37 Pham Tro Dao - 03
Vietnamese, with Unicode Times font
37 PHẨM TRỢ ĐẠO
Một Toát Yếu Về Những Yếu Tố Cần Thiết Cho Sự Giác Ngộ
Ngài Hoà Thượng LEDI SAYADAW
Phạm Kim Khánh dịch
CHƯƠNG III
Tứ chánh cần
( Sammappadhàna )
D anh từ sammappadhàna được định nghĩa như sau:
Bhusam dahati vahatì'ti padhànam sammadeva padhànam sammappadhànam.
Có nghĩa: padhàna là tận lực
chuyên cần tinh tấn, mạnh mẽ cố gắng; nếu chuyên cần một
cách thích đáng và chân chánh thì đó là sammappadhàna,
Chánh Cần, hay Chánh Tinh Tấn.
Đó là quyết tâm, tận lực
chuyên cần tinh tấn, một sự cố gắng không mảy may hàm
ý gượng gạo, cũng được gọi là "nhiệt thành tinh tấn"
( àtàpa-vìriya ). Đó là một cố gắng có bốn đặc tính
được nêu lên trong đoạn văn sau đây:
Kàmam taco ca nahàru ca atthi ca
avasissatu, sarìre upasussatu mamsalohitam; yam tam purisathàmena
purisavìriyena purisaparakkamena pattabbam, na tam apàpunitvà
viriyassa santhànam bhavissati.
"Hãy để cho da, gâl0v "0ƸFn,
(p !"( Tiᛋt a d!i, máu trojg 4h˪j!väI kh(cạl dảf,0t4i s雽 `$ $ ;hŴng Kh麥m dứ|rchuyCn!k:n th.` n cxo ỿ~kb)`thC~h ạp
` 0! nhữNg0gì$gĐ$khả nģn #ᚧ! cnf người, tánh chu9ên aần cq
! " cgkn'F4ѻi6 ӡ c Gắjg!bໆA con Nb;y,aw 4h$}`Ch
" ȑạt.&qqot!8 AguttCa!Dikˠ[a>/i- Tng h黩t C-IÀm= ; Whm|#155'978, t{.9/=/fOt> Nhữnb ̱cvѭfh nયy(c2 th!đưc$óo$硻n như saU>
` $
$$ $
$ $` 0". Hy để ch gãn cânplῡi,
$ *1> Hy ƑềchO!xơNg còl L(
* $( $(4 Hy DỀ cho`uhṋt 6C màu kh¾ cả.`dầo.|/folt>-P~
0"0 Đɪy jè do㺡i`tinh |n ಧpHᚣi0
0 ! # s!s1uy῟t tâm dũng mãnh, "Nếu đây là mục tiêu mà
con người có thể đạt đến, ta sẽ không dể duôi ngừng
nghỉ hay hững hờ buông lơi cho đến khi viên mãn thành tựu,
ta quyết tâm phải vượt tới cho bằng được và vững chắc
nắm lấy mục tiêu ấy." Đó là loại tinh tấn mà Đại
Đức Sona [1] và Đại Đức Cakkhupàla [2] đã tận lực gia
công.
Khi đã chuyên cần tinh tấn trọn cuộc đời như Đức Phật đã chỉ dạy mà không đạt được các tầng Thiền hay các Đạo, các Quả, chỉ đến chừng đó mới có thể nói rằng nguyên nhân của tình trạng không thành công nầy là do thiếu sót điều kiện trong kiếp sống hiện tại, vì được sanh ra với chỉ có hai nhân thiện ( dvi-hetuka ), hay vì trong quá khứ ta tích trữ không đủ ba-la-mật ( pàrami ).
Có vài người không chịu khó tinh cần đúng mức như Đức Phật chỉ dạy, cũng không cố gắng hành pháp Niệm Thân để chữa trị cái tâm tán loạn hoang dại của mình mà vẫn đổ lỗi là tại có những thời kỳ mà không ai có thể chứng đắc tầng Thiền ( Jhàna ) nào hay Đạo ( magga ) và Quả ( phala ) gì. Có những vị khác cũng thuộc về hạng những người nầy nói rằng con người, nam hay nữ, trong thời hiện tại nầy không có tích trữ đầy đủ ba-la-mật cần thiết để có thể đắc Đạo và Quả. Lại có người khác nữa, cũng thuộc hạng người trên, chủ trương rằng trong thời nầy con người chỉ được sanh ra với hai nhân thiện ( dvi-hetuka ). Tất cả những người ấy nói như vậy bởi vì họ không biết rằng có những thời kỳ mà chúng sanh trong hạng Neyya [3] không thể thành đạt Đạo và Quả nếu không tinh tấn chuyên cần đúng mức, chánh cần ( sammappadhàna ).
Nếu chuyên cần tinh tấn thích
nghi ( sammap-padhàna ), nhiệt thành quyết chí ( pahitatta )
đúng mức, nơi nào có một ngàn người quyết tâm gia công
như vậy, có thể có ba, bốn, hay năm trăm người đủ khả
năng thành tựu những mức độ cao siêu; nếu có một trăm
người tinh tấn như vậy có thể có ba mươi, bốn mươi,
hay năm mươi vị đủ khả năng thành tựu. Nơi đây, "sự
quyết tâm" ( pahitatta ) có nghĩa là "dũng mãnh
quyết định gia công chuyên cần tinh tấn trọn đời, chí
đến khi chết, trong giây phút cuối cùng vẫn tận lực cố
gắng."
Đại Đức Sona quyết định không
ngủ, thức suốt ba tháng mùa mưa ( vassa ), chỉ đi và
ngồi. Mức tinh tấn của Ngài Cakkhupàla cũng dường thế
ấy. Đại Đức Phussadeva [4] chỉ đắc Đạo và Quả sau hai
mươi lăm năm tinh tấn ở mức độ ấy. Trường hợp của
Ngài Đại Đức Mahàsiva [5], mức tinh tấn như vậy kéo dài
ba mươi năm.
Ngày nay chúng ta rất cần phải có những mức độ tinh tấn ( sammappadhàna , chánh cần) như thế ấy. Có những vị gia công chuyên cần tinh tấn đúng mức nhưng không có đủ pariyatti (pháp học, hay Sức Học Giáo Lý) để làm nền tảng vững chắc cho pháp hành, trong khi ấy những vị khác có nền tảng pariyatti (Sức Học Giáo Lý) vững chắc, nhưng lại phải vấn vương trong những công tác Phật sự của vị tỳ khưu có tánh cách gây palibodhas (trở ngại), như thảo luận Giáo Pháp, thuyết giảng giáo lý, viết sách về Giáo Pháp v.v... Đó là những vị không thể tận lực gia công chuyên cần ( sammappadhàna , chánh cần) suốt một thời gian lâu dài không gián đoạn.
Vài người có thói quen nói rằng đến chừng nào các ba-la-mật ( pàramis ) của mình đủ chín mùi, thời gian sẽ trở nên thuận tiện và chừng ấy họ sẽ đủ thuần thục để giải thoát ra khỏi mọi khổ đau của thế gian. Đến lúc ấy họ sẽ dễ dàng thành đạt giải thoát, hiện giờ họ không tận lực gia công vì không biết chắc công trình khổ nhọc ấy có đưa đến thành quả tốt đẹp không. Hình như các vị ấy không so sánh những khổ đau mà họ phải chịu trong thời gian ba mươi năm chuyên cần tinh tấn với những hoàn cảnh bất hạnh vô cùng kham khổ mà họ sẽ phải gặp, nếu trong khoảng thời gian chờ đợi cho đến ngày giải thoát họ phải sa đọa vào cảnh địa ngục cả trăm ngàn năm. Có vẻ như các vị ấy không nhớ rằng những khổ nhọc mà họ phải chịu trong ba mươi năm chuyên cần tinh tấn không đến đổi cùng cực khổ đau như chỉ ba tiếng đồng hồ trong cảnh địa ngục.
Những vị ấy có thể nói rằng nếu họ không giải thoát thì hoàn cảnh vẫn như thế nầy sau ba mươi năm chuyên cần tinh tấn. Nhưng nếu người đủ thuần thục chín mùi để giải thoát thì công phu chuyên cần ấy sẽ giúp họ thành đạt giải thoát. Nếu không đủ thuần thục chín mùi, họ sẽ thành tựu giải thoát trong kiếp sống tới kế đó. Dầu không thể giải thoát trong thời kỳ có Giáo Huấn của vị Phật ( Buddha Sàsana ) hiện tiền, nghiệp lành của công trình liên tục tinh tấn trau giồi tâm trí ( bhàvanà àcinna kamma ) là một nghiệp lực dũng mãnh. Nhờ cái nghiệp có năng lực hùng mạnh ấy họ có thể tránh xa những khổ cảnh ( apàya ), và gặp vị Phật tương lai kế sau đây, sau chuỗi dài những kiếp sống trong những cảnh giới hữu phúc ( sugati ). Trong trường hợp những vị không gia công chuyên cần tinh tấn, họ sẽ mất cơ hội dù đã đủ thuần thục chín mùi để thành tựu giải thoát sau ba mươi năm tinh tấn. Vì thiếu chánh cần những vị nầy không thành đạt được gì, và để mất tất cả. Do vậy, tất cả chúng ta hãy mở rộng "Cặp Mắt Trí Tuệ", và để ý coi chừng hiểm họa.
Có bốn loại sammappadhàna [6], chánh cần, là:
1. Uppannànam akusalànam dhammànam pahànàya vàyàmo,
2. Anuppannànam akusalànam dhammànam anuppà-dàya vàyàmo,
3. Anuppannànam kusalànam dhammànam uppàdàya vàyàmo,
4. Uppannànam kusalànam dhammànam bhiyyo-bhàvàya vàyàmo.
1. Tinh tấn chế phục hoặc loại trừ những hành động bất thiện đã khởi sanh, hoặc đang trên đà phát sanh;
2. Tinh tấn xa lánh (chẳng những trong kiếp sống hiện tiền
mà luôn cả trong những kiếp về sau), ngăn ngừa những hành
động bất thiện chưa phát sanh, không để cho nó khởi
sanh;
3. Tinh tấn làm phát sanh những hành động thiện chưa khởi sanh;
4. Tinh tấn tăng trưởng và duy trì bền lâu những hành động thiện đã khởi sanh hoặc trên đà phát sanh.
Các Hä.h ộne (ngHiỆp) Bt T@iệN
! b ØÃ tA`Cxưa0P át Ranh iK>}pQAnNg r AnuRqanhq Aktsaja!Khl-a 9 ,
"8Ç0l: |/p.
$$3!8"0
!( 1.,8e>WrpanFaaktsala zamma8/m., à
l (" 0.tiAout0ann` kusalc caMmi>.i. /`? 0 |/blc[quove> ` $ 0 8p> fn| A=Times^eo$Pman",nh隧Jv M 0$ (ànH Qjg bầv dh)ẃn ã `h±t scNk+hcó0NghĹa l ning0mghi㻇p" ( h b"cចt!tha㹆n đ uᚡ troog uá.kh3(và tong iệ t*in`Các nhi织y NAy `O e黚M`Nhng md"ĕộ{g bấq thiN"#ó tácM 0$#( ˽ akusala kammas (nghiệp bất thiện) ấy có vài nghiệp đã trổ quả đưa đến tái sanh vào những apàya-lokas (khổ cảnh, bốn cảnh giới thấp kém và khốn khổ của những kiếp sống). Những nghiệp khác đang chờ đợi để đúng lúc trổ quả đưa tái sanh vào những khổ cảnh ( apàya-lokas ), và như vậy còn chứa đựng những tiềm năng dính liền với chúng sanh từ chu kỳ thế gian nầy đến chu kỳ khác, từ kiếp sống nầy đến kiếp khác, để đưa đến tái sanh vào các cảnh khổ [7].
Tất cả những ai còn mang nặng sakkàya-ditthi (Thân Kiến), dầu là người, chư Thiên, hay chư Phạm Thiên, đều có tích trữ một kho tàng rộng lớn những món nợ cũ, bao gồm akusala kammas (nghiệp bất thiện). Chính những nghiệp bất thiện nầy tự nó có tiềm năng đưa đến tái sanh vào cảnh Avìci, a-tỳ địa ngục, thấp nhất. Cùng thế ấy, có vô số kho tàng tích trữ những nghiệp khác có thể trổ quả đưa đến tái sanh vào những apàya-lokas (khổ cảnh) khác. Các nghiệp quá khứ ấy chờ một cơ hội thuận tiện để trổ quả đưa đến tái sanh và sẽ theo dính liền chúng sanh từ kiếp nầy sang kiếp khác cho đến khi khô cạn tiềm lực, được gọi là uppanna (đã phát sanh).
Những nghiệp bất thiện đã phát sanh ( uppanna akusala kammas ) ấy bắt nguồn từ sakkàya-ditthi (Thân Kiến, lầm lạc chấp thủ ý niệm rằng cơ thể vật chất nầy là chính mình). Ngày nào còn chấp thủ Thân Kiến thì còn tạo nghiệp mới. Nhưng đến khi tuệ minh sát rọi sáng vào anattà-lakkhàna (đặc tướng vô ngã) thì sakkàya-ditthi , Thân Kiến sai lầm ấy đương nhiên chính nó tự loại trừ. Đến chừng ấy tất cả uppanna akusala kammas , nghiệp bất thiện đã phát sanh, mất dần tiềm năng và biến tan trong kho tàng của những akusala kammas , nghiệp bất thiện. Kể từ kiếp sống ấy trở đi ta sẽ không còn phải tái sanh vào những khổ cảnh, apàya-lokas , dầu chỉ là trong giấc mộng.
Anuppanna akusala kammas (những nghiệp bất thiện chưa phát sanh) có nghĩa là những akusala kamma , nghiệp bất thiện, trong tương lai. Trong kiếp sống nầy, bắt đầu từ khoảnh khắc kế tiếp trong đời sống hiện tại, tất cả những nghiệp bất thiện mới của ta mỗi khi phát sanh, bất luận lúc nào trong kiếp hiện tiền và trong chuỗi dài những kiếp sau đó, được gọi là anuppanna , chưa phát sanh. Những akusala duccarita kammas (nghiệp ác và không trong sạch) mà ta có thể sẽ tạo, dầu chỉ trong một kiếp sống, có thể nhiều vô số kể.
Tất cả những anuppanna akusala kammas , nghiệp bất thiện chưa tạo ấy bắt nguồn từ Thân Kiến ( sakàya-ditthi ).
Nếu Thân Kiến ấy chấm dứt, tất cả những nghiệp bất thiện chưa phát sanh cũng tan biến ngay trong khoảnh khắc ấy, không để lại dấu vết. Nơi đây danh từ "tan biến" có nghĩa là kể từ giờ phút nầy, trong những khoảnh khắc tương lai, trong chuỗi dài những kiếp sống tương lai, và trong chuỗi dài những chu-kỳ-thế-gian tương lai, không còn cơ hội nào để có thể tái phạm những akusala kammas , nghiệp bất thiện mới. Xuyên qua trọn cuộc sống tương lai trong anamatagga samsàra (vòng quanh những kiếp sống vô cùng tận), những chúng sanh ấy sẽ không còn vi phạm, dầu trong giấc mộng, bất luận bất thiện nghiệp nào như sát sanh, pànàtipàta.
Nếu còn chấp thủ Thân Kiến, dầu chúng sanh ấy là một vị Đại Đế thống trị toàn thể vũ trụ, cũng sẽ còn bị kẹp ở giữa, trước là lửa địa ngục, và sau là lửa địa ngục. Hai ngọn lửa akusala kammas của uppanna và anuppanna (nghiệp bất thiện đã phát sanh và nghiệp bất thiện chưa phát sanh) chằn chịt bao vây, không thể tới, mà lui cũng không được. Vị ấy chỉ thuần túy là một tạo vật của lửa địa ngục. Cùng thế ấy, vị vua của những cảnh trời ( deva-lokas ), Sakka , vua của cảnh trời Đạo Lợi, Tàvatimsa-deva-loka , tức Tam Thập Tam Thiên, chư Phạm Thiên ở những cảnh Phạm Thiên Sắc Giới và Vô Sắc Giới, tất cả cũng đều chỉ là tạo vật của lửa địa ngục. Tất cả đều là những tạo vật cố bám lấy những xiềng xích của địa ngục và những khổ cảnh. Trong cái xoay tròn rộng lớn của vòng luân hồi ( samsàra ) tất cả chỉ thuần túy là những tạo vật lăn trôi và lặn hụp trong dòng nước lũ của những kiếp sinh tồn.
Trong vòng luân hồi dài dẳng vô cùng tận, chúng sanh ham muốn được gặp Giáo Huấn của một vị Phật, điều ấy cực kỳ khó thành tựu.
Chúng sanh bị hai ngọn lửa-địa-ngục uppanna và anuppanna akusala kammas -- những nghiệp bất thiện đã phát sanh và những nghiệp bất thiện chưa phát sanh -- ngăn trước chận sau, tấn thối lưỡng nan, phải tận lực gia công, và thành tâm nghiêm trọng trau giồi ý nguyện dập tắt hẳn hai ngọn lửa ấy. Từ đây về sau, những ai đã gặp được Giáo Huấn của Đức Phật ( Buddha Sàsana ) phải xem sự dập tắt hai ngọn lửa-địa-ngục đã và chưa phát sanh ấy là công trình tối quan trọng, tối cần thiết, nhiệm vụ duy nhất, để thành đạt trạng thái an lành trong tương lai.
Công trình dập tắt nghiệp bất thiện của những hành động đã và chưa phát sanh ( akusala kammas of uppanna and anuppanna ) là loạị trừ Thân Kiến ( sakkàya-ditthi ) bên trong chính mình, không có gì khác.
Nếu ta có thể nhổ tận gốc rễ sakkàya ditthi , Thân Kiến, hai nghiệp bất thiện ( akusala kammas ) đều trọn vẹn tắt hẳn.
" Bon-sin-san " Sotàpannas [8], như bà Visàkhà và Trưởng Giả Anàthapindika (Cấp Cô Độc), đã vô số lần được sanh trong cảnh người, cảnh trời ( deva ) và cảnh Phạm Thiên ( brahmas ), là những vị đã thành đạt giải thoát ra khỏi trạng thái lặn hụp lăn trôi trong đại trùng dương của vòng luân hồi ( samsàra ) từ khi đã tận diệt Thân Kiến ( sakàya-ditthi ). Có những chúng sanh đã thành tựu Niết Bàn lần đầu tiên được gọi là sa-upadisesa nibbàna, Hữu Dư Niết Bàn [9]. Mặc dầu còn phải thênh thang trong vòng sanh-tử tử-sanh nhiều lần và nhiều chu kỳ thế gian, các Ngài không còn là một chúng sanh tại thế (phàm tục). Đã trở thành bậc Thánh "Bon-sin-san" , Ngài đã là chúng sanh Siêu Thế ( lokuttara ).
Đến đây chấm dứt phần giải thích hai danh từ uppanna và anuppanna akusala kamma, nghiệp bất thiện đã phát sanh và nghiệp bất thiện chưa phát sanh.
Nghiệp Thiện Đã Phát Sanh Và Chưa Phát Sanh ( Uppanna and Anuppanna Kusala Kamma )
Giờ đây Sư sẽ chỉ rõ cách
phân chia những thiện nghiệp ( kusala kammas ) đã phát
sanh và chưa phát sanh ( uppanna và anuppanna ), làm hai phân
hạng. Trước tiên, liên quan đến ba phẩm hạnh sìla (Giới),
s amàdhi (Định), pannà (Tuệ) và sau đó liên quan
đến satta visuddhi (bảy giai đoạn Thanh Tịnh) - Xem phần
Nhập Đề.
Tà Kiến (ditthi)
Khi nói rằng Samsàra , Vòng
Luân Hồi, thật vô cùng khủng khiếp, đó là vì những
Hành Động Bất Thiện ( duccarita ), đã phát sanh ( uppanna ,
trong quá khứ và trong hiện tại) và những hành động chưa
phát sanh ( anuppanna , tức có tiềm năng sẽ phát sanh
trong tương lai) đều bắt nguồn từ Tà Kiến ( ditthi ).
Khi nói rằng không có nơi nào để lẫn trốn, không có cảnh
trời nào để nương tựa, cũng là vì những Hành Động Bất
Thiện và những Tà Kiến.
Khi đã dập tắt Tà Kiến thì cả hai, những Hành Động Bất Thiện ( duccarita ) mới và cũ cũng đều bị dập tắt cùng lúc. Dập tắt những nghiệp bất thiện cũ và mới tức là đóng chặt cánh cửa mở vào những khổ cảnh ( apàya , xem chú thích 1, trang 154). Chỉ còn tái sanh vào những cảnh người, trời và Phạm Thiên. Bởi vì chúng sanh phải phát triển lòng ham muốn gặp Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ) để chắc chắn khỏi rơi vào khổ cảnh, cùng với những nghiệp bất thiện cũ và mới, giờ đây đã có duyên may gặp Phật Giáo trong chính kiếp sống hiện tại ta phải cố gắng chuyên cần dập tắt cái nghiệp bất thiện vô cùng quan trọng là Tà Kiến. Tà Kiến có ba tầng lớp kiên cố nằm bên trong chúng sanh, đó là:
1) Vìtikkama , lớp "Vượt Ra Ngoài", (tâm bộc lộ, biểu hiện ra ngoài bằng hành động hay lời nói, thân hay khẩu),
2) Pariyutthàna , lớp
"Quấy Nhiễu", (tâm bị những tư tưởng bất thiện,
những trạng thái tinh thần liên quan đến ô nhiễm, kilesa ,
làm rối loạn),
3) Anusaya , lớp "Khuynh Hướng Tâm Tánh Ngủ Ngầm", hay bản tánh bất thiện của những ô nhiễm [10] tiềm ẩn ngấm ngầm trong tâm.
Những lớp ấy là phạm vi sinh hoạt,
nơi an trú của Thân Kiến ( Sakkàya-ditthi ). Có thể gọi
ba tầng lớp ấy của Tà Kiến là thô thiển, trung bình, và
tế nhị.
Giờ đây Sư (Ngài Ledi Sayadaw) sẽ
thảo luận về hậu quả của Tà Kiến, mười hành động bất
thiện ( ducarita : xem chú thích ở Chương II), bên trong
những tầng lớp của Tà Kiến.
Tầng lớp thô thiển của Tà Kiến, "Vượt Ra Ngoài" ( vìtikkama ), bao gồm những hành động tạo nghiệp bất thiện ( akusala kamma ), biểu lộ ra hành động bằng thân và khẩu. Tầng lớp trung bình, "Quấy Nhiễu" ( pariyutthàna ), bao gồm những ác pháp phát sanh dưới hình thức tư tưởng trong tâm. Tầng lớp tế nhị nhất, "Khuynh Hướng Tâm Tánh Ngủ Ngầm" ( anusaya ) là những ác pháp tiềm tàng ngủ ngầm bên trong cá tính của chúng sanh xuyên qua suốt những kiếp sanh-tử, tử-sanh của vòng luân hồi vô tận ( anamatagga-samsàra ), mặc dầu là chưa phát hiện ra ngoài bằng hành động, lời nói, hay tư tưởng.
Ta có thể nói đó là ba loại lửa
trong hộp diêm quẹt. Đầu tiên là ngọn lửa tiềm tàng ngủ
ngầm trong toàn thể hộp diêm. Thứ nhì là ngọn lửa phát
hiện khi ta quẹt cây diêm trên cái hộp. Thứ ba là ngọn lửa
từ cây quẹt chuyển sang một vật khác khi ta đưa ngọn lửa
tiếp xúc với vật ấy. Ngọn lửa như vậy có thể đốt
cháy một đống rác, quần áo, nhà cửa, chùa chiền hay
làng xóm.
Ngọn lửa ấy, từ vật nầy chuyển sang vật khác giống như loại Tà Kiến thô thiển ( vìtikkama ditthi ), vượt ra ngoài, biểu hiện dưới hình thức hành động bằng thân hay khẩu. Ngọn lửa đốt cháy cây quẹt giống như Tà Kiến loại trung bình, pariyutthàna ditthi , phát hiện trong tâm mỗi khi tâm tiếp xúc với một đối tượng. Lửa ngủ ngầm trong hộp quẹt giống như anusaya ditthi , khuynh hướng tà kiến ngủ ngầm, tiềm tàng nằm trong cá tính của chúng sanh xuyên qua chuỗi dài những kiếp sống trong vòng luân hồi vô cùng tận, anamatagga samsàra .
Lửa ngủ ngầm trong hộp diêm không bật phát lên cháy nếu ta không quẹt đầu cây diêm lên trên mặt nhạy cháy của hộp diêm. Trong trường hợp nầy, nó không gây tai hại nào dầu ta để chung với những vật dễ cháy như dầu lửa hay thuốc súng chẳng hạn. Cùng thế ấy anusaya ditthi , tức khuynh hướng tà kiến ngủ ngầm bên trong luồng nghiệp, không tự biểu hiện nếu không tiếp xúc với những đối tượng bất thiện của tâm hoặc bất thiện pháp nào khác. Tuy nhiên, khi những đối tượng bất thiện của tâm hoặc những nguyên nhân khác tiếp xúc với lục căn, anusaya ditthi , khuynh hướng tâm tánh ngủ ngầm liên quan đến tà kiến bị khuấy động, bắt đầu tự biểu hiện ở ý căn, hoặc ở từng lớp pariyutthàna (Quấy Nhiễu) do năng lực của tác ý. Sự biểu hiện nầy có thể bị đè nén nếu vào lúc ấy có giáo lý tốt đẹp phát sanh kịp thời, nó sẽ tan biến ở tầng lớp pariyutthàna , Quấy Nhiễu, và trở lại tầng lớp anusaya , ngủ ngầm, ở đó như khuynh hướng tâm tánh ngủ ngầm thiên nhiên. Nếu ta không thể đè nén, nó sẽ tiếp tục tự biểu hiện dưới hình thức tác ý. Nếu, trong tầng lớp pariyutthàna , Quấy Nhiễu, mà còn bị khuấy động nó sẽ tự biểu hiện trong tầng lớp vìtikkama (Vượt Ra ngoài), dưới hình thức lời nói hay việc làm, tức tạo khẩu nghiệp hay thân nghiệp.
Trên thế gian nầy, nếu người
kia có thể tự kiểm soát mình trong tầng lớp vìtikkama
và pariyutthàna (Vượt Ra Ngoài và Quấy Nhiễu) và do đó
những việc làm, lời nói và tư tưởng tương đối trong sạch,
không bị nhiễm ô, người ấy được xem là người tốt, có
tâm đạo nhiệt thành, con người đạo đức.
Nhưng vị ấy chưa hay biết để canh chừng anusaya , lớp khuynh hướng tâm tánh ngủ ngầm. Nếu chưa loại trừ lớp khuynh hướng tâm tánh ngủ ngầm, dầu có kiểm soát chặt chẽ hai lớp vìtikkama và pariyutthàna (Vượt Ra Ngoài và Quấy Nhiễu), tình trạng kiểm soát nầy chỉ có tánh cách tạm bợ nhứt thời. Nếu người kia dũng mãnh hành trì các nguyên tắc đạo đức tốt đẹp, sự kiểm soát nầy chỉ kéo dài đến suốt kiếp sống. Nhưng không có gì bảo đảm cho kiếp sống sắp đến sau, khi hai tầng lớp kia có thể trổi dậy.
Lobha (Tham), dosa (Sân), và mohà (Si), mỗi tật xấu cũng có ba tầng lớp.
Nhằm tận diệt ba lớp Tà Kiến ( ditthi ) nầy, ta phải chuyên cần tinh tấn thực hành ba Pháp Tu Học ( sikkhàs ): Giới ( sìla ), Định ( samàdhi ), và Tuệ ( pannà ). Phải thực hành bảy Thanh Tịnh ( visuddhis ).
Đối với người tại gia cư sĩ, sìla (Giới) có nghĩa là Ajìvatthamaka-sìla [11], vốn là nicca-sìla , giới hành trì thường xuyên. Hành Bát Quan Giới trong những ngày giới ( Atthànga-uposatha-sìla ) và Thập Giới ( Dasanga-sìla ) thêm phần tinh luyện cho giới thường xuyên ( nicca-sìla ). Nếu có thể nghiêm trì các giới nầy thì tốt lắm; nhưng nếu không thể hành được thì cũng không quan trọng lắm. Những ai đã đắp y vàng của nhà tu ẩn sĩ ( Isis ) thì Ajìvatthamaka-sìla và Dasanga-sìla (Thập Giới) là giới ( sìla ) phải đuợc hành trì đầy đủ. Bát Quan Trai Giới ( Atthanga-upasatha-sìla ) được bao gồm trong Thập Giới ( Dasanga-sìla ). Đối với chư vị tỳ khưu ( bhikkhu ), Tứ Thanh Tịnh Giới ( Catupàrisuddhi-sìla ) là nhóm Giới ( sìla ). [12]
Tạm Định, Cận Định, và Toàn Định [13] bằng cách Niệm Thân (như niệm hơi-thở-ra và thở-vào), hay niệm 32 phần trong thân) là nhóm Định ( samàdhi ).
Bốn Thanh Tịnh tại thế [14] cùng với Tri Kiến Tịnh ( lokuttara-nànadassana-visuddhi ) siêu thế là nhóm Tuệ ( pannà ).
Trong ba lớp Tà Kiến ( ditthi ), nhóm Giới ( sìla ) loại trừ lớp "Vượt Ra Ngoài" ( vìtikamma ). Điều nầy có nghĩa là nếu có phát triển đầy đủ Giới Tịnh ( sìla-visuddhi ), ắt thân và khẩu nghiệp không thể trổi dậy. Nhóm Định ( samàdhi ) có thể loại trừ Tà Kiến ở lớp "Quấy Nhiễu" ( pariyutthàna ) những tư tưởng trong tâm. Điều nầy có nghĩa là nếu tâm định trong pháp hành ( bhàvanà-manasikàra ) được thiết lập kiên cố, ắt ý nghiệp không thể trổi dậy. Nhóm Tuệ ( pannà ) loại trừ Tà Kiến ở lớp anusaya , "Khuynh Hướng Tâm Tánh Ngủ Ngầm." Điều nầy có nghĩa là nếu tuệ minh sát được phát triển đầy đủ, ta hiểu biết rằng toàn thể cái thường gọi là cá nhân, người, chỉ là một nhóm tiến trình danh và sắc ( nàma và rùpa ) và như sự cấu thành của một nhóm những thành phần vô thường, khổ, và vô ngã. Chừng ấy khuynh hướng Tà Kiến tiềm tàng ngủ ngầm trong luồng anusaya tự biểu hiện trong ý niệm lầm lạc thấy có một người ( puggala ), một chúng sanh ( satta ), và thấy trạng thái thường còn ( nicca ) sẽ tan biến. Ngày nào mà "Khuynh Hướng Tà Kiến Ngủ Ngầm" ( ditthi-anusaya ) còn hiện hữu, tình trạng loại trừ lớp "Vượt Ra Ngoài", biểu hiện qua hành động và lời nói bằng nhóm Giới ( sìla ), và lớp "Quấy Nhiễu" ( pariyutthàna ) bằng nhóm Định ( samàdhi ) chỉ có tánh cách tạm bợ.
Trong phân hạng những hành động "đã phát sanh" và "chưa phát sanh" ( uppanna, anuppanna ), có hai phương pháp, đó là:
1. phân hạng căn cứ trên kiếp sống hiện hữu như khởi điểm, và
2. phân hạng căn cứ trên quá khứ vô tận trong vòng luân hồi ( samsàra ) như khởi điểm.
Sư sẽ chỉ rõ phương pháp căn cứ
trên kiếp sống nầy làm khởi điểm. Bên trong những người
chưa bao giờ giữ giới ( sìla ) trong kiếp sống nầy,
ắt không có Giới "đã phát sanh" ( uppanna sìla ).
Bên trong những ai có giữ giới, vào một lúc nào trong kiếp
sống nầy, ắt có Giới "đã phát sanh" ( uppanna-sìla ).
Định và Tuệ "không phát sanh" và "đã phát
sanh" cũng được hiểu cùng một thế ấy.
Theo phương pháp căn cứ trên quá khứ trong vòng luân hồi như khởi điểm có hai loại Giới, tại thế và siêu thế ( lokiya và lokuttara-sìla ). Giới Tại Thế là "đã phát sanh" ( uppanna ), bởi vì không có ai mà trong vòng ( samsàra ) luân hồi từ quá khứ xa xưa, chưa có lần nào giữ Giới Tại Thế. Nhưng Giới Siêu Thế ( lokuttara-sìla ) thì đối với người phàm ( puthujjana ), là "chưa phát sanh" ( anuppanna ).
Định ( samàdhi ) cũng có hai
loại, Tại Thế và Siêu Thế. Vì Định Tại Thế đã được
chúng sanh thành đạt nhiều lần trong quá khứ xa xôi của
vòng luân hồi ( samsàra ) nên là "đã phát
sanh". Định Siêu Thế là "không phát sanh", đối
với hạng phàm nhân ( puthujjana ).
Tuệ ( pannà ) cũng vậy, có hai loại, Tại Thế và Siêu Thế. Bốn loại Thanh Tịnh ( lokiya visuddhi ) [15], là Trí Tuệ Tại Thế và "đã phát sanh" ( uppanna ) đối với những ai đã có gặp Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ) trong quá khứ và đã thực hành bốn loại Thanh Tịnh nầy; nó là "không phát sanh" ( anuppanna ) đối với những ai chưa hề gặp Phật Giáo trong quá khứ. Tri Kiến Tịnh ( nànadassana-visuddhi ) là Trí Tuệ Siêu Thế ( lokuttara pannà ). Đối với hạng phàm nhân, đó là Trí Tuệ "không phát sanh" bởi vì nó chưa bao giờ phát sanh trong quá khứ xa xôi của vòng luân hồi ( samsàra ).
Giờ đây Sư sẽ giảng về bốn pháp Tinh Tấn ( padhàna , Tứ Chánh Cần).
1. Cơ hội tận diệt các nghiệp
bất thiện đã phát sanh ( uppanna-akusala-kamma ) chỉ có
thể được nếu có gặp Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha
Sàsana ).
2. Cơ hội ngăn ngừa sự khởi sanh của nghiệp bất thiện mới ( anuppana-akusala-kamma ) trong chuỗi dài những kiếp sống từ đây về sau cũng chỉ có thể được nếu gặp Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ). Mặc dầu cuộc đi quanh quẩn trong vòng luân hồi quả thật dài vô tận, nhưng nếu ta không gặp được Giáo Huấn của một vị Phật, ắt không có cơ hội để loại trừ hai loại nghiệp bất thiện ấy. Đó là bởi vì nhiệm vụ loại trừ các nghiệp bất thiện đã phát sanh tức là nhiệm vụ tận diệt tầng lớp anussaya , khuynh hướng tâm tánh ngủ ngầm của Thân Kiến ( sakkàya-ditthi ), tức khuynh hướng tâm tánh tiềm tàng nằm trong luồng nghiệp như một tà kiến. Và tận diệt khuynh hướng ngủ ngầm ( anussaya ) nầy là công phu của pháp hành thiền quán niệm vô ngã ( anattà-bhàvanà ), chỉ có thể có vào thời kỳ có Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ).
Những vị sẽ chứng đắc Pacceka-Buddha ,
Độc Giác Phật, trước tiên phải thành tựu hột giống anattà-bhàvanà ,
hành thiền quán niệm Vô Ngã trong khi gặp Giáo Huấn của một
vị Phật.
Khi không còn Giáo Huấn của một
vị Phật trên thế gian, chí đến tiếng Anattà , hay
vô ngã, cũng không được nghe. Và khi nói "tiếng vô
ngã", danh từ nầy có nghĩa là tiếng nói những danh từ
hàm ý bản chất vô ngã của kiếp sinh tồn như rùpa
(sắc), nàma (danh), khandha (uẩn), dhàtu (tứ
đại), àyatana (lục căn) và paticcasammupapàda (thập
nhị duyên khởi). Tiếng nói của Anattà , Vô Ngã, hàm
xúc toàn bộ Tạng Luận ( Abhidhamma-Pitaka ) ; và như vậy
toàn bộ quyển Vi Diệu Pháp Toát Yếu, Abhidhammattha-Sangaha .
[16]
Công phu hành Anattà-bhàvanà (phát triển ý niệm về đặc tướng Vô Ngã) bao gồm trước tiên Giới Tịnh ( sìla-visuddhi ), rồi chú tâm Niệm Thân ( kàyagatà-sati ), và sau khi đã vững vàng kiểm soát và an trụ cái tâm hoang dại bất ổn và chao động, nỗ lực chuyên cần tinh tấn thực hành thiền vắng lặng ( samatha ) và thiền minh sát ( vipassanà ). Chỉ đến khi tận diệt tầng lớp Khuynh Hướng Tà Kiến Ngủ Ngầm trong luồng nghiệp ( ditthi-anusaya ) bằng cách cố gắng như mô tả trên, tất cả những Tà Kiến "đã phát sanh" và "không phát sanh" ( uppanna và anuppanna-micchà-ditthi ) và những hành động bất thiện ( duccarita ) mới hoàn toàn tan biến.
3. Sự tinh tấn làm phát sanh những nghiệp thiện ( kusala kamma ) trước đó chưa phát sanh, và
4. Sự tinh tấn để bảo tồn và
duy trì những thiện nghiệp đã phát sanh -- những công
trình ấy phải được gia công chuyên cần để viên mãn
hoàn thành công phu quán niệm đặc tướng vô ngã ( Anattà-bhàvanà )
sau khi vững chắc trong pháp Niệm Thân.
Giới Đã Phát Sanh và Giới Chưa Phát Sanh ( Uppanna và Anuppanna-Sìla )
Anuppanna-sìla -- tức Giới chưa bao giờ phát sanh trong đời của hạng Phàm Nhân ( puthujjana ) xuyên qua vô số những kiếp sống trong vòng luân hồi -- bao gồm ba chi của Bát Thánh Đạo là Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, và Chánh Mạng. Ba chi nầy được bao gồm trong Tu-Đà-Huờn Đạo ( sotàpatti-magga ) và lấy Niết Bàn làm đối tượng. Nhóm Giới nầy loại trừ những bất thiện nghiệp tự biểu hiện ra ngoài bằng hành động, lời nói và những phương cách sinh sống lầm lạc. Kể từ khi đã bị tận diệt, những bất thiện nghiệp dưới ba hình thức kể trên không còn phát hiện trở lại, dầu trong khoảnh khắc, liên tục suốt những kiếp sống và những chu kỳ thế gian về sau.
Tầng lớp Giới Siêu Thế nầy chỉ được thành tựu khi đã viên mãn thực hành quán niệm Vô Ngã ( Anattà-bhàvanà ). Chúng sanh phải cố gắng làm phát sanh "Giới Chưa Phát Sanh", anuppanna-sìla nầy, trong lúc còn sống trong thời kỳ có Giáo Huấn của một vị Phật. Điều nầy có nghĩa là từ ngày vững chắc trong Giới Tịnh ( sìla-visuddhi ) cùng với pháp Niệm Thân ( kàyagatà-sati ), cho đến khi hoàn tất viên mãn pháp hành quán niệm Vô Ngã ( Anattà-bhàvanà ) chúng sanh phải cố gắng thực hành không ngừng nghỉ 37 Phẩm Trợ Đạo ( Bodhipakkhiya-dhammas ).
Uppanna-sìla, Giới Đã Phát Sanh,
đã phát sanh nhiều lần trong vòng luân hồi ( samsàra )
vô tận, có nghĩa là Giới Tại Thế ( kàmàvacara-sìla ).
Khi nói phải tinh tấn bảo trì loại sìla nầy (tức
kiên cố giữ gìn, nghiêm trì loại giới nầy, đó là loại
Chánh Tinh Tấn thứ tư), ta nên hiểu biết rằng có hai tầng
lớp Giới Tại Thế, đó là niyàma (tầng lớp ổn định,
bất lay chuyển, không đổi thay) và aniyàma (bất ổn
định, còn biến chuyển).
Trạng thái Giới của bậc Thánh
Nhân ( Ariya ) là ổn định ( niyàma ), trong khi trạng
thái Giới của hạng Phàm Nhân ( puthujjana ) là bất ổn
định ( aniyàma ).
Giới Tại Thế ( lokiya-sìla )
của cảnh Dục Giới tiến đạt đến mức "ổn định"
trong phẩm chất của bậc Tu-Đà-Huờn ( sotàpanna , Nhập
Lưu). Suốt chuỗi dài những kiếp sống và những chu kỳ thế
gian về sau, cho đến khi nhập Đại Niết Bàn ( Parinibbàna ),
những bậc Thánh Tu-Đà-Huờn không còn vi phạm Ajivatthamaka-sìla
[17] (tám giới chấm dứt với Chánh Mạng), dầu trong giấc
mơ.
Tuy nhiên, trong trường hợp của
hạng Phàm Nhân ( puthujjana ), Giới Tại Thế trong cảnh
Dục Giới vẫn còn ở mức độ "bất ổn định" ( aniyàma ).
Những người nầy đã là những cá nhân đạo đức vô số
lần trong quá khứ. Họ cũng đã bị sa đọa vào những khổ
cảnh ( apàya-loka ) vô số lần, cũng đã là những tỳ
khưu và những đạo sĩ ẩn dật phẩm hạnh trong sạch trong
vô số lần. Tuy nhiên trong những kiếp sống quá khứ họ
chưa bao giờ thoát khỏi hiểm họa còn phải bị sa đọa vào
những Cảnh Giới Thấp Kém trong vô số lần làm người, làm
trời ( deva ), làm chư Phạm Thiên ( Brahmas ), vốn
luôn luôn ở bên bờ vực thẩm phải tái sanh, sa đọa vào
Khổ Cảnh.
Do đó, những chúng sanh có Giới
Tại Thế của cảnh Dục Giới (kàmàvacara-lokiya-sìla) vẫn
còn "bất ổn định" (aniyàma) và chỉ giữ được
Giới bên trong mình một cách tạm bợ nhất thời.
Trong khi còn cơ hội sống vào thời
kỳ có Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ) những
vị ấy phải cố gắng chuyển biến trạng thái "bất
ổn" ấy trở thành "ổn định" ( niyàma ),
phải nỗ lực kiên cố trong pháp Niệm Thân và sau đó thực
hành các Phẩm Trợ Đạo, Bodhipakkhiya-dhammas , cho đến
khi viên mãn hoàn tất công phu quán niệm đặc tướng Vô
Ngã ( anattà-bhàvanà ).
Định Đã Phát Sanh và Định Chưa Phát Sanh ( Uppanna và Anuppanna Samàdhi )
Định ( samàdhi ) và Tuệ ( pannà ) cũng có hai tầng lớp, "ổn Định" ( niyàma ) và "Bất ổn Định" ( aniyàma ).
Trạng thái Toàn Định (của các
tầng Thiền, Jhànas, appanà-samàdhi ), vốn là một với
Bát Thiền hay Cửu Thiền ( samàpatti ) [18], chỉ trở
thành "ổn định" khi tiến đạt đến giai đoạn Bất
Lai ( Anàgami, A-Na-Hàm). Tuệ ( pannà ) bên trong phẩm
hạnh tàdi (xả) [19] chỉ trở thành "ổn định" ở
mức A-La-Hán.
Giờ đây Sư sẽ chỉ rõ trạng thái tâm Định và Tuệ của một vị Nhập Lưu ( sotàpanna , Tu-Đà-Huờn).
Đúng theo kinh Cùla-Vedalla Sutta
[20], Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định được bao gồm
trong Tu-Đà-Huờn Đạo ( Sotàpatti-magga ) lấy Niết Bàn
làm đối tượng, được gọi là Định Siêu Thế ( lokuttara
samàdhi ).
Ba thành phần ấy của nhóm Định (nằm bên trong Bát Thánh Đạo), bằng cách tinh tấn diệt trừ đến tận cùng ( samuccheda-pahàna ), hay có thể hoàn toàn loại trừ tận gốc rễ, những bất thiện pháp Tham ái ( abhijjhà ) và Sân Hận ( v yàpàda), vốn bắt nguồn từ micchà-vàyàma (tà tinh tấn), micchà-sati (tà niệm) và micchà-samàdhi (tà định). Khi đã bị tận diệt, những bất thiện pháp Tham ái và Sân Hận ấy không còn phát sanh trở lại trong suốt nhiều kiếp sống và nhiều chu kỳ thế gian tương lai. Loại Định Siêu Thế nầy chỉ có thể thành đạt trong thời kỳ có Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ), khi hành giả quán niệm và phát triển đặc tướng Vô Ngã ( anattà bhàvanà ). Do đó, hiện nay mà chúng sanh đang có duyên lành gặp Phật Giáo ( Buddha Sàsana ), chúng ta phải tận lực chuyên cần thành tựu cho được, làm phát sanh loại "Định Chưa Phát Sanh" ( anuppanna-samàdhi ), trước khi phải thăng trầm lặn hụp trong vòng quanh những kiếp sinh tồn của vòng luân hồi ( samsàra ). Điều nầy có nghĩa là ta phải bắt đầu với pháp Niệm Thân, rồi thực hành các Phẩm Trợ Đạo ( Bodhipakkhiya-dhammas ) cho đến khi hoàn thành viên mãn công phu quán niệm đặc tướng Vô Ngã ( Anattà-bhàvanà ).
Uppanna-samàdhi,
"Định Đã Phát Sanh", đã phát sanh vô số lần
trong quá khứ vô tận của vòng luân hồi, bao gồm Định của
Dục Giới ( kàmàvacara-samàdhi , tức cận định), Định
của Sắc Giới ( rùpàvacara-samàdhi ), và Định của Vô
Sắc Giới ( arùpàvacara-samàdhi ). Khi nói rằng ta phải
cố gắng tiến đạt đến trạng thái "ổn định"
( niyàma ) của "Định Đã Phát Sanh", phải hiểu
rằng Định Tại Thế cũng có hai tầng lớp, ổn định và
bất ổn định.
Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và
Chánh Định của bậc Thánh Nhân ( Ariya ) ở tầng lớp
"ổn định". Các nghiệp Tham ái và Sân Hận bất
thiện ( duccarita ) không phát sanh đến các Ngài, dầu
trong giấc mơ, trong suốt chuỗi dài những kiếp sống tương
lai, cho đến khi nhập Đại Niết Bàn ( Parinibbàna ).
Nhóm Định gồm ba chi [21] của hạng Phàm Nhân ( puthujjana ) ở trong tầng lớp "bất ổn định" ( aniyàma ). Trong quá khứ vô tận của vòng luân hồi những vị nầy đã có lần là những người có nhập định, những đạo sĩ ẩn dật hay những vị tỳ khưu có nhập định, những vị đã đắc Thiền ( jhàna ) và đã đắc thần thông ( idhi ) trong chuỗi dài vô tận những kiếp sống. Trong thời gian của mỗi hệ thống thế gian có bốn chu kỳ ( kappa ), mỗi chu kỳ dài vô tận. Ba trong bốn chu kỳ thế gian ấy, các người Phàm Nhân ( puthujjana ) nầy đã là chư vị Phạm Thiên trong những cảnh Trời. Trong mỗi hệ thống thế gian họ cũng đã có ở trong khổ cảnh ( apàya ). Và trong những khổ cảnh ấy đầy những người mà trước kia đã là trời Phạm Thiên, không ai khác. Những hạng Phàm Nhân ấy đã là Trời Phạm Thiên, đã là Ngạ Quỉ ( peta ), đã ở trong địa ngục, đã làm thú, hay a-tu-la ( asura ).
So với vòng luân hồi ( samsàra ) dài vô tận, mỗi kiếp sống trong những hệ thống thế gian nầy chỉ giống như thời gian một nháy mắt.
Như vậy, trong khi được duyên may sống giữa thời kỳ còn Giáo Huấn của một vị Phật ( Buddha Sàsana ), tất cả chúng ta phải nỗ lực chuyển biến trạng thái "bất ổn định" ( aniyàma ) của ba chi nằm trong nhóm Định ( Samàdhi ) -- mà ta đã nhiều lần thành tựu trong quá khứ -- thành trạng thái "ổn định" ( niyàma ). Do đó, sau khi thiết lập vững chắc trong pháp Niệm Thân, ta phải thực hành 37 Phẩm Trợ Đạo, Bodhipakkhiya-dhammas , chí đến khi viên mãn hoàn tất quán niệm đặc tướng Vô Ngã ( Anattà bhàvanà ).
Trí Tuệ Đã Phát Sanh và Trí Tuệ Chưa Phát Sanh ( Uppanna và Anuppanna-Pannà )
Theo kinh Cùla Vedalla Sutta , Chánh Kiến ( sammà-ditthi ) và Chánh Tư Duy ( sammà-sankappa ), nằm trong Tu-Đà-Huờn Đạo ( sotàpatti-magga ) và lấy Niết B n lǠo ƕûi tưng,Đưa gi n Tr UuqG Siâu Thế( lokuutari,vano/i>)&