📜 Giảng Sư
Kho kinh › Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)

Tập 6 — “Pháp Truyền Thống” Của Đức Vua Pasenadi

Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh) · 42,231 ký tự · ~38 phút đọc
🏠 📜

Của Đức Vua Pāsenadi

Mặc dầu đã “sám hối”, mặc dầu cả đại gia đình ngƣời ta đã tha thứ nhƣng tâm của đức vua Pāsenadi cũng không đƣợc yên ổn do tội ác mà ông đã làm. Giá nhƣ có mặt đức Phật ở Kỳ Viên? Giá nhƣ hoàng hậu Mallikā còn ở bên ông? Ôi! Dẫu có bao nhiêu “giá nhƣ” ấy thì sự việc cũng đã rồi, những sát-na tâm bất thiện ấy đã chảy trong dòng nghiệp – thì ăn năn, hối hận cũng không ích gì! Chỉ mang đến sầu muộn làm vẩn đục tâm thức mà thôi! Mấy ngày hôm sau, cho các quan đi tra xét dòng họ bà con thân quyến của lão tƣớng quân Bandhula, biết vị nguyên soái này còn có một đứa cháu kêu ông ta bằng cậu đang làm quan ở một thị trấn cách kinh thành không bao xa, có tên là Dīgha-Kārāyaṇa. Tức tốc, đức vua cho gọi Dīgha-Kārāyaṇa đến rồi phong cho ông ta chức Đô thống đại nguyên soái thống lãnh tất cả binh quyền. Đƣợc cất đặt vào vị trí quá cao, ngoài cả mong ƣớc, ngoài mặt, Dīgha-Kārāyaṇa tỏ vẻ vui mừng, lạy tạ đức vua nhƣng trong lòng ông ta thì ngƣợc lại. Từ khi cậu mình bị ám hạ một cách tàn độc, Dīgha-Kārāyaṇa vô cùng căm hận đức vua, ý nghĩ trả thù luôn lởn vởn trong đầu óc của ông.

310 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Bây giờ có binh quyền trong tay, Dīgha-Kārāyaṇa nghĩ, là trƣớc sau mình cũng có cơ hội để báo oán, rửa thù. Hôm kia, đức vua Pāsenadi nghe tin đức Phật và hội chúng tỳ-khƣu sau nhiều tháng hoằng hóa ở Rājagaha, Vesāli... đã theo lộ trình thƣơng mãi ghé Koliya và bây giờ đang ngụ đâu đó ở vƣơng quốc Sākya, ông tự nghĩ: “Chuyện xảy ra ở đây, có lẽ đức Thế Tôn cũng đã biết rồi. Vả lại, tâm hồn ta bây giờ cũng đã yên lắng lại, Dīgha-Kārāyaṇa, tân Đô thống, có lẽ cũng hiểu nỗi lòng của ta nên ông ta luôn tận tụy trong mọi nhiệm vụ, giao việc gì là hoàn thành việc ấy. Là một con ngƣời có nhân cách tốt, rất đáng tin tƣởng. Đây là lúc ta nên từ bỏ kinh thành một thời gian, xa rời cung đình, là nơi quá nhiều kỷ niệm với hoàng hậu, dẫn một đội quân lớn đi kinh lý nơi này nơi kia để lắng nghe dân tình cũng là phải lẽ vậy”. Xong, đức vua cho gọi thái tử Viḍūḍabha và tân đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa rồi ra lệnh: - Ông Viḍūḍabha hãy dẫn một đội quân cấm vệ, ông Dīgha-Kārāyaṇa hãy dẫn một đội quân hùng hậu đi sau hộ giá, sớm mai ta sẽ lên đƣờng. Thế rồi đức vua rời khỏi kinh thành, đi thăm chơi những miền thắng cảnh, khi đến vƣờn rừng Naṅgaraka(1), thấy cảnh trí xinh đẹp lạ thƣờng, đức vua cho dừng ngựa lại. Trong khi tản bộ, dạo chơi đây đó, đức vua trông thấy những gốc cây khả ái, đẹp mắt, là nơi lặng tiếng, ít ồn, vắng ngƣời, thoáng gió, xa lánh mọi tụ hội đông đảo, thích hợp cho việc trầm tƣ mặc tƣởng.(2) Thấy vậy, đức vua cảm khái trong lòng:“Chà! Khung cảnh thanh bình, tĩnh lặng, thiên nhiên trong lành, tƣơi đẹp này đâu phải là nơi cho phàm phu tục tử thƣởng ngoạn một

(1)

Xem Dictionnary of Pāḷi proper names - quyển 2, trang 6.

(2)

Xem kinh Dhammacetiya (Trung bộ).

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 311

cách vô ích và rỗng không! Đây phải là nơi thích hợp để học đạo, luận đạo hoặc để trầm tƣ, quán tƣởng”. Rồi vua chợt nhớ đến đức Đạo Sƣ, bèn quay lại hỏi thuộc hạ: - Đức Thế Tôn sau bao tháng vân du phƣơng xa, nghe đâu đã về đến Sākya! Các ngƣơi có ai biết, ngài hiện đang an ngự ở đâu không? - Tâu đại vƣơng! Nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa mau mắn đáp – Có một thị trấn tên là Medataḷumpa, thuộc vƣơng quốc Sākya, ngài và hội chúng tỳ-khƣu đang dừng chân ở đấy. - Thị trấn Medataḷumpa ấy, cách Naṅgaraka chúng ta đang đứng đây, khoảng chừng bao xa? - Tâu! Không xa! Chỉ chừng ba do tuần, có thể đi thong thả đến đấy vào lúc chiều tối. - Vậy này Dīgha-Kārāyaṇa! Chúng ta hãy lên đƣờng, ta đang rất nôn nóng yết kiến đức Đạo Sƣ. Đến Medataḷumpa lúc mặt trời vừa gác núi, khói và sƣơng nhƣ những dải lụa vắt ngang những sƣờn cây xanh biếc. Đâu cũng thanh u và tịch lặng. Chỉ có tiếng lá rơi, gió thoảng, suối chảy, vƣợn kêu, chim hót... là ngôn ngữ của đất trời! Đến chỗ xe không còn đi đƣợc, đức vua rảo bộ, cho ngƣời hỏi thăm – thì biết đức Phật và hội chúng tỳ-khƣu đang ẩn cƣ trong những cốc lá trong rừng đại thụ, sát bên một con suối xanh trong. Lúc bấy giờ một số đông tỳ-khƣu đang đi kinh hành ngoài trời. Bƣớc đến gần, đức vua lễ phép cung tay hỏi: - Thƣa chƣ tôn giả! Đức Thế Tôn hiện đang ở đâu? Biết ngƣời hỏi là đức vua Kosala, một vị tỳ-khƣu đáp: - Tâu đại vƣơng! Đi thẳng theo lối hàng cây đại thụ nầy, gặp một tảng đá lớn, một ngôi nhà sàn lợp bằng lá kè hiện ra, đức Tôn Sƣ đang thiền duyệt ở đấy. Đại vƣơng nhè nhẹ bƣớc lên, tại hành lang, bên cánh cửa khép hờ, ngài cất tiếng 312 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

đằng hắng rồi lấy ngón tay gõ nhẹ ba lần, đức Đạo Sƣ sẽ tiếp đại vƣơng! Để tỏ lòng tôn kính hết mực, đức vua cởi đế bào, mũ miện, hốt, ấn, kiếm, hia... giao tất cả chúng cho Dīgha- Kārāyaṇa rồi nói: - Các ngƣơi hãy đi ra ngoài bìa rừng! Ta cần yên tĩnh một mình để “đàm đạo” với đức Chánh Đẳng Giác! Theo cách chỉ dẫn tận tình và chính xác của vị tỳ-khƣu, đức vua đi bằng đôi chân trần theo hàng đại thụ... Và sau đó đƣợc đức Phật mở cửa đón tiếp. Vừa bƣớc vào, đức vua Pāsenadi oai hùng, hiển hách của quốc độ Kosala đã vội quỳ sụp xuống, cúi đầu ôm đôi chân bụi của đức Đạo Sƣ, rờ rẫm và xoa xoa vào cổ chân, gót chân của ngài rồi thốt lên: - Bạch đức Thế Tôn! Đệ tử là Pāsenadi, nƣớc Kosala! Đệ tử là Pāsenadi, nƣớc Kosala! Đệ tử là Pāsenadi, nƣớc Kosala! Đức Phật khởi từ bi tâm, nắm tay đức vua dẫn đến một tấm nệm cỏ, mời ông ngồi ở đấy rồi nói: - Không biết vì duyên sự gì, nguyên do gì mà đấng chí tôn của Kosala lại hạ mình tột bực và biểu lộ sự quý kính tột bực đối với Nhƣ Lai nhƣ vậy? - Từ khi hoàng hậu mất đi, đệ tử không có chỗ nƣơng tựa; vì không có chỗ nƣơng tựa nên đệ tử đã có những hành động lầm lỗi không thể tha thứ đƣợc. Đệ tử hằng đêm, hằng đêm đã suy nghĩ rất nhiều. Đức Thế Tôn là hiện thân cho những giá trị cao quý trên đời này, là hiện thân cho những phẩm giá tốt đẹp của con ngƣời. Thật hạnh phúc cho những ai đƣợc thân cận với Ngƣời, đƣợc học hỏi giáo pháp của Ngƣời, đƣợc ôm hôn bàn chân bụi của Ngƣời. Sau khi tƣ duy chín chắn nhƣ vậy, đối với đức Thế Tôn, đệ tử đã có những “pháp truyền thống” cho riêng mình y chỉ, bạch đức Đạo Sƣ! Đức Phật mỉm cƣời: Minh Đức Triều Tâm Ảnh 313

- Pháp truyền thống cho riêng mình y chỉ? Hay lắm! Vậy thì đại vƣơng hãy kể ra một vài nội dung của truyền thống ấy cho Nhƣ Lai nghe với nào? - Xin vâng, bạch đức Thế Tôn! Rồi đức vua nói: - Đệ tử có pháp truyền thống (Dhammanvaya) này đối với Thế Tôn: “Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, pháp đƣợc Thế Tôn khéo giảng, chƣ tăng đệ tử của Thế Tôn khéo tu tập hành trì”. Sở dĩ nói nhƣ vậy là vì đệ tử thấy nhiều vị sa-môn, bà-la-môn hành trì phạm hạnh có giới hạn trong mƣời năm, hai mƣơi năm, ba mƣơi năm, bốn mƣơi năm. Những vị này, sau một thời gian, khéo tắm rửa, khéo phấn sáp, với râu tóc khéo chải chuốt, sống thụ hƣởng một cách đầy đủ, sung mãn năm dục trƣởng dƣỡng! Nhƣng ở đây, trong giáo pháp của ngài, đệ tử thấy các tỳ-khƣu sống hành trì phạm hạnh viên mãn, thanh tịnh cho đến trọn đời, cho đến hơi thở cuối cùng. Đệ tử xác tín rằng, ngoài giáo hội này ra, không có và không thể ở đâu, tôn giáo nào có đƣợc một phạm hạnh viên mãn và thanh tịnh đến nhƣ vậy. Đấy chính là nội dung, là pháp truyền thống thứ nhất của đệ tử đối với đức Đạo Sƣ. - Hay lắm! Đức Phật tán thán – Và đấy cũng là sự thực mà đại vƣơng đã diễn đạt rất chính xác! Thế còn nội dung thứ hai? - Bạch Thế Tôn! Đệ tử thấy rằng, từ ngàn xƣa đến nay, vua chúa cãi lộn với vua chúa, sát-đế-lỵ cãi lộn với sát-đế-lỵ, bà-la-môn cãi lộn với bà-la-môn, gia chủ cãi lộn với gia chủ, mẹ cãi lộn với con, con cãi lộn với mẹ, cha cãi lộn với con, con cãi lộn với cha, anh em cãi lộn với anh em, anh em cãi lộn với chị em, chị em cãi lộn với anh em, bạn bè cãi lộn với bạn bè. Còn ở đây, đệ tử thấy các tỳ-khƣu sống với nhau thuận hòa, thân hữu, không cãi lộn nhau, hòa hợp nhƣ nƣớc

314 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

với sữa, nhìn nhau với cặp mắt ái kính(1). Đệ tử không thấy, ngoài giáo hội của đức Tôn Sƣ, giáo đoàn thanh tịnh của đức Tôn Sƣ ra, lại có thể có một phạm hạnh nào khác viên mãn, thanh tịnh đƣợc nhƣ vậy! Đấy là pháp truyền thống thứ hai, luôn lƣu một dấu ấn tốt đẹp vào tâm khảm của đệ tử! - Đúng vậy! Đức Phật gật đầu – Đại vƣơng đã nhận xét rất đúng! Sáu pháp hòa kỉnh là nền tảng của thiện bạn hữu, thiện thân tình trong đời sống của tăng-già - Còn nữa, bạch Thế Tôn! Đức vua nói tiếp - Đệ tử đi du hành, kinh lý từ nơi này đến nơi kia, từ xứ sở này sang xứ sở khác. Ở đấy, đệ tử thấy một số sa-môn, bà-la-môn gầy còm, ăn mặc lôi thôi, lếch thếch, nƣớc da xanh xao, bạc nhợt, tay chân gân nổi; hình nhƣ không có một nét hảo tƣớng tƣơng đối nào để ngƣời ta có thể nhìn với đôi mắt thiện cảm! Đệ tử suy nghĩ nhƣ sau: Thật sự các bậc tôn giả này sống phạm hạnh không đƣợc hoan hỷ hay có những ác nghiệp đƣợc giấu kín, bị sân tham thiêu đốt nên mới sinh ra nhƣ vậy? Đệ tử mang hoài nghi ấy đi đến hỏi các vị ấy thì đƣợc trả lời: Tâu đại vƣơng! Chúng tôi dƣờng nhƣ là bị bệnh lây truyền từ các giáo phái chủ, giáo phái sƣ... trong và ngoài truyền thống bà-la-môn vậy. Còn ở đây, bạch Thế Tôn! Đệ tử thấy các tỳ-khƣu hân hoan, phấn khởi, hỷ lạc, các căn thoải mái, không dao động, bình tĩnh, sống dựa vào sự tự nguyện hỷ cúng của nhiều ngƣời, với tâm tƣ tự do nhƣ muông thú ở rừng sâu. Bạch Thế Tôn, đệ tử suy nghĩ nhƣ sau: Thật sự các bậc tôn giả này ý thức đƣợc một sự tối thắng thù diệu nào trong giáo lý Thế Tôn, một sự thành đạt tuần tự từ cạn vào sâu, từ thớ vỏ ngoài đến xƣơng tủy ở phía bên trong - nên các bậc tôn giả này mới có đƣợc tăng tƣớng nhƣ vậy, các đƣợc các trạng thái tâm thanh lƣơng, thù thắng

(1) Trung bộ, kinh Dhammacetiya.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 315

tỏ lộ ra bên ngoài dung sắc nhƣ vậy. Bạch Thế Tôn! Đấy là pháp truyền thống thứ ba của đệ tử đối với Thế Tôn. Còn nữa, đệ tử là một vị vua sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, có thể hành quyết những ai đáng bị hành quyết, gia phạt những ai đáng bị gia phạt, trục xuất những ai đáng bị trục xuất. Nhƣng bạch Thế Tôn! Khi đệ tử ngồi xử kiện, có ngƣời đôi khi nói ngắt lời của đệ tử. Và đệ tử hễ có dịp là nói với họ rằng: Này quý vị, chớ có ngắt lời nói của ta, khi ta đang ngồi xử kiện. Quý vị hãy chờ cho đến khi ta nói xong. Thế nhƣng, có ngƣời vẫn ngắt lời nói của đệ tử nhƣ thƣờng. Còn ở đây, bạch Thế Tôn! Đệ tử thấy các tỳ-khƣu, trong khi Thế Tôn thuyết pháp cho đồ chúng hàng trăm ngƣời, không hề có một tiếng nhảy mũi hay tiếng ho nào khởi lên. Nếu có một tiếng động thô tháo nào đó xảy ra từ ngƣời bên cạnh thì một bạn đạo đồng phạm hạnh sẽ vỗ nhẹ vào đầu gối ngƣời ấy rồi nói vào tai y nhƣ cơn gió thoảng: Tôn giả hãy giữ yên lặng, tôn giả chớ có làm ồn! Thế Tôn, bậc Đạo Sƣ của chúng ta đang thuyết pháp! Bạch Thế Tôn, đệ tử khởi lên ý nghĩ nhƣ sau: Thật vi diệu thay! Thật hy hữu thay! Thính chúng này thật khéo đƣợc huấn luyện mà không có gậy, không có kiếm, không có bất kỳ một hình phạt hay cƣỡng bức nào! Ngoài hội chúng của đức Tôn Sƣ, đệ tử không thấy có một hội chúng nào khác lại đƣợc khéo huấn luyện nhƣ vậy. Bạch Thế Tôn! Và đấy chính là pháp truyền thống thứ tƣ của đệ tử đối với đức Đạo Sƣ. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Đệ tử thấy ở đây một số sát-đế- lỵ bác học, tế nhị, nghị luận biện tài, biện bác nhƣ chia chẻ sợi tóc làm tƣ, làm bảy. Những vị này đi chỗ này, chỗ kia, nhƣ muốn đả phá các tà kiến với trí tuệ của họ. Những vị này nghe: Sa-môn Gotama sẽ đến thăm ngôi làng này hay thị trấn kia! Thế là họ sắp đặt trƣớc những câu hỏi: Chúng ta sau khi đến sẽ hỏi sa-môn Gotama câu hỏi này. Khi bị chúng ta hỏi nhƣ vậy, nếu sa-môn Gotama trả lời nhƣ thế này, thì 316 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

chúng ta sẽ chất vấn nhƣ thế này. Khi bị ta hỏi nhƣ vậy, nếu sa-môn Gotama trả lời nhƣ thế kia, thì chúng ta sẽ chất vấn nhƣ thế kia! Vậy là khi nghe tin Thế Tôn du hóa đến một nơi, những vị này đến chỗ Thế Tôn đang trú cƣ. Rồi sau đó, Thế Tôn với pháp thoại khai thị cho các vị này, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ. Đƣợc đức Thế Tôn với pháp thoại khai thị, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, họ không hỏi Thế Tôn câu hỏi đã định trƣớc, huống nữa là chất vấn! Trái lại, họ trở thành đệ tử của Thế Tôn. Bạch Thế Tôn! Nhƣ vậy, đấy là pháp truyền thống thứ năm của đệ tử đối với ngài. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Đệ tử thấy ở đây một số bà-la- môn bác học, gia chủ bác học, sa-môn bác học, tế nhị, nghị luận biện tài, biện bác nhƣ chia chẻ sợi tóc, những vị này đi chỗ này chỗ kia nhƣ muốn đả phá các tà kiến... Họ không hỏi Thế Tôn câu hỏi đã định trƣớc, huống nữa là chất vấn. Trái lại, họ xin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Thế Tôn cho họ đƣợc xuất gia. Đƣợc xuất gia nhƣ vậy, một số các vị ấy sống một mình, không phóng dật, nỗ lực, tinh cần và không bao lâu sau, tự chứng với thắng trí, chứng ngộ chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại mục đích tối thƣợng của phạm hạnh mà những thiện nam tử chơn chánh xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hƣớng đến. Họ nói nhƣ sau: Thật sự chúng ta gần hoại vong! Thật sự chúng ta gần hoại diệt! Xƣa kia chúng ta không phải sa-môn lại tự xem là sa-môn, không phải bà-la-môn lại tự xem là bà-la-môn, không phải bậc A-la-hán lại tự xem là bậc A-la-hán. Nay chúng ta mới thật sự là sa-môn. Nay chúng ta mới thật sự là bà-la-môn. Nay chúng ta mới thật sự là A-la-hán! Bạch Thế Tôn! Đây là pháp truyền thống thứ sáu của đệ tử đối với Thế Tôn. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Isidatta và Purāṇa là hai quan giữ ngựa, ăn cơm của đệ tử, đi xe của đệ tử, sinh sống do đệ Minh Đức Triều Tâm Ảnh 317

tử cho, và chính đệ tử đem danh vọng lại cho họ. Nhƣng họ không hạ mình, cung kỉnh đối với đệ tử nhƣ họ đã hạ mình, cung kỉnh đối với Thế Tôn. Thuở nọ, bạch Thế Tôn! Trong khi hành quân chống với đội quân đối nghịch, và muốn thử thách Isidatta và Purāṇa, hai quan giữ ngựa, đệ tử đến ở tại một căn nhà chật hẹp. Rồi bạch Thế Tôn! Hai quan giữ ngựa, Isidatta và Purāṇa, sau khi cùng nhau đàm luận về chánh pháp hơn nửa đêm rồi nằm xuống ngủ, với đầu của họ thì hƣớng về phía mà họ đƣợc nghe là chỗ Thế Tôn ở, còn chân của họ lại hƣớng về chỗ đệ tử nằm. Bạch Thế Tôn! Đệ tử suy nghĩ nhƣ sau: Thật vi diệu thay! Thật hy hữu thay! Hai quan giữ ngựa Isidatta và Purāṇa này ăn cơm của đệ tử, đi xe của đệ tử, sự sinh sống do đệ tử cho, và chính đệ tử đem danh vọng đến cho họ. Nhƣng họ không hạ mình, cung kỉnh đối với đệ nhƣ họ đã hạ mình, cung kỉnh đối với Thế Tôn. Thật sự những vị này ý thức đƣợc một sự tối thắng thù diệu nào trong giáo lý của Thế Tôn, một sự thành đạt tuần tự... Bạch Thế Tôn! Đấy là pháp truyền thống thứ bảy của đệ tử đối với Thế Tôn. Còn nữa, bạch Thế Tôn! Thế Tôn thuộc dòng sát-đế-lỵ, đệ tử cũng thuộc dòng sát-đế-lỵ. Thế Tôn là ngƣời nƣớc Kosala, đệ tử cũng thuộc ngƣời nƣớc Kosala. Thế Tôn đƣợc tám mƣơi tuổi(1), đệ tử cũng đƣợc tám mƣơi tuổi. Cho dù (1) Đây là theo kinh Dhammacetiya – Trung bộ. Nhƣng theo tôi, thời điểm này, với số tuổi tám mƣơi e không đúng. Vì rằng, sau đó, đức vua bị tiếm quyền rồi mất ngoài cổng thành kinh đô Rājagaha. Quan nguyên soái Dīgha- Kārāyaṇa tôn Vidūḍabha lên làm vua. Sau khi làm vua Kosala, Vidūḍabha ba lần dẫn binh muốn tiêu diệt dòng Sākya nhƣng đều bị đức Phật ngăn cản. Cho đến lần thứ tƣ, đức Phật mới để tự nhiên cho nhân quả làm việc. Diệt xong dòng Sākya, trên đƣờng dẫn quân về, Vidūḍabha, chu tƣớng, binh linh bị dòng nƣớc lũ cuốn chết. Thời gian trải qua những biến cố này, tối thiểu cũng trải qua hơn một năm đến một năm rƣởi. Còn nữa, còn thời gian hai vị thƣợng thủ giáo hội Niết-bàn, thời gian diễn tiến cả bộ kinh Đại bát Niết-bàn nữa... Do vậy, theo ngƣời biên soạn, số tuổi lúc này của đức Phật và đức vua Kosala chỉ mới 77, 78 - chừng hạ thứ 42 – 43 là hợp lý hơn chăng?

318 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Thế Tôn và đệ tử có ba điểm giống nhau nhƣ vậy, nhƣng Thế Tôn lại là bậc Chánh Đẳng Giác, còn đệ tử chỉ là một con ngƣời phàm còn rất nhiều lầm lỗi, còn rất nhiều bụi cát trong mắt – nên đệ tử sẵn sàng hạ mình tột bực và biểu lộ sự quý kính tột bực đối với Thế Tôn – cũng phù hợp pháp và luật vậy! Bạch Thế Tôn! Nay đệ tử phải đi, đệ tử có nhiều công việc, có nhiều bổn phận phải làm! Đƣa đôi mắt bi mẫn nhìn đức vua, đức Phật nói: - Đại vƣơng hãy làm những gì mà đại vƣơng nghĩ là hợp thời. Rồi vua Pāsenadi nƣớc Kosala từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Đạo Sƣ, thân phía hữu hƣớng về ngài rồi ra đi. Nhìn vị cao sang vƣơng giả đầu trần, chân đất, đến một thị trấn xa xôi, hạ mình tột bực, cung kính tột bực hết lời tán thán những “pháp truyền thống”, sau đó nhẹ nhàng từ giã, không hề thỉnh cầu điều gì cho riêng mình cả - đức Phật do biết rất nhiều việc nên ngài nghĩ thầm: “Nếu vị đại vƣơng này mang theo tri kiến chơn chánh với những pháp đƣợc gọi là truyền thống này mà ra đi – thì nghiệp ác sát hại kẻ trung thần kia sẽ không chạy theo kịp mà trổ quả đâu!” Hai vị tôn giả Mahā-Moggallāna và Upāli ở bên cạnh, do có nhiều thắng trí nên họ cũng có đồng ý nghĩ nhƣ đức Thế Tôn. Chuyện xảy ra sẽ phải xảy ra.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 319

“Cái Thấy Sự Thực” Hóa Giải Hận Thù

Nhìn chiếc bóng đầu trần, chân đất của đức vua Pāsenadi vừa khuất sau những hàng cây, rồi nhìn vào đế bào, mũ miện, hốt, hia... cùng ấn kiếm quốc bảo đế quyền trên tay mình, quan tân đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa chợt động tâm: “Đây quả là trời, đất, thánh, thần muốn bàn giao đế quyền lại cho ta đây? Hay là do uy linh hiển hách của hƣơng hồn bá phụ Bandhula xui khiến mà nên? Ta đâu cần phải âm mƣu chiếm đoạt? Cờ đến tay là ta phất thôi!” Niềm vui vừa thoáng qua, một ý nghĩ khác lại nẩy sanh: “Không đƣợc! Không đƣợc! Dầu sao, nếu ta làm vua thì danh bất chánh, ngôn bất thuận, ta gặp phải cả một thế lực hoàng gia chống đối. Ta đang thân đơn, thế cô. Phải nên khôn ngoan, sáng suốt hơn một tí mới đƣợc! Hãy để cho thằng ranh con Viḍūḍabha làm vua và ta sẽ nắm toàn bộ binh quyền, binh lực, ta sẽ sai khiến tên này nhƣ một con rối!” Nói là làm, đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa cho thỉnh mời Viḍūḍabha ra xa ngoài rừng cây, trao toàn bộ ấn kiếm đế quyền cho thái tử, rồi đột ngột, ông quỳ xuống, hô lớn: - Đại vƣơng vạn tuế! Đại vƣơng vạn tuế! Đại vƣơng vạn vạn tuế!

320 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Thế là quân lính hộ giá tháp tùng đành phải hô theo! Đối với Viḍūḍabha lại bất ngờ hơn nữa, tự dƣng lại đƣợc đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa tấn phong làm vua, ngoài cả mơ ƣớc, ông ta cũng chẳng cần khách sáo đƣa đẩy làm gì nữa. Lễ đăng quang vƣơng vị đƣợc thực hiện ngay tại chỗ, chỉ đơn giản là bá cáo trời đất cùng với lời nguyện mang đến vinh quang, giàu mạnh và hùng cƣờng cho đất nƣớc Kosala! Chỉ để lại hai con ngựa già yếu và một thị nữ trung niên cho đức vua Pāsenadi, tân vƣơng Viḍūḍabha và đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa dẫn toàn bộ quân lính tùy tùng tức tốc trở lại kinh đô Sāvatthi. Họ bàn với nhau là sẽ tổ chức một lễ đăng quang cho hoành tráng, phải mời tất cả vị vua chƣ hầu, bố cáo cho tất cả thiên hạ cùng đƣợc biết. Trong thâm tâm, đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa nghĩ rằng: “Phải làm vậy để trả thù, nhƣng dẫu sao, đây là cuộc trả thù không đổ máu! Ta đã trả đƣợc mối đại thù rồi!” Trong lúc đó, khi đức vua Pāsenadi bƣớc ra rừng thì xung quanh đều quạnh vắng. Dƣới gốc cây chỉ còn một thị nữ và hai con ngựa. Không hỏi lý do, đức vua cũng đã biết chuyện gì xảy ra, ông cất giọng trầm tĩnh: - Là việc làm của ai? - Đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa, tâu đại vƣơng! - Rồi sau đó? - Ông ta trao ấn kiếm cho thái tử Viḍūḍabha rồi tôn phong lên ngôi vƣơng ngay tại chỗ! Ngẫm nghĩ một lát, đức vua suy nghĩ: “Dīgha-Kārāyaṇa trả mối đại thù đây mà! Bây giờ ta không còn gì nữa cả. Chỉ có cách duy nhất là đến Rājagaha, mƣợn quân binh của Ajātasattu, về Savatthi để lấy lại quốc độ mà thôi!” Thế rồi, họ lên đƣờng, không hành lý, không lƣơng thực, không cả nƣớc uống. Từ thị trấn Medataḷumpa của vƣơng Minh Đức Triều Tâm Ảnh 321

quốc Sākya, đức vua quay ngựa trở lại Koliya, sang Malla, qua lãnh thổ các nƣớc liên bang cộng hòa Videha, Moriya... rồi xuống Vesāli, vƣợt sông Gaṇgā... Là một đấng quân vƣơng uy danh hiển hách, thọ hƣởng ngũ dục tối thƣợng, thế mà trong thoáng chốc trở thành kẻ lữ hành mình trần thân trụi, ngủ đƣờng, ngủ rừng, không màn che trên đầu, không một tấm lót dƣới thân. May nhờ ngƣời thị nữ có chút tƣ trang nên cô đã bán dần để mua thức ăn trên dặm đƣờng thiên lý. Đức vua bây giờ đã bảy mƣơi bảy tuổi, thân thể suy kiệt già lão, đã mòn khô sinh lực, không chịu đựng đƣợc nắng mƣa, sƣơng gió nên khi đến cổng thành ngoài kinh thành Rājagaha, ngƣời ông lên cơn sốt, chợt nóng nhƣ lò lửa, chợt lạnh nhƣ giá băng. Nhìn dãy tƣờng đá cao, dày, kiên cố bao quanh triền núi, ông thở dài: - Ta sức cùng lực kiệt rồi! Ngƣời thị nữ trấn an: - Còn có thị nữ đây, tâu đại vƣơng! Nói thế xong, cô xuống ngựa, dẫn ngựa của mình cùng ngựa của đức vua từng bƣớc một tiến vào cổng thành trong. Nhƣng đến đây trời đã quá khuya, nhìn các vọng gác, đuốc thì sáng nhƣng không thấy quân canh, cửa thành đóng chặt, ông biết, giờ này là “nội bất xuất, ngoại bất nhập”. Đêm ấy, đức vua và thị nữ nằm nghỉ tạm trên nền đất của một lƣu xá dành cho khách bộ hành, đợi sáng ngày vào cung. Nhƣng mặt trời lên đã lâu, thấy vua không động tịnh, rời chỗ nằm đến xem thì hóa ra ông đã qua đời! Nghĩ đến thân thế của một đấng quân vƣơng, chúa thiên hạ, oai trùm thiên hạ, mà bỗng chốc, lại nằm chết trên nền đất bụi, cô quạnh, lạnh lùng – cô thị nữ khóc thƣơng, vật vã, đấm ngực, vò đầu, than trời, trách đất... rất là thê lƣơng. Một vài ngƣời đi ngang nghe thấy, rồi thị vệ trên cổng thành biết đƣợc cái chết thê thảm của đức vua Pāsenadi, không mấy chốc đến tai đức vua Ajātasattu. 322 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Tức tốc cùng một vài thị vệ lên ngựa đến nơi, thấy thảm trạng của ngƣời quá cố, đức vua Ajātasattu chạy tới, ôm cái xác lạnh mà khóc ròng. Chƣa nói đến sự liên hệ bên mẹ, chƣa nói đến sự liên hệ bên vợ mà thái độ đối xử đại lƣợng trong lần đức vua thất trận, khiến ông vô cùng quý kính, thƣơng cảm và nuối tiếc. Về triều, đức vua Ajātasattu cho tổ chức đại tang trọng thể nhƣ là “đại tang của một quốc vƣơng”, rồi mới hỏi cặn kẽ ngƣời thị nữ chuyện xảy ra tại thị trấn Medataḷumpa. Cô ta kể lại mọi chi tiết. Biết đƣợc thủ phạm chính là đại nguyên soái Dīgha-Kārāyaṇa và kẻ tòng phạm vui mừng nhận ấn kiếm, mặc nhiên tiếm đế vị là thái tử Viḍūḍabha - đức vua họp triều thần, tuyến bố cử đại hùng binh trừng phạt kẻ phản nghịch! Nghĩ đến ân đức của đức vua Kosala đối với Māgadha trong lần bại trận năm trƣớc, các quan đại thần ai ai cũng bừng bừng tức giận, đống ý cử binh với khí thế nhƣ trời nghiêng, đất sập để hỏi tội kẻ đã gây ra cái chết bi thƣơng... Trong đám đại thần có một ngƣời im lặng, thần sắc an bình nhƣ mặt nƣớc, không bị xao động bởi cái lao xao ở xung quanh, đấy là thần y Jīvaka. Cũng nhƣ mọi lần, đức vua trông thấy, bèn hỏi: - Này Jīvaka! Ý kiến ông thế nào, hãy cho ta biết! - Thần không có ý kiến, tâu đại vƣơng! - Vậy thì thái độ, hành động? Ta nên có thái độ, hành động ra ra sao? - Thần cũng không có thái độ, hành động – mà chỉ “thấy sự việc nhƣ thật”. Còn thái độ, hành động là ở nơi đại vƣơng, tùy thuộc nơi đại vƣơng. Biết vị thần y này tâm bình, hạnh trực, thấy biết giáo pháp rất sâu xa – nên đức vua thở một vài hơi thở cho khí huyết an bình rồi ôn tồn cất tiếng hỏi:

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 323

- Cái “thấy sự việc nhƣ thực” ấy là nhƣ thế nào, này Jīvaka? Câu chuyện “lạ lùng” của hai vị lôi cuốn mọi ngƣời lắng nghe, làm cho không gian triều đƣờng đột ngột lắng xuống, rất yên lặng. - Cái sự thật thứ nhất, tâu đại vƣơng! Là sự thật về nhân, về quả. Nếu đức vua Kosala không giết oan đại nguyên soái Bandhula cùng ba mƣơi hai viên tƣớng con cháu của ông ta thì sẽ không xảy ra cái quả báo oán thù hôm nay! Đức vua chau mày, nhƣng lại gật đầu: - Đúng vậy! Đó là một sự thực. - Cái sự thât thứ hai, tâu đại vƣơng! Là sự thật về can qua, về chém giết... chắc hẳn sẽ có hằng trăm, hằng ngàn kẻ vô tội phải bị đầu rơi, máu chảy, đứt lìa mạng sống. Rồi gia đình, rồi cha mẹ, rồi vợ, rồi con những ngƣời bị chết trận ấy sẽ ra sao? Tất thảy những giọt nƣớc mắt đau thƣơng ấy có thể đổ đầy một lu nƣớc, hai lu nƣớc, một hồ nƣớc, tâu đại vƣơng! Đức vua thở dài: - Đúng vậy! Cái đau thƣơng và nƣớc mắt ấy cũng là sự thực liên hệ. Giọng Jīvaka vẫn đều đều: - Cái sự thật thứ ba, tâu đại vƣơng! Là sự thật cạn kiệt các kho lẫm lƣơng thực, thực phẩm của vƣơng triều. Tuy nhiên, vẫn phải nuôi binh, phải mua lại số thóc lúa của dân, rồi thuế má các loại lại lên cao để bù vào ngân sách thiếu hụt, rồi dân lại thêm một lần nghèo đói, rồi đại vƣơng lại phải thao thức, trăn trở kế sách làm sao cho dân đƣợc ăn no, mặc ấm, tâu đại vƣơng! - Phải! Phải! Không sai đƣợc! - Cái sự thực thứ tƣ, tâu đại vƣơng! Là sự thực, dẫu xuất thân mẹ là nô lệ, nhƣng Viḍūḍabha là cháu ngoại của đức vua Mahānāma, cùng dòng dõi Sākya với đức Thế Tôn! Cái 324 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

sự thực thứ năm, tâu đại vƣơng! Là đại vƣơng quyết định sự việc bởi cảm tính sân nộ nhất thời chứ không phải là bởi tâm bình, khí hòa! Bậc trí với tâm bình, khí hòa sẽ có chiến lƣợc, kế sách dài lâu hơn. Ấy là đem lại an bình và thịnh vƣợng không chỉ cho một nƣớc, mà cả cho châu Diêm-phù-đề nhƣ chƣ vị Chuyển luân Thánh vƣơng xƣa thƣờng thực hiện... Đến ngang đây, đức vua chợt xua xua tay: - Thôi, ông đừng nói nữa! Chỉ một sự thực trong năm sự thực mà ông vừa nêu, ta đã biết là ta phải làm gì rồi. Jīvaka hoan hỷ nói: - Vì đại vƣơng là bậc trí! Cảm ơn đại vƣơng! Đức vua Ajātasattu sắc mặt đã khoan hòa: - Chỉ có hiểu biết và trái tim từ ái, cảm thông mới hóa giải đƣợc oán thù! Này Jīvaka! Thay vì cử quân chinh phạt, nay ta cử một phái đoàn sứ giả sang Kosala với lễ phẩm chúc mừng tân vƣơng, bang giao hòa hiếu giữa hai quốc độ, ông thấy có đƣợc không? Đấy có phải là “sự thực” tốt đẹp chăng? Cả triều phòng vang rền nhƣ sấm dậy: - Đấy là sự thực tuyệt vời! - Tuyệt vời! Đại đại tuyệt vời! - Minh quân vạn tuế! Minh quân vạn vạn tuế! Riêng đức vua Ajātasattu thì thì thầm trong lòng: “Đệ tử tri ân đức Thế Tôn đã ban cho sự sáng suốt qua vị thần y cƣ sĩ thầm lặng, minh triết này!” Riêng thần y thì suy nghĩ: “Ta an tâm rồi. Thứ nhất là y đã biết nghe lời phải. Thứ hai là y đã cải hối tùng thiện thật sự rồi. Việc hộ trì Tam Bảo trong mai hậu, xem ra y sẽ biết noi gƣơng tiên đế đấy!”

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 325

Ngọn Lửa Thù

Đăng quang tức vị chƣa đƣợc bao lâu, vua Viḍūḍabha, con bà Vāsabhakkhattiyā chợt nghĩ đến mối hận xƣa nên khí huyết nhƣ sôi trào trong huyết quản. Ông ức hận dòng tộc Sākya đã khinh khi, sỉ nhục mình hồi còn nhỏ. Thuở ấy, lúc bảy tám tuổi, nô đùa vui chơi với lũ trẻ hoàng gia trong nội cung, có lần Viḍūḍabha trông thấy chúng đứa nào cũng có những đồ chơi xinh xinh nhƣ con voi đi, con ngựa nhảy, con vụ quay, con rối múa... Khi Viḍūḍabha hỏi những thứ đó ở đâu vậy thì chúng đáp: - Cái này, bà ngoại tao mừng ngày sinh của tao. - Cái này thì quà của ông ngoại tao gởi cho... Về đến nội cung, Viḍūḍabha buồn bã chẳng thiết ăn uống. Thƣơng con, bà Vāsabhakkhattiyā vặn hỏi lý do mới biết là vì không có quà nhƣ chúng bạn. Nó hỏi: - Mẹ! Ông ngoại, bà ngoại của con ở đâu? - Ông ngoại của con là vua nƣớc Sākya, dòng dõi Sākya kinh thành Kapilavatthu đó con! - Hãy cho con đi thăm ông vua ngoại nghe mẹ! - Xa lắm con à! Con đi không nổi đâu!

326 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Dầu Viḍūḍabha năn nỉ thế nào, bà cũng không thể cho trẻ đi đƣợc. Dẫu là công chúa, hơn ai hết, bà biết thân phận có dòng máu nô lệ của mình. Bà nghĩ: “Nếu Viḍūḍabha sang bên đó, một sơ suất nhỏ, những viên tùy tƣớng đi theo mà biết rõ gốc gác nô lệ ấy thì nguy hại nhƣ thế nào! Dòng dõi Sākya vốn kiêu ngạo với tập cấp sát-đế-lỵ cao sang, nên thuở xƣa, họ cũng đã chẳng từng khinh miệt mẹ ta đó sao! Họ không coi ta ra gì thì con ta họ cũng chỉ xem nhƣ là miếng giẻ chùi chân! Bao nhiêu năm ta giấu biệt tung tích gốc gác, mà cha ta, đức vua Mahānāma cũng vậy. Đại vƣơng Kosala mà biết chuyện ấy thì ông sẽ phẫn nộ lôi đình, giáng đại họa cho Kapilavatthu không sai!” Tuy nhiên, thấy con khóc ngày, khóc đêm, đòi hoài, đòi hủy, chẳng biết sao hơn, bà Vāsabhakkhattiyā biên một lá thƣ mật, cho vị quan thân tín, cấp tốc phi mã mang sang trình lên đức vua Mahānāma, với nội dung: “Thƣa phụ hoàng! Con vẫn khỏe, an bình và vô sự. Chúc cha mẹ sống lâu muôn tuổi. Bé Viḍūḍabha cứ đòi thăm quê ngoại, ngăn cản mãi không đƣợc. Mong phụ hoàng quan tâm thu xếp yên ổn việc này. Bé Viḍūḍabha hoặc tùy tƣớng theo hầu mà biết gốc gác của con và mẹ con – thì đại họa cho cả đất nƣớc Sākya. Lạy cha mẹ trăm lạy với nƣớc mắt tuôn rơi”. Đọc thƣ xong, đức vua Mahānāma rƣng lệ, ông thƣơng con, thƣơng cả thân phận nô lệ của con. “Ôi! Nó rất thầm lặng, và nó rất hiền thục. Đức Thế Tôn từng dạy rằng, ngƣời tốt, kẻ xấu là do hành nghiệp của họ, không liên hệ gì đến dòng máu và giai cấp”. Ông thở dài, lắc đầu ngao ngán cho cái cổ lệ truyền thống cay nghiệt. Và bây giờ, ông chờ đợi chuyện gì sẽ xẩy ra. Cái gốc của vấn đề là sự cao ngạo quá đáng của dòng dõi hoàng gia Sākya này, nhƣng ông là kẻ gánh chịu. Sự việc nó nhỏ mà không phải nhỏ nên ông phải họp kín với một số vị trƣởng lão trong thân tộc, xin mọi ngƣời phải Minh Đức Triều Tâm Ảnh 327

giấu kín chuyện xƣa, chuyện đã rồi! Họ hiểu. Tuy nhiên, “chuyện kín” kia cả hoàng tộc đều biết, và họ đã âm thầm cho tất cả những ngƣời có vai vế nhỏ hơn đều vắng mặt trong ngày đón tiếp trẻ Viḍūḍabha cùng tùy tƣớng và thuộc hạ theo hầu. Tiểu hoàng tử Viḍūḍabha đƣợc ông bà ngoại đón tiếp rất nồng ấm, sự thƣơng yêu và trìu mến ấy làm ấm áp trái tim của trẻ không biết bao nhiêu. Khi tiểu hoàng tử đƣợc ngƣời dẫn đi thăm chƣ vị trƣởng thƣợng và bà con thân quyến trong hoàng tộc thì mọi ngƣời ai cũng rất trân trọng, niềm nở; ở đâu cũng đƣợc đãi đằng trân tu, mỹ vị và rất nhiều quà tặng. Tuy nhiên, bên ngoài thì vui mà trong lòng trẻ rất hậm hực. Vì gặp ai, già cả, trung niên, thanh niên, thiếu niên, thậm chí dù bé lên ba, lên bốn – “vai vế” họ cũng đều lớn hơn tiểu hoàng tử cả, nên Viḍūḍabha phải cúi đầu thƣa chào, mỏi cả miệng, mỏi cả tay, mỏi cả cổ! Chuyện ấy, tiểu hoàng tử giấu kín trong lòng, về trở lại cố cung, Viḍūḍabha mới thắc mắc hỏi mẹ. Bà Vāsabhakkhattiyā hiểu cái gì xẩy ra, hiểu cái cao ngạo, trịch thƣợng đã thâm căn cố đế trong dòng máu của họ nhƣng chỉ cƣời xòa và đáp cho qua chuyện: “Vì con còn nhỏ thật mà!” Nhỏ vốn chóng quên nên cũng yên. Khi hoàng tử Viḍūḍabha đƣợc mƣời sáu tuổi, do trẻ thông minh, trí tài, và cũng do sự đòi hỏi của tập tục vƣơng triều, nên Viḍūḍabha đƣợc vua cha tấn phong thái tử. Và bà Vāsabhakkhattiyā nghiễm nhiên đƣợc lên ngôi hoàng hậu. Một năm sau, thái tử lại xin phép về thăm quê ngoại. Lần này, do vai vế là một thái tử của một đại cƣờng nên vua chƣ hầu phải cung đón trọng thị hơn. Cả triều đình Sākya nghinh rƣớc với nghi vệ rất phải phép. Nhƣng khi về cung với ông bà ngoại, thái tử mới thật sự thấy đƣợc sự thân thuộc và yên bình. Hôm sau, khi ghé thăm bà con quyến thuộc hoàng gia, dĩ nhiên là khác với cung cách xã giao tại 328 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

vƣơng triều, thái tử lại phải thƣa chào tất cả mọi ngƣời y nhƣ hồi còn trẻ. Lần này, do đã hiểu biết, có nhận thức nên thái tử đọc đƣợc trong tiếng cƣời của họ, ánh mắt của họ, thái độ của họ có cái gì đó gƣợng gạo không thật. Thái tử biết nhƣng chỉ để bụng mà thôi, tạo sự bất hòa trong lúc này không tốt. Buổi tiệc tiễn đƣa rất trọng hậu, không có gì đáng phàn nàn, chê trách, thái tử chào mọi ngƣời từ biệt. Xe ngựa đi một đỗi đƣờng, có viên tùy tƣớng quên thanh kiếm báu, trở lại phòng khánh tiết. Các thị nữ của hoàng gia đang quét dọn đó đây. Vừa đứng nơi ngƣỡng cửa, viên tùy tƣớng thấy một thị nữ đang lấy sữa tƣơi để rửa cẩm đôn, chỗ thái tử Viḍūḍabha ngồi; cô ta vừa rửa vừa mắng to lên rằng: “Đây là chỗ ngồi của con trai bà nô lệ đây! Quả thật là gớm ghiếc!” Viên tùy tƣớng bình tĩnh, bƣớc vào lấy thanh kiếm của mình xong, ôn tồn cất tiếng hỏi: “Cô nƣơng lầm chăng? Đây là chỗ ngồi của thái tử Viḍūḍabha cao quý của chúng tôi mà!” Cô thị nữ tên là Kapilā - bèn nhỏ giọng, nói nhƣ thầm thì: “Tƣớng quân không biết cũng phải, bà Vāsabhakkhattiyā quả thật là công chúa ở đây, đƣợc hầu khăn áo cho đại vƣơng Kosala, nhƣng bà ta vốn là con một nữ nô lệ, vợ lẽ của đức vua Mahānāma của chúng tôi đấy!” Viên tùy tƣớng nghe chuyện động trời, y lại không kín miệng, nên câu chuyện sau đó lan tràn, sinh ra bàn tán xầm xì trong giới cấp tƣớng sĩ cũng nhƣ binh lính. Thái tử nghe đƣợc, máu sôi trào trong cổ họng, đôi mắt long lên nhƣ lửa cháy, ông nghiến răng ken két: “Đƣợc rồi! Đƣợc rồi! Chúng nó dám lấy sữa tƣơi để rửa chỗ ngồi của ta – thì sau này, ta sẽ lấy máu của chúng để rửa chân vậy!”

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 329

Lời Của Bậc Trí

Đức vua Pāsenadi nghe đƣợc cũng nổi trận lôi đình, quát lớn: “Giỏi thay cái dòng Sākya ngạo mạn, dám đánh tráo con một nữ nô lệ làm công chúa để bán gả cho ta. Vậy chúng có coi ta ra cái thá gì đâu!” Hôm sau, việc đầu tiên, đức vua xuống chiếu phế truất ngôi vị hoàng hậu của bà Vāsabhakkhattiyā và phế truất luôn ngôi vị thái tử của Viḍūḍabha. Việc thứ hai, là do không dằn đƣợc khí tức của mình, ông ra lệnh chuẩn bị binh mã để hỏi tội đức vua Mahānāma và triều đình Sākya. Tuy nhiên, khi vừa ngồi lên con vƣơng tƣợng, chợt dƣng, đức vua nghĩ đến đức Phật. Rồi sau một hồi đăm chiêu, thay vì xuất quân, đức vua lại ghé Kỳ Viên tịnh xá với một ít quân hộ giá. Đức Phật đã biết chuyện gì, ngài tiếp đức vua một cách thân tình tại hƣơng phòng. Đức vua Pāsenadi bình tĩnh kể lại mọi chuyện cho đức Phật nghe rồi xin ngài một lời khuyên! Đức Phật nhập đề: - Khá khen cho đại vƣơng đã rất trầm tĩnh khi ghé thăm Nhƣ Lai. Sự sáng suốt của một bậc minh quân rất cần thiết trƣớc bất kỳ một tình huống khó xử nào, trƣớc bất kỳ một

330 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

quyết định trọng đại nào – vì nó liên hệ đến mạng sống con ngƣời! - Tri ân Thế Tôn! Rồi đức Phật ôn tồn nói: - Việc này rất oan uổng cho họ, tâu đại vƣơng! Cô gái Vāsabhakkhattiyā trƣớc khi bán gả cho đại vƣơng đã đƣợc triều đình Sākya chuẩn phong là công chúa, chứ không phải mạo danh công chúa đâu. Nhƣ Lai xác nhận sự thực này! Đức vua nhè nhẹ gật đầu: - Thế Tôn đã xác nhận sự thực thì việc kia đúng là sự thực rồi. Nhƣng còn việc khác, việc thứ hai, Vāsabhakkhattiyā vẫn là con gái của Mahānāma với nữ nô lệ Nāgamuṇḍā(1), giai cấp hạ tiện – thì sao, thƣa Thế Tôn! Họ đã coi thƣờng trẫm một cách quá đáng! Đức Phật không trả lời câu hỏi, mà lại đặt câu hỏi: - Một nữ nô lệ lấy một nam sát-đế-lỵ, sau đó, con trai, con gái đƣợc sinh ra, theo pháp luật của đại vƣơng thì chúng là sát-đế-lỵ hay là nô lệ, tâu đại vƣơng? - Là sát-đế-lỵ, vì bao giờ cũng lấy họ trai! - Vậy là đại vƣơng đã tự trả lời – Đã tự trả lời rằng, công chúa Vāsabhakkhattiyā trƣớc khi về hầu đại vƣơng thì cô ta đã là một nữ sát-đế-lỵ rồi – do từ dòng máu sát-đế-lỵ của đức vua Mahānāma, dù bà mẹ Nāgamuṇḍā là nữ nô lệ. Đức vua Pāsenadi nín họng, không mở miệng đƣợc trƣớc lý luận chặt chẽ của đức Phật. Ngài còn nói tiếp: - Nếu Vāsabhakkhattiyā là một nữ sát-đế-lỵ, đại vƣơng là chúa của sát-đế-lỵ, một hoàng nam đƣợc sanh ra - thì rõ ràng Viḍūḍabha là một sát-đế-lỵ chính thống rồi! Đức vua lại phải nín lặng nữa. Đức Phật vẫn chƣa chịu dừng:

(1) Xem Dictionary of pāḷi proper names, trang 972, quyển 2.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 331

- Thuở xƣa có một vị đại vƣơng oai danh hiển hách, thƣơng yêu một thiếu nữ bần hàn, một cô gái rách rƣới hằng đi mót củi khô trên núi; ông ta thản nhiên trƣớc sự phản đối của triều đình, tấn phong cô ta làm hoàng hậu. Từ mối “nghịch duyên” này, họ hạ sanh một trai tuấn tú, phi phàm, về sau, nối ngôi vua và thống trị cả một quốc độ mênh mông, tất thảy chƣ hầu đều triều phục – tâu đại vƣơng! - Trẫm rõ rồi, bạch Thế Tôn! Quan trọng nhất, quyết định nhất là dòng máu của vua, trẫm hiểu rồi! Đức Phật mỉm cƣời: - Còn nữa, tâu đại vƣơng! Ngƣời mà đại vƣơng thƣơng yêu nhất, nể trọng nhất hiện nay, thuộc giai cấp thủ-đà-la; vậy nếu một tiểu hoàng tử, một tiểu công chúa đƣợc sinh ra, chẳng lẽ lại không mang dòng máu của đại vƣơng? Đại vƣơng giả vờ quên hay sao đó chứ? Thật không còn lời nào để nói nữa, đức vua nghĩ: “Ồ, hậu của ta, Mallikā, con của ngƣời làm tràng hoa, là giai cấp thủ-đà-la mà! Tại sao ta lại tối tăm đến vậy!” Lạy tạ đức Phật với cái tâm vô cùng tôn kính, đức vua Pāsenadi về triều, xóa bỏ lệnh phế truất, phục lại ngôi vị cho hoàng hậu Vāsabhakkhattiyā và thái tử Viḍūḍabha. Quả thật là lời của bậc trí giải tan đƣợc cả một trận binh đao máu lửa!

332 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Quả Báo Của Devadatta

Bao tháng bao ngày sống trong cô độc, cô quạnh,(1) nhất là bị sự ruồng bỏ, sự sỉ nhục âm thầm của nhiều ngƣời, Devadatta cảm nhận thấm thía ác báo nhƣ lò lửa đang âm ỉ đốt cháy thân thể và tâm trí của mình. Quả thật là Devadatta đang hối hận, ăn năn, ray rứt không yên. Tu viện tại sƣờn núi Gayāsīsa một thời huy hoàng, thạnh mậu, với sự cúng dƣờng hào sảng hàng ngàn xe lƣơng thực, thực phẩm của đức vua Ajātasattu nhƣ là giấc mộng đêm qua! Những vị tỳ-khƣu có trí tài nhƣ Kokalikā, Kaṭamoraka- tissa, Khaṇḍade-viyāputta, Samuddadatta... từ thuở chung tay thành lập giáo hội mới đều đã lần lƣợt bỏ ông mà đi! Chuyện cảm động nhất là giờ phút cuối cùng của Kokalikā, lúc bệnh hoạn ghẻ lở, ngƣời bên cạnh giúp đỡ tận tình, lau rửa mình mẩy hôi hám của ông ta lúc lâm tử, lại là hai vị đại đệ tử của đức Tôn Sƣ! Ôi! Là tấm lòng của họ! Hiện giờ đây, tại tu viện hoành tráng, mênh mông, đầy đủ tiện nghi này chỉ còn sót lại năm bảy ông tỳ-khƣu thiểu trí, thiểu tài, thiểu hạnh... là còn nƣơng tựa ông, nhƣ muốn bòn rút chút mật nhụy cuối cùng của đóa hoa đang rửa tàn phƣớc báu, bởi ông, nhờ ông mà có! (1) Dictionary of pāḷi proper names – nói là chín tháng sau khi hai vị đại đệ tử của Phật đến tu viện Gayāsīsa thuyết pháp thức tỉnh 500 vị tỳ-khƣu trở về với Phật, Devadatta tức uất đến thổ huyết.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 333

Ngày nào cũng vậy, trên giƣờng bệnh, câu đầu tiên mà Devadatta cất tiếng hỏi các vị tỳ-khƣu còn sót lại quanh ông: “- Đức Thế Tôn giờ ở đâu, ta muốn đến ôm bàn chân bụi của ngài mà sám hối, các ngƣơi hãy giúp ta!” Thế rồi, câu trả lời thƣờng là: “- Ồ, thƣa tôn giả! Đức Phật đang ở xa lắm! Chúng ta không thể đến đó đƣợc trên cái cáng, cái võng, khi tôn giả đang nằm bệnh nhƣ thế này!” Lần khác, thì Devadatta, nghe đƣợc: “- Tôn giả còn mơ ngủ ƣ? Tôn giả đã mƣu sâu, kế độc hãm hại đức Thế Tôn, mà bây giờ còn mong đức Thế Tôn xá tội cho, có hão huyền không chứ?” Devadatta đáp: “- Các ông mà biết gì! Đức Thế Tôn không phải là con ngƣời nhỏ mọn nhƣ vậy! Tâm của một bậc Chánh Đẳng Giác, các ông làm sao có thể lấy hạt bụi mà so sánh với ngọn núi Sineru?” Khi đƣợc bọn họ hỏi: “- Cái tâm ƣ? Cái tâm ấy nhƣ thế nào?” Thì Devadatta đáp: “- Cái tâm ấy là mênh mông, là vô lƣợng, các ông với trí óc hạt cải, không hiểu nổi hƣ không và biển cả là gì đâu!” “- Có thể ví dụ cụ thể đƣợc chứ?” “- Ừ! Đức Thế Tôn với tâm đại bi vô lƣợng. Các ngƣơi chắc đã biết rồi! Và ta cũng biết rằng, với ta là tên xấu ác, âm mƣu sát hại Phật, với tên cƣớp sát nhân Aṅgulimālā cầm đao rƣợt Phật, với con voi dữ Dhānapāla(1), với con trai của mình là Rāhula – tâm đại bi của đức Thế Tôn đều bình đẳng ngang nhau, đều tìm cách giúp họ đến nơi an vui hoặc giải thoát khổ đau cả thảy!”

(1) Tên khác của voi - Dhānapālaka “voi giữ gìn của cải” trong câu chuyện đức Phật cảm thắng voi Nālagiri.

334 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt

Nói thế xong, Devadatta tóm tắt câu nói trên bằng bài kệ: “- Vadhake devadattaṃhi Core aṅgulimālake Dhānapāle rahule ca Sabbattha samamānato”. Năn nỉ cả hằng chục lần dìu đến gặp đức Phật để sám hối đều bị nhóm tỳ-khƣu từ chối, nhƣng đến khi Devadatta đọc xong câu kệ thì họ liền động tâm, đặt ông ta lên chiếc giƣờng tre rồi khiêng ông lên đƣờng. Ngàn dặm nhiêu khê, sông núi chập chùng, họ đã không nệ hà gian khổ, thay nhau cõng chiếc giƣờng tre, mang ông tỳ-khƣu một thuở đội đá vá trời, thƣơng luân bại lý, bây giờ chi còn cái xác khô, thoi thóp thở. Nghe đức Phật đang ở Đông Phƣơng lộc mẫu hoặc Kỳ Viên tịnh xá gì đó, thế là họ nhắm hƣớng tây bắc, nƣớc Kosala, kinh thành Sāvatthi ngày đêm đội nắng dầm sƣơng, lầm lũi nhƣ những bóng ma giữa nghĩa địa. Cuối cùng, trải qua bao núi bao sông, họ cũng gần đến nơi. Devadatta chƣa đến mà chƣ tỳ-khƣu bộ hành đây đó đã biết, họ bạch Phật tâu trình tự sự. Yên lặng một lát rồi đức Thế Tôn nói: - Các ông biết không? Kiếp này, trong đời sống hiện tại này, Devadatta không thể gặp Nhƣ Lai đƣợc.(1) Cho đến khi đƣợc báo là Devadatta đến gần cổng Kỳ Viên rồi, đức Phật vẫn nói: - Dầu vậy, Devadatta cũng không có cơ hội diện kiến Nhƣ Lai đƣợc đâu! Bây giờ thì Devadatta đã vào đến Kỳ Viên, ông ta yêu cầu cho nghỉ ngơi bên hồ nƣớc, ông muốn tắm rửa sạch sẽ trƣớc khi vào lạy đức Thế Tôn để sám hối tội lỗi của mình.

(1) Dictionary of pāḷi proper names cũng nói nhƣ vậy, trang 1110, quyển 1.

Minh Đức Triều Tâm Ảnh 335

Khi Ānanda bạch Phật với tâm ý tốt của Devadatta thì đức Phật vẫn bảo: - Nơi đó, nơi chỗ bờ hồ ấy, quả báo ác nghiệp sẽ làm việc với ông ta! Nhƣ Lai không cứu đƣợc! May ra thì ông ta tự cứu! Và quả đúng nhƣ thế. Khi chiếc giƣờng chạm đất, Devadatta ngồi dậy, thò hai chân xuống đất thì đất tự động lún xuống. Thế là trong lòng đất nhƣ có lực hút, nó hút dần dần, hút từ từ, nó nuốt hai chân dần đến đầu gối, nuốt đến thân bụng, đến cằm... Lạ lùng làm sao, là cho đến lúc ấy, Devadatha rất tỉnh táo, ông huy động toàn bộ sức lực, đƣa hai cánh tay lên cao, chắp lên trán rồi nói to lên rằng: - Đức Thế Tôn là bậc đại phƣớc. Đức Thế Tôn là bậc Điều Ngự Trƣợng Phu. Đức Thế Tôn là bậc Thiên Nhân Sƣ. Đức Thế Tôn là bậc cao thƣợng nhất trong ba giới, bốn loài. Đệ tử còn chút xƣơng cốt và hơi thở cuối cùng, xin đƣợc nƣơng tựa nơi đức Thế Tôn!(1) Sau khi tán dƣơng đức Phật xong, Devadatta bị rút vào lòng đất sâu thẳm, không còn một dấu vết nào, các bậc có thắng trí cho biết, là ông ta đã tức khắc bị đọa vào địa ngục a-tỳ (acivī). Cả Kỳ Viên, cả tăng chúng đều kinh hoàng. Sau đó, đức Phật dạy: - Do ông ta đã biết tự cứu. Trong hơi thở cuối cùng, ông ta đã tự sám, đã tự biết nƣơng nhờ, lại có đức tin trong sạch nên sau khi ở địa ngục một trăm ngàn đại kiếp, cuối cùng, ông ta cũng thành tựu quả vị Phật Độc Giác với tên hiệu là Aṭṭhisara!

(1) Dịch thoát ý từ bài kệ: “- Imehi aṭṭhīhi tamaggapuggalaṃ. Devātidevaṃ naradammasārathini. Samantacakkhuṃ. satapuññalakkhaṇaṃ. Pānehi buddhaṃ saranaṃ upemi!”

← Văn bản trướcTập 6 — Tiễn Chƣ Trƣởng Lão Lần Lƣợt Ra ĐiVăn bản tiếp →Tập 6 — Dòng Sākya Tiêu Vong
☰ Mục lục Một Cuộc Đời, Một Vầng Nhật Nguyệt (Minh Đức Triều Tâm Ảnh)
⬇ Tải .txt⬇ Tải PDF