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi có một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn nuôi sống bằng những tà mạng, nhƣ đoán trƣớc: Sẽ có nguyệt thực, sẽ có nhật thực, sẽ có tinh thực, mặt trăng, mặt trời sẽ đi đúng chánh đạo, mặt trăng mặt trời sẽ đi ngoài chánh đạo, sẽ có sao băng, các tinh tú sẽ đi đúng chánh đạo, các tinh tú sẽ đi ngoài chánh đạo, sẽ có sao bằng, sẽ có lửa cháy các phƣơng hƣớng, sẽ có động, sẽ có sấm trời, mặt trăng mặt trời các sao sẽ mọc, sẽ lặn, sẽ mờ, sẽ sáng, nguyệt thực sẽ có kết quả nhƣ thế này, nhật thực sẽ có kết quả nhƣ thế này, mặt trăng mặt trời đi đúng chánh đạo sẽ có kết quả nhƣ thế này, mặt trăng mặt trời đi ngoài chánh đạo sẽ có kết quả nhƣ thế này, các 286 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
tinh tú đi đúng chánh đạo sẽ có kết quả nhƣ thế này, các tinh tú đi ngoài chánh đạo sẽ có kết quả nhƣ thế này, sao băng sẽ có kết quả nhƣ thế này, lửa cháy các phƣơng sẽ có kết quả nhƣ thế này, động đất sẽ có kết quả nhƣ thế này, sấm trời sẽ có kết quả nhƣ thế này, mặt trăng mặt trời các sao mọc lặn sáng mờ sẽ có kết quả nhƣ thế này. Còn vị ấy thì tránh xa không tự nuôi sống bằng tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng tà mạng, nhƣ đoán trƣớc: Sẽ có nhiều mƣa, sẽ có đại hạn, sẽ đƣợc mùa, sẽ mất mùa, sẽ đƣợc an ổn, sẽ bị hiểm họa, sẽ có bệnh, sẽ không có bệnh, hay làm các nghề nhƣ đếm trên ngón tay, kế toán, cộng số lớn, làm thƣ, làm theo thế tình. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, nhƣ sắp đặt ngày lành để rƣớc dâu hay rể về nhà, sắp đặt ngày lành để đƣa dâu hay rễ, lựa ngày giờ tốt để hòa giải, lựa ngày giờ tốt để chia rẽ, lựa ngày giờ tốt để đòi nợ, lựa ngày giờ tốt để cho mƣợn hay tiêu tiền, dùng bùa chú để giúp ngƣời đƣợc may mắn, dùng bùa chú để khiến ngƣời bị rủi ro, dùng bùa chú để phá thai, dùng bùa chú làm cóng lƣỡi, dùng bùa chú khiến quai hàm không cử động, dùng bùa chú khiến ngƣời phải bỏ tay xuống, dùng bùa chú khiến tai bị điếc, hỏi gƣơng soi, hỏi phù đồng thiếu nữ, hỏi thiên thần để biết họa phƣớc, thờ mặt trời, thờ đại địa, phun ra lửa, cầu Siri thần tài. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật.
Minh Đức Triều Tâm Ảnh 287
Trong khi một số sa-môn, bà-la-môn, dầu đã dùng các món ăn do tín thí cúng dƣờng, vẫn còn tự nuôi sống bằng những tà mạng, nhƣ dùng các ảo thuật để đƣợc yên ổn, để khỏi làm các điều đã hứa, để đƣợc che chở khi ở trong nhà bằng đất, để dƣơng đƣợc thịnh, để làm ngƣời liệt dƣơng, để tìm đất tốt làm nhà, để cầu phƣớc cho nhà mới, lễ rửa miệng, lễ tắm, lễ hy sinh, làm cho mửa, làm cho xổ, bài tiết các nhơ bẩn về phía trên, bài tiết các nhơ bẩn về phía dƣới, tẩy tịnh trong đầu, thoa dầu trong tai, nhỏ thuốc mắt, cho thuốc qua lỗ mũi, xức thuốc mắt, thoa dầu cho mắt, chữa bệnh cho mắt, làm thầy thuốc, mổ xẻ chữa bệnh cho con nít, cho thuốc uống bằng các loại rễ cây, ngăn ngừa công hiệu của thuốc. Còn vị ấy thì tránh xa các tà mạng kể trên. Nhƣ vậy là giới hạnh của vị ấy trong giới luật. Và nhƣ vậy, đại vƣơng! Vị tỳ-khƣu ấy, nhờ đầy đủ giới luật nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về phƣơng diện hộ trì giới luật. Nhƣ một vị sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, đã hàng phục kẻ thù địch, không còn thấy sợ hãi từ chỗ nào nữa về phƣơng diện thù địch. Cũng vậy, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu ấy nhờ đầy đủ giới luật, nên không thấy sợ hãi từ một chỗ nào về phƣơng diện hộ trì giới luật. Vị ấy nhờ đầy đủ giới luật cao quý này, nên hƣởng lạc thọ, nội tâm không vẩn đục. Nhƣ vậy, này đại vƣơng! Ấy là tỳ-khƣu đầy đủ giới luật. Còn thế nào là tỳ-khƣu hộ trì các căn? Này đại vƣơng! Khi mắt thấy sắc, tỳ-khƣu không nắm giữ tƣớng chung, không nắm giữ tƣớng riêng. Những nguyên nhân gì, khiến nhãn căn không đƣợc chế ngự, khiến tham ái, ƣu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, tỳ-khƣu tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... mũi ngửi hƣơng... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tƣớng chung, không nắm giữ tƣớng riêng. Những nguyên nhân gì khiến ý căn không đƣợc 288 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
chế ngự, khiến tham ái, ƣu bi, các ác, bất thiện pháp khởi lên, tỳ-khƣu chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì ý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. Vị ấy, nhờ sự hộ trì cao quý các căn ấy, nên hƣởng lạc thọ nội tâm, không vẩn đục. Nhƣ vậy là tỳ-khƣu hộ trì các căn. Đại vƣơng! Thế nào là tỳ-khƣu chánh niệm, tỉnh giác? Ở đây, tỳ-khƣu khi đi tới, khi đi lui đều tỉnh giác; khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh đều tỉnh giác; khi co tay, khi duỗi tay đều tỉnh giác; khi mang y kép, bình bát, thƣợng y đều tỉnh giác, khi ăn, uống, nhai, nuốt đều tỉnh giác; khi đi đại tiện, tiểu tiện đều tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, yên lặng đều tỉnh giác. Nhƣ vậy là vị tỳ-khƣu chánh niệm, tỉnh giác. Thế nào là tỳ-khƣu biết đủ? Ở đây tỳ-khƣu bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo y và bình bát. Đại vƣơng! cũng nhƣ con chim bay đến chỗ nào cũng mang theo hai cánh; cũng vậy, vị tỳ-khƣu bằng lòng với tấm y để che thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng, đi tại chỗ nào cũng mang theo. Nhƣ vậy là vị tỳ-khƣu sống đời biết đủ. Vị ấy, với giới uẩn cao quý này, với sự hộ trì các căn cao quý này, với chánh niệm tỉnh giác cao quý này, với hạnh biết đủ cao quý này, lựa một chỗ thanh vắng, tịch mịch, nhƣ rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, bãi tha ma, lùm cây, ngoài trời, đống rơm. Sau khi đi khất thực về và ăn xong, vị ấy ngồi kiết già, lƣng thẳng tại chỗ nói trên, và an trú chánh niệm trƣớc mặt. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát ly tham ái, gột rửa tâm hết tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, lòng từ mẫn thƣơng xót tất cả chúng hữu tình, gột rửa tâm hết sân hận. Từ bỏ hôn trầm, thụy miên, vị ấy sống thoát ly hôn trầm và thụy miên; với tâm tƣởng Minh Đức Triều Tâm Ảnh 289
hƣớng về ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, gột rửa tâm hết hôn trầm, thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối tiếc, vị ấy sống không trạo cử, nội tâm trầm lặng, gột rửa tâm hết trạo cử, hối tiếc. Từ bỏ nghi ngờ, vị ấy sống thoát khỏi nghi ngờ, không phân vân lƣỡng lự, gột rửa tâm hết nghi ngờ đối với thiện pháp. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời mắc nợ, liền làm các nghề nghiệp. Những nghề này đƣợc phát đạt, ngƣời ấy không những trả đƣợc nợ cũ, còn có tiền dƣ để nuôi dƣỡng vợ con. Ngƣời ấy nghĩ: Ta trƣớc kia mắc công, mắc nợ, khốn khổ, lo nghĩ trăm bề, nay nhờ nghề nghiệp đƣợc phát đạt, không những đã trả đƣợc nợ nần, cất gánh nặng trên vai xuống, mà lại còn dƣ dã để nuôi dƣỡng vợ con. Ngƣời ấy nhờ vậy đƣợc sung sƣớng, hoan hỷ. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời bị bệnh, đau đớn trầm kha, ăn uống không tiêu, thể lực suy yếu. Sau một thời gian ngƣời ấy khỏi bệnh, ăn uống tiêu thông, thể lực khôi phục. Ngƣời ấy nghĩ: Ta trƣớc kia bị bệnh, đau đớn trầm kha, ăn uống không tiêu, thể lực suy yếu. Nay ta khỏi bệnh, ăn uống tiêu thông, thể lực khôi phục. Ngƣời ấy nhờ vậy đƣợc sung sƣớng hoan hỷ. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời bị nhốt trong ngục. Ngƣời ấy sau một thời gian, đƣợc khỏi tù tội, an lạc kiện toàn, tài sản không bị giảm tổn. Ngƣời ấy nghĩ: Ta trƣớc kia bị nhốt trong ngục, nay ta đƣợc khỏi tù tội, an lạc kiện toàn, tài sản không bị giảm tổn. Ngƣời ấy nhờ vậy đƣợc sung sƣớng hoan hỷ. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời nô lệ, không đƣợc tự chủ, lệ thuộc ngƣời khác, không đƣợc tự do đi lại. Ngƣời ấy, sau một thời gian, thoát khỏi cảnh nô lệ, đƣợc tự chủ, không lệ thuộc ngƣời khác, một ngƣời đƣợc giải thoát, đƣợc tự do đi lại. Ngƣời ấy nghĩ: Ta trƣớc kia bị cảnh nô lệ, không đƣợc tự chủ, lệ thuộc ngƣời khác, không đƣợc tự do đi lại. Nay ta 290 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
thoát cảnh nô lệ, đƣợc tự chủ, không lệ thuộc ngƣời khác, một ngƣời đƣợc giải thoát, đƣợc tự do đi lại. Ngƣời ấy nhờ vậy đƣợc sung sƣớng hoan hỷ. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời giàu có, nhiều tài sản, đang đi qua bãi sa mạc, thiếu lƣơng thực, đầy những nguy hiểm. Ngƣời ấy, sau một thời gian đã đi khỏi sa mạc, đến đầu làng vô sự, yên ổn, không có nguy hiểm. Ngƣời ấy nghĩ: Ta trƣớc kia giàu có, nhiều tài sản, đi qua bãi sa mạc thiếu lƣơng thực, đầy những nguy hiểm. Nay ta đã đi qua khỏi bãi sa mạc ấy, đến đầu làng vô sự, yên ổn, không có nguy hiểm. Ngƣời ấy nhờ vậy đƣợc sung sƣớng hoan hỷ. Nhƣ vậy, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu tự mình quán năm triền cái chƣa xả ly, nhƣ món nợ, nhƣ bệnh hoạn, nhƣ ngục tù, nhƣ cảnh nô lệ, nhƣ con đƣờng sa mạc. Này đại vƣơng! Cũng nhƣ không mắc nợ, nhƣ không bệnh tật, nhƣ đƣợc khỏi tù tội, nhƣ đƣợc tự do, nhƣ đất lành yên ổn. Nhƣ vậy là vị tỳ-khƣu quán năm triền cái khi đã diệt trừ chúng. Khi quán tự thân đã xả ly năm triền cái ấy, hân hoan sanh; do hân hoan nên hỷ sanh; do tâm hoan hỷ, thân đƣợc khinh an; do thân khinh an, lạc thọ sanh; do lạc thọ, tâm đƣợc định tĩnh. Tỳ-khƣu ly dục, ly ác pháp, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, với tầm, với tứ. Tỳ-khƣu thấm nhuần, tẩm ƣớt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Nhƣ một ngƣời hầu tắm lão luyện hay đệ tử ngƣời hầu tắm. Sau khi rắc bột tắm trong thau bằng đồng, liền nhồi bột ấy với nƣớc, cục bột tắm ấy đƣợc thấm nhuần nƣớc ƣớt, nhào trộn với nƣớc ƣớt, thấm ƣớt cả trong lẫn ngoài với nƣớc, nhƣng không chảy thành giọt. Cũng vậy, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu thấm nhuần, tẩm ƣớt, làm cho sung Minh Đức Triều Tâm Ảnh 291
mãn, tràn đầy thân hình với hỷ lạc do ly dục sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc hỷ lạc do ly dục sanh ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Còn nữa, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu ấy diệt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm; tỳ-khƣu ấy thấm nhuần, tẩm ƣớt làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc hỷ lạc do định sanh ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một hồ nƣớc, nƣớc tự trong dâng lên, phƣơng đông không có lỗ nƣớc chảy ra, phƣơng tây không có lỗ nƣớc chảy ra, phƣơng bắc không có lỗ nƣớc chảy ra, phƣơng nam không có lỗ nƣớc chảy ra, và thỉnh thoảng trời lại mƣa lớn. Suối nƣớc mát từ hồ nƣớc ấy phun ra thấm nhuần, tẩm ƣớt, làm cho sung mãn tràn đầy hồ nƣớc ấy, với nƣớc mát lạnh, không một chỗ nào của hồ nƣớc ấy không đƣợc nƣớc mát lạnh thấm nhuần. Cũng vậy, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu thấm nhuần tẩm ƣớt, làm cho sung mãn tràn đầy thân mình với hỷ lạc do định sanh, không một chỗ nào trên toàn thân, không đƣợc hỷ lạc do định sanh ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Còn nữa, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và an trú thiền thứ ba. Tỳ-khƣu thấm nhuần, tẩm ƣớt, làm cho sung mãn tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân, không đƣợc lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần. 292 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Này đại vƣơng! Ví nhƣ trong hồ sen xanh, hồ sen hồng, hồ sen trắng, có những sen xanh, sen hồng hay sen trắng. Những bông sen ấy sanh trong nƣớc, lớn lên trong nƣớc, không vƣợt khỏi nƣớc, nuôi sống dƣới nƣớc, từ đầu ngọn cho đến gốc rễ đều thấm nhuần tẩm ƣớt, đầy tràn thấu suốt bởi nƣớc mát lạnh ấy, không một chỗ nào của toàn thể sen xanh, sen hồng hay sen trắng không đƣợc nƣớc mát lạnh ấy thấm nhuần. Cũng vậy, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu thấm nhuần, tẩm ƣớt, làm cho sung mãn, tràn đầy thân mình với lạc thọ không có hỷ ấy, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc lạc thọ không có hỷ ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Còn nữa, này đại vƣơng! Tỳ-khƣu xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ƣu đã cảm thọ trƣớc, chứng và trú vào thiền thứ tƣ, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Tỳ-khƣu ấy thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh trong sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc tâm thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời ngồi, dùng tấm vải trắng trùm đầu, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc vải trắng ấy bao bọc. Cũng vậy, này đại vƣơng! Tỳ- khƣu thấm nhuần toàn thân mình với tâm thuần tịnh, trong sáng, không một chỗ nào trên toàn thân không đƣợc tâm thuần tịnh trong sáng ấy thấm nhuần. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu, thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại Minh Đức Triều Tâm Ảnh 293
thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dƣỡng, vô thƣờng, biến hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, trong thân ấy thức ta lại nƣơng tựa và bị trói buộc. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một hòn lƣu ly bảo châu, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo mài, sáng chói, không uế trƣợc, đầy đủ tất cả mỹ tƣớng. Và một sợi dây đƣợc xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng nhạt. Một ngƣời có mắt cầm hòn ngọc ấy trên tay sẽ thấy: Hòn lƣu ly bảo châu này, đẹp đẽ, trong suốt, có tám mặt, khéo dũa, khéo mài, sáng chói, không uế trƣợc, đầy đủ tất cả mỹ tƣớng. Và sợi dây này đƣợc xâu qua hòn ngọc ấy, sợi dây màu xanh, màu vàng, màu đỏ, màu trắng hay màu vàng nhạt. Cũng vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, vị tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến chánh trí, chánh kiến. Vị ấy biết: Thân này của ta là sắc pháp, do bốn đại thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dƣỡng, vô thƣờng, biến hoại, phấn toái, đoạn tuyệt, hoại diệt. Trong thân ấy thức ta lại nƣơng tựa và bị trói buộc. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực, hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu và thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu chú tâm, hƣớng tâm đến sự hóa hiện một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một thân khác từ nơi thân này, cũng là sắc pháp, do ý làm ra, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu một căn nào. Này đại vƣơng! Ví nhƣ mọt ngƣời rút một cây lau ra ngoài vỏ. Ngƣời ấy nghĩ: Đây là vỏ, đây là cây lau; vỏ khác, cây lau khác và cây lau từ vỏ rút ra. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời rút thanh kiếm từ bao kiếm; thanh kiếm khác, bao 294 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
kiếm khác, và thanh kiếm từ nơi bao kiếm rút ra. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời lột xác một con rắn. Ngƣời ấy nghĩ: Đây là con rắn, đây là xác rắn, con rắn khác, xác rắn khác, và con rắn từ nơi xác rắn đƣợc lột ra. Cũng vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến sự hiện hóa một thân do ý làm ra. Vị ấy tạo một thân khác từ nơi thân này, cũng là sắc pháp, do ý tạo thành, đầy đủ các chi tiết lớn nhỏ, không thiếu một căn nào. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến các thần thông. Vị ấy chứng đƣợc các loại thần thông, một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình, biến hình đi ngang qua vách, qua tƣờng, qua núi nhƣ đi ngang hƣ không; độn thổ, trồi lên ngang qua đất liền, nhƣ ở trong nƣớc; đi trên nƣớc không chìm nhƣ trên đất liền; ngồi kiết già đi trên hƣ không nhƣ con chim; với bàn tay, chạm và sờ mặt trăng và mặt trời, những vật có đại oai lực, đại oai thần nhƣ vậy; có thể tự thân bay đến cõi phạm thiên. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời thợ gốm khéo tay, hay đệ tử ngƣời thợ gốm, với đất sét khéo nhồi nhuyễn, có thể làm các loại đồ gốm tùy theo sở thích. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời thợ ngà khéo tay, hay đệ tử ngƣời thợ ngà, với ngà khéo đẽo dũa có thể làm các loại đồ ngà tùy theo sở thích. Này đại vƣơng! Ví nhƣ ngƣời thợ vàng khéo tay hay đệ tử ngƣời thợ vàng, với vàng khéo tinh nhuyễn có thể làm các loại đồ vàng tùy theo sở thích. Cũng vậy này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, Minh Đức Triều Tâm Ảnh 295
không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm hƣớng tâm đến các thần thông. Vị ấy chứng đƣợc các thần thông một thân hiện ra nhiều thân, nhiều thân hiện ra một thân; hiện hình biến hình, đi ngang qua vách, qua tƣờng, qua núi, nhƣ đi ngang qua hƣ không; độn thổ trồi lên, ngang qua đất liền nhƣ ở trong nƣớc; đi trên nƣớc không chìm nhƣ đi trên đất liền; ngồi kiết già đi trên hƣ không nhƣ còn chim; với bàn tay chạm và rờ mặt trời và mặt trăng, những vật có đại oai lực, đại oai thần nhƣ vậy; có thể tự thân bay đến cõi phạm thiên. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến thiên nhĩ thông. Tỳ-khƣu với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân có thể nghe hai loại tiếng, chƣ thiên và ngƣời, xa và gần. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời đang đi qua đƣờng, nghe tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng loa, tiếng xập xõa và tiếng kiểng. Ngƣời ấy nghĩ: “Đây là tiếng trống lớn, đây là tiếng trống nhỏ, đây là tiếng loa, tiếng xập xõa, tiếng kiểng”. Cũng vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến thiên nhĩ thông. Tỳ-khƣu với thiên nhĩ thanh tịnh siêu nhân, có thể nghe hai loại tiếng, chƣ thiên và ngƣời, xa và gần. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản 296 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến tha tâm thông. Tỳ-khƣu sau khi đi sâu vào tâm của chúng sanh, của loài ngƣời với tâm của mình, vị ấy biết đƣợc nhƣ sau: Tâm có tham, biết là tâm có tham. Tâm không có tham, biết là tâm không có tham. Tâm có sân, biết là tâm có sân. Tâm không có sân, biết là tâm không có sân. Tâm có si, biết là tâm có si. Tâm không có si, biết là tâm không có si. Tâm chuyên chú, biết là tâm chuyên chú. Tâm tán loạn, biết là tâm tán loạn. Đại hành tâm, biết là đại hành tâm. Không phải đại hành tâm, biết không phải là đại hành tâm. Tâm chƣa vô thƣợng, biết là tâm chƣa vô thƣợng, Tâm vô thƣợng, biết là tâm vô thƣợng. Tâm giải thoát, biết là tâm giải thoát. Tâm không giải thoát, biết là tâm không giải thoát. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, nhƣ một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mƣời đời, hai mƣơi đời, ba mƣơi đời, bốn mƣơi đời, năm mƣơi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: Tại chỗ kia ta có tên nhƣ thế này, dòng họ nhƣ thế này, giai cấp nhƣ thế này, thọ khổ lạc nhƣ thế này, tuổi thọ đến mức nhƣ thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta đƣợc sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên nhƣ thế này, dòng họ nhƣ thế này, giai cấp nhƣ thế này, thọ khổ lạc nhƣ thế này, tuổi thọ đến mức nhƣ thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta đƣợc sanh ra ở đây. Nhƣ vậy tỳ-khƣu nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cƣơng và các chi tiết. Minh Đức Triều Tâm Ảnh 297
Này đại vƣơng! Ví nhƣ một ngƣời đi từ làng mình đến làng khác, từ làng ấy đi đến một làng khác nữa, và từ làng này lại trở về làng của mình. Ngƣời ấy nghĩ: Ta từ làng của mình đi đến làng kia, nơi đây ta đã đứng nhƣ thế này, đã ngồi nhƣ thế này, đã nói nhƣ thế này, đã yên lặng nhƣ thế này. Từ nơi làng nọ, ta đã trở về làng của ta. Nhƣ vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, nhƣ một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mƣời đời, hai mƣơi đời, ba mƣơi đời, bốn mƣơi đời, năm mƣơi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại kiếp và thành kiếp. Vị ấy nhớ: Tại chỗ kia, ta có tên nhƣ thế này, dòng họ nhƣ thế này, giai cấp nhƣ thế này, ăn uống nhƣ thế này, thọ khổ lạc nhƣ thế này, tuổi thọ đến mức nhƣ thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta đƣợc sanh ra chỗ nọ, tại đây, ta có tên nhƣ thế này, dòng họ nhƣ thế này, giai cấp nhƣ thế này, ăn uống nhƣ thế này, thọ khổ lạc nhƣ thế này, tuổi thọ đến mức nhƣ thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta đƣợc sanh ra ở đây. Nhƣ vậy, tỳ-khƣu nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cƣơng và các chi tiết. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu, thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến trí huệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh ngƣời hạ liệt kẻ cao sang, ngƣời đẹp đẽ kẻ thô xấu, ngƣời may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của 298 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
chúng: Này các hiền giả! Những chúng sanh này làm những điều ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những ngƣời này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các hiền giả! Còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những ngƣời này, sau khi thân hoại mạng chung, đƣợc sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Nhƣ vậy vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh, ngƣời hạ liệt kẻ cao sang, ngƣời đẹp đẽ kẻ thô xấu, ngƣời may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng. Này đại vƣơng! Ví nhƣ một tòa lầu có thƣợng đài, giữa ngã tƣ đƣờng, một ngƣời có mắt đứng trên ấy, sẽ thấy những ngƣời đi vào nhà, đi từ nhà ra, đi qua lại trên đƣờng, ngồi ở giữa ngã tƣ hay trên đài thƣợng. Ngƣời ấy nghĩ: Những ngƣời này đi vào nhà, những ngƣời này đi từ nhà ra, những ngƣời này đi qua lại trên đƣờng, những ngƣời này ngồi giữa ngã tƣ, trên đài thƣợng. Cũng vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ- khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến trí tuệ về sanh tử của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh ngƣời hạ liệt kẻ cao sang, ngƣời đẹp đẽ kẻ thô xấu, ngƣời may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng: Này các hiền giả! Những chúng sanh này làm những ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến, những ngƣời này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các hiền giả! Còn những chúng sanh nào làm các thiện hạnh về thân, lời và ý, không Minh Đức Triều Tâm Ảnh 299
phỉ báng các bậc thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những ngƣời này, sau khi thân hoại mạng chung, đƣợc sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này. Nhƣ vậy, với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh, vị ấy biết rõ rằng chúng sanh, ngƣời hạ liệt kẻ cao sang, ngƣời đẹp đẽ kẻ thô xấu, ngƣời may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực, hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy biết nhƣ thật “đây là khổ”, biết nhƣ thật “đây là nguyên nhân của khổ”, biết nhƣ thật “đây là khổ diệt”, biết nhƣ thật “đây là con đƣờng đƣa đến khổ diệt”, biết nhƣ thật “đây là những lậu hoặc”, biết nhƣ thật “đây là nguyên nhân của lậu hoặc”, biết nhƣ thật “đây là sự diệt trừ các lậu hoặc”, biết nhƣ thật “đây là con đƣờng đƣa đến sự diệt trừ các lậu hoặc”. Nhờ hiểu biết nhƣ vậy, nhận thức nhƣ vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát nhƣ vậy, khởi lên sự hiểu biết: Ta đã giải thoát. Vị ấy biết: Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa. Này đại vƣơng! Ví nhƣ tại dãy núi lớn có một hồ nƣớc, thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm. Một ngƣời có mắt, đứng trên bờ sẽ thấy con hến, con sò, những hòn đá, hòn sạn, những đàn cá bơi qua lại hay đứng một chỗ. Vị ấy nghĩ: Đây là hồ nƣớc thuần tịnh, trong sáng, không cấu nhiễm. Đây là những con hến, con sò, những hòn đá, hòn sạn, những đàn cá đang bơi qua lại hay đứng yên một chỗ. Cũng vậy, này đại vƣơng! Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không 300 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến dễ sử dụng, vững chắc, bình thản nhƣ vậy, tỳ-khƣu dẫn tâm, hƣớng tâm đến lậu tận trí ấy nhƣ kể ở trên. Nhờ hiểu biết nhƣ vậy, nhờ nhận thức nhƣ vậy, tâm của vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát, vị ấy biết: Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, những việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa. Này đại vƣơng! Đó là quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn, còn vi diệu thù thắng hơn những quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn trƣớc. Này đại vƣơng! Không có một quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn nào vi diệu và thù thắng hơn quả thiết thực hiện tại của hạnh sa-môn này. Đƣợc nghe nói vậy, Ajātasattu, con bà Videhi, vua nƣớc Māgadha bạch Thế Tôn: - Thật là vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật là vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Nhƣ ngƣời dựng đứng lại những gì bị che kín, chỉ đƣờng cho kẻ bị lạc hƣớng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, chánh pháp đã đƣợc Thế Tôn dùng nhiều phƣơng tiện trình bày, giải thích. Và nay con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y tỳ-khƣu Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngƣỡng. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Con đã phạm một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, con đã hại mạng phụ vƣơng con, một vị vua chơn chánh, hiền thiện để đạt vƣơng quyền. Mong Thế Tôn nhận cho con tội ấy là một tội để con có cơ hội cải hối, ngăn chận về tƣơng lai. - Đại vƣơng! Đấy thật là một trọng tội. Vì ngu si, vì vô minh, vì bất thiện, đại vƣơng đã hại mạng phụ vƣơng, một vị vua chơn chánh, hiền thiện để đoạt vƣơng quyền. Vì đại vƣơng đã thấy tội ấy là một tội, đã thú tội đúng với chánh Minh Đức Triều Tâm Ảnh 301
pháp, Nhƣ Lai nhận tội ấy cho đại vƣơng. Đó là một sự tiến bộ, này đại vƣơng! Trong pháp và luật của bậc thánh, những ai thấy tội là tội, thú tội đúng với chánh pháp, có cơ hội cải sửa và ngăn chận ở tƣơng lai. Đƣợc nghe nói vậy, đức vua Ajātasattu xúc động: - Tri ân đức Thế Tôn! Nay chúng con phải cáo từ, chúng con có nhiều bổn phận, nhiều việc phải làm. - Đại vƣơng hãy làm những gì là phải thời. Lúc bấy giờ, đức vua Ajātasattu hoan hỷ tán thán lời dạy của đức Phật, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ rất phải phép, thân phía hữu hƣớng về ngài rồi từ biệt. Khi Ajātasattu rời chân đi rồi, đức Phật liền bảo các vị trƣởng lão ở xung quanh: - Ông ta rất ăn năn, rất hối lỗi. Nếu ông ta không hại mạng phụ vƣơng mình - một vị vua chân chánh, hiền thiện thì ngay tại chỗ ngồi này, ông ta đã chứng đƣợc pháp nhãn, mở đƣợc cánh cửa đi vào dòng giải thoát. - Đáng xót thƣơng thay cho ông ta, bạch đức Tôn Sƣ! Đấy là lời bi thán nhƣ làn gió thoảng của tôn giả Ānanda! Trƣởng lão Moggallāna cất giọng lạnh lùng: - Kiếp trƣớc, vừa mới đây, đức vua Bimbasāra vay nợ mạng sống của Ajātasattu nên quả báo phải trả, đấy là định luật tất nhiên thôi, hiền giả!