📜 Giảng Sư
Kho kinh › Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)

Tập 6 — Tiễn Chƣ Trƣởng Lão Lần Lƣợt Ra Đi

Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) · 9,936 ký tự · ~9 phút đọc
🏠 📜

Sau khi đã “cứu độ” thái hậu Videhi, đức vua Ajātasattu, đặt họ vào miền an ổn, đức Phật và đại chúng tỳ-khƣu rời vƣờn xoài của Jīvaka, xuôi bắc, ghé Trúc Lâm tịnh xá. Đây là thời gian vào khoảng hạ bốn mƣơi hai của Thế Tôn. Lúc này, tại Veḷuvana chỉ còn có hai vị trƣởng lão là tôn giả Bhaddiya và Anuruddha đƣợc xem nhƣ thƣờng trú để hƣớng dẫn đồ chúng. Vài hôm sau thì từ các vùng ngoại ô, chƣ tỳ-khƣu tăng ni tìm đến để đảnh lễ và vấn an sức khỏe đức Phật. Nhìn nhóm hội chúng nào cũng thấy thành phần trung niên và thanh niên do một số cội đại thụ đã thay nhau bật rễ, lìa khỏi rừng tòng mà tịch tịnh Niết-bàn. Hơn mƣời hôm ở đây, có hai vị sa-môn tƣớng mạo uy nghiêm, xƣơng kính, ấy là tôn giả Vappa và Assaji, do đã quá già lão, đã hơn trăm tuổi; họ chống chiếc gậy lê, bƣớc đi đã run chân... viếng thăm đức Đạo Sƣ. Đức Phật đứng dậy, dìu họ vào ngồi trên nệm cỏ rồi nói: - Chắc hai vị lại muốn an nghỉ đây mà! Ngài Vappa nói: - Xin phép đức Thế Tôn! Đúng vậy! Cái thân tứ đại này nó đã hƣ mục, không còn dùng đƣợc nữa. Ngài Assaji nói:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 303

- Các hàng hậu học đã nhƣ tùng, nhƣ bách cả rồi. - Thôi thì hai vị cứ tùy nghi, tùy thời vậy! Lát sau, đức Phật không đƣa tiễn nhƣng họ đã xá chào ngài rồi mất bóng. Họ đã sử dụng thần thông để lên Hymalaya trong chớp mắt. Ai cũng biết là tôn giả Koṇḍañña nhập diệt đã lâu, gần hồ Mandākinī trên Tuyết sơn, vậy thì trong nhóm năm vị hiền triết ở Isipatana, Vƣờn Nai thuở nọ chỉ còn có hai tôn giả Bhaddiya mà Mahānāma(1) thuộc vào hàng đại trƣởng lão. Rồi họ cũng sắp từ giã bổn phận của mình. Hôm kia, đức Phật lại lên đƣờng, có chƣ tôn giả Mahā- Mogallāna, Ānanda, Upāli và chừng năm trăm vị tỳ-khƣu tháp tùng. Đức Thế Tôn bây giờ đã bảy mƣơi bảy tuổi, sang xuân thì ngài đã bảy tám, do sức khỏe đã giảm sút nên đại chúng bộ hành rất chậm. Đến bờ nam sông Gaṇgā, đức Phật dừng chân tại Pāṭaligamma mấy hôm rồi mới vƣợt sông. Thế là hơn một tháng trƣờng, đức Phật và hội chúng mới tới Vesāli, rừng Mahāvana. Quang cảnh nơi đây cũng có khác xƣa vì rừng cây dƣờng nhƣ cao dày hơn, rậm rịt hơn. Cũng giống nhƣ Trúc Lâm tịnh xá, ở Mahāvana này, nói chung là Vesāli, các bậc lão trƣợng tăng ni lần hồi thƣa bóng. Tre già thì măng mọc, nên nhìn đâu cũng thấy sinh lực trẻ trung cuồn cuộn trong những vóc dáng, những bƣớc đi của hội chúng tăng ni. Nghe tin đức Phật về, suốt cả bảy ngày, rừng Mahāvana nhƣ lễ hội. Hết vua chúa, tƣớng quân dòng dõi Licchavi đặt bát cúng dƣờng, lại đến phiên các trƣởng giả, các gia chủ. Đức Phật thƣờng tịnh cốc, nghỉ ngơi, việc thuyết pháp cho đại chúng là bổn phận của tôn giả Upāli và Ānanda. Tôn giả

(1) Bhaddiya trùng tên ngƣời trong nhóm 5 ông hoàng xuất gia; Mahānāma trùng tên với đức vua Sākya.

304 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Upāli hằng thuyết về luật cho đại chúng tỳ-khƣu. Tôn giả Ānanda thì thuyết về kinh pháp cho chƣ tăng ni trẻ cùng hai hàng cƣ sĩ áo trắng. Riêng tôn giả Mahā-Moggallāna thì có việc của riêng mình nên trong ba cõi sáu đƣờng, khi cần thiết, có ai đó hữu duyên là ngài có mặt. Tại hƣơng phòng, đức Phật lại tiếp một vị già nua, gầy guộc, nƣớc da sậm nâu phong trần, ấy là tôn giả Gayā- Kassapa, thờ thần lửa thuở trƣớc tại Uruvelā. Sau khi vấn an sức khỏe Thế Tôn, vị đại trƣởng lão này cũng xin đƣợc Niếtbàn, vì hai vị huynh đệ Uruvelā-Kassapa và Nadī-Kassapa của ngài nhập diệt cũng đã lâu. Đức Phật nói: - Ở Veḷuvana là hai vị lão tăng trƣợng Vappa và Assaji. Ở Mahāvana này là ông, ai cũng muốn đi trƣớc Nhƣ Lai, nhƣng Nhƣ Lai cũng không còn bao lâu. Chúng ta sắp hết việc làm trên cuộc đời này rồi. Khi tôn giả Gayā-Kassapa vừa khuất bóng thì tôn giả Ānanda bạch Phật là có chƣ vị trƣởng lão ni Khemā, Uppalavaṇṇā, Dhammadinnā... cùng với chƣ tỳ-khƣu-ni tìm đến. Thấy hội chúng khá đông, đức Phật tiếp họ giữa rừng cây. Đức Thế Tôn mỉm cƣời nói: - Một vị thì đệ nhất trí tuệ, một vị thì đệ nhất thần thông, một vị thì đệ nhất thuyết pháp... không biết Nhƣ Lai còn có gì để giáo giới nữa đây? Một vị nói: - Mong đức Thế Tôn khang kiện. Một vị nói: - Mong đức Thế Tôn vô bệnh – vì hạnh phúc cho chƣ thiên và loài ngƣời. Đức Phật trầm ngâm một lát:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 305

- Từ khi trƣởng lão ni Gotamī và hội chúng công nƣơng Sākya Niết-bàn, tại Vesāli này dƣờng nhƣ cũng còn khá đông chƣ vị lão ni đó chứ? Trƣởng lão ni Khemā đáp: - Bạch Thế Tôn! Riêng trƣởng lão ni Yasodharā thƣờng ẩn cƣ trên núi cao, trong động vắng, ít khi lui tới nơi này, nơi kia – nhƣng chƣ vị Paṭācārā - bậc đệ nhất thông luật, Kisā-Gotamī - bậc đệ nhất mặc y thô tháo, Bhadda- Kuṇḍalakesā - bậc đệ nhất thắng trí nhạy bén - thì ở loanh quanh tại các tiểu bang cộng hòa quanh đây mà thôi! Trƣởng lão ni Uppalavaṇṇā chợt nói: - Lão ni Kisā-Gotamī đã Niết-bàn hôm qua rồi, bạch Thế Tôn! - Đúng vậy - đức Phật gật đầu - vị ấy, qua không gian, đã xin phép Nhƣ Lai rồi, cũng nhƣ trƣớc đây, tỳ-khƣu-ni Ambapālī vậy! Dƣờng nhƣ sau câu nói của đức Phật thì có tiếng gió lạ xạc xào giữa không gian, hay là những hơi thở nhẹ, sự tiếc thƣơng mơ hồ của chƣ thiên, thọ thần quanh núi rừng Mahāvana – vì càng lúc họ càng thấy thiếu vắng những bóng mát chở che, nƣơng tựa? Hôm kia, nhân một buổi chiều vắng lặng, có một vị lão ni rất già, dẫn theo chừng mƣơi vị ni đã lớn tuổi đến hầu thăm đức Phật khi ngài đang ngồi trƣớc hƣơng phòng. Sau khi đảnh lễ, vị lão ni nở nụ cƣời nhƣ đóa tuyết sƣơng rồi cất giọng dịu dàng: - Trông Thế Tôn cũng còn vững chắc nhƣ đỉnh núi! - Lão ni trông cũng rắn rỏi đâu có thua gì! - Lão ni lại muốn Niết-bàn à? - Thƣa vâng, bạch Thế Tôn! Vị ấy là ai? Là ai mà đối thoại với đức Tôn Sƣ không sử dụng ngôn ngữ khách sáo thƣờng phàm?

306 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Mấy hôm trƣớc, một vị lão ni đã chớm già trông mỏng manh nhƣ cành liễu nhƣng thần sắc tinh anh, dáng dấp sang trọng, dung nghi cao quý nhƣ mệnh phụ với những bƣớc chân vững chãi, thảnh thơi đang từ từ theo con đƣờng mòn ruột dê đi dần xuống núi... Đấy là trƣởng lão ni Yasodharā, năm ấy bà đã bảy mƣơi bảy tuổi.(1) Mấy năm nay, bà trú ngụ nơi một hang đá đáng yêu có dây leo tua uốn nở những đóa hoa dại thơm hƣơng; có mấy con sóc nâu vằn cắn hạt vui tai; có chú chuột núi thập thò, thập thò nhƣng chẳng tìm ra vật gì để mài răng gặm nhắm cho đỡ buồn; có mây gió lang thang sớm, có sƣơng mù lãng đãng chiều, có trăng khuya thênh thênh vô ngại tới lui thăm viếng, bầu bạn... Thật là viên mãn thanh tịnh, viên mãn độc cƣ, viên mãn yêu thƣơng và viên mãn niềm vui siêu thế. Trong không khí, trong cây rừng và cả trong từng tâm niệm, ý nghĩ đều thanh trong, vô nhiễm, không dính một hạt bụi phiền lao vi tế! Tuy nhiên, sáng nay, bà thấy rõ ngọn đèn sinh mệnh sắp cạn dầu, lụn bấc. Giờ Niết-bàn đã đến rồi. “Thọ hành” đã đánh trống, đã thổi kèn báo động trong từng tế bào, trong từng vi thể tủy xƣơng. Mặc dầu tử thần không dám ngông nghênh cầm lƣỡi hái đến gõ cửa để dọa nạt, khủng bố ai, nhƣng bà tự biết là bà sẽ ra đi và tự làm chủ hơi thở cuối cùng, thông tỏ sát-na tâm niệm cuối cùng. Và khi mà thần thức đã tìm chỗ “chẳng bị sanh, chẳng bị diệt” thì ma vƣơng, cả năm loại ma vƣơng kia chẳng thể làm gì đƣợc(2), chẳng lần ra manh mối của cây đèn tắt, ngọn lửa sẽ đi về đâu!? Trƣởng lão ni Yasodharā nở nụ cƣời tiêu sái, vô sự rồi tự nghĩ: “Ai rồi cũng vậy thôi. Ta ra đi rồi đức Đạo Sƣ cũng ra đi. Nhƣ Ni trƣởng Gotamī đã ra đi hơn mƣời năm về trƣớc. (1) Cũng có thể là 78 tuổi. (2) Năm loại ma: Phiền não ma vƣơng, pháp hành ma vƣơng, ngũ uẩn ma vƣơng, tử thần ma vƣơng, chƣ thiên ma vƣơng.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 307

Giáo hội càng ngày càng trống không. Mang cái thân cát bụi phải trả về cho cát bụi. Ta phải đi xin phép đức Thế Tôn để cho cái thân này đƣợc vĩnh viễn yên nghỉ. Ta đã liễu tri trọn vẹn cái trò chơi ảo ảnh, ảo giác của các định luật hữu vi kia rồi. Và cả cái căn nhà bản ngã thƣờng bày đặt nhiều lời, lắm chuyện này nữa!” Bà lại mỉm cƣời một lƣợt nữa, dịu dàng nhƣ mảnh trăng buổi sơ thu rồi vừa đi vừa nghĩ tiếp. Từng hình ảnh đứt nối hiện ra. Đây là thuở đức Phật về thăm quê nhà sau hai năm đắc quả tam minh với hình ảnh ấn tƣợng nhất là chiếc y vàng sáng và đỉnh đầu nhƣ tỏa hào quang của Ngƣời. Đây là hình ảnh dễ thƣơng của trẻ Rāhula chạy theo đức Thế Tôn để nƣơng nhờ bóng mát và xin gia tài. Đây là hình ảnh đức Thế Tôn kể lại câu chuyện duyên xƣa từ thuở đức Phật Dīpaṅkara, và hình ảnh của chàng đạo sĩ Sumedha trẻ trung và cô gái Sumittā hiền thục cũng sáng ngời trong tâm khảm. Tám đóa hoa sen cũng hiện ra nữa. Ôi! Lạ lùng! Cả hằng trăm kiếp quả địa cầu rồi mà chúng còn hiển hiện nhƣ thực nhƣ hƣ! Còn lời nguyện? Nguyện đi theo Ngƣời một cách vô danh nhƣ chiếc bóng? Đúng vậy! Thế rồi, tại Vesāli, sau khi từ giã đức Phật, từ giã tôn giả Moggallāna, tôn giả Ānanda, tôn giả Upāli, từ giã sảnh đƣờng Năm Nóc Nhọn tại rừng Mahāvana, trƣởng lão ni Yasodharā trở lại ni viện để an nghỉ Niết-bàn. Bà ta là vị trƣởng lão ni thầm lặng, thành đạt trọn vẹn tuệ phân tích, vô ngại giải nhƣng ít khi muốn giảng thuyết đó đây. Lại là một trong bốn vị có đại thần thông mà chẳng lúc nào hiển thần ra oai để giáo hóa đồ chúng(1). Đúng là bà chỉ muốn là chiếc (1) Theo chú giải bộ Anguttara Nikāya thì, trong thời Phật chỉ có 4 vị có đại thần thông (Mahā Abhiñña), đấy là hai vị đại đệ tử, tỳ-khƣu vị tằng hữu Bakkula và đức Bhadda Kaccānā (tức Yasodharā).

308 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

bóng nhƣ lời nguyện thuở xƣa. Bà là ngƣời vợ hiền mẫu mực theo thế gian quy ƣớc, nhƣng lại đƣợc sinh ra trong giáo pháp bất tử, là một trong những ngƣời con hy hữu của đức Tôn Sƣ vô thƣợng. Biết những việc cần làm ở đây đã xong, đức Phật và hội chúng lại lên đƣờng. Cũng theo lộ trình hƣớng bắc, đức Phật ghé Videha, Moriya, Mallā... và nơi nào cũng dừng nghỉ năm bảy hôm. Rời Mallā, đức Phật lại lên Koliya, sau đó đi lần về Sākya, ở tại thị trấn Medataḷumpa rồi ngài tuyên bố: - Nhƣ Lai ở lại nơi phong cảnh xinh tƣơi này một thời gian. Nó có duyên sự. Các vị Moggallāna, Ānanda, Upāli hãy tùy nghi công việc của mình!

← Văn bản trướcTập 6 — Đêm Thanh, Trăng SángVăn bản tiếp →Tập 6 — “Pháp Truyền Thống” Của Đức Vua Pasenadi
☰ Mục lục Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
⬇ Tải .txt⬇ Tải PDF